Thành phố Hồ Chí Minh: Chiến lược trong quy hoạch, xây dựng đô thị thân thiện

Thực tế đó đòi hỏi thành phố phải có một chiến lược dài hạn, trong đó vừa tăng cường quỹ đất cho công viên, cây xanh, vừa huy động nguồn lực xã hội và thay đổi cách quy hoạch, phát triển đô thị.

Thay đổi tư duy

Giữa nhịp phát triển nhanh của đô thị với những khối nhà cao tầng và dòng xe tấp nập, mảng xanh ngày càng trở thành những “khoảng thở” quý giá của thành phố. Thấy rõ tầm quan trọng này, thời gian qua, Thành phố Hồ Chí Minh đã có nhiều nỗ lực để từng bước đáp ứng yêu cầu của thực tiễn.

Giai đoạn 2020-2025, Thành phố phát triển 237,51ha công viên công cộng, đạt 158% chỉ tiêu; 54,04ha mảng xanh, đạt 540% chỉ tiêu; đồng thời trồng mới, cải tạo 42.534 cây xanh, đạt 140% chỉ tiêu. Đáng chú ý là công tác chuyển đổi những “khu đất vàng” trở thành không gian cộng đồng.

Đơn cử như khu đất số 1 Lý Thái Tổ rộng 4,3ha, sau nhiều năm bỏ trống, đã trở thành công viên và nơi tưởng nhớ nạn nhân Covid-19. Đặc biệt hơn, việc chuyển khu đất gần 40ha tại Nhà Rồng-Khánh Hội thành công viên và không gian công cộng đang tạo ra kỳ vọng lớn. Đây là khu đất từng được chấp thuận chủ trương phát triển hơn 3.000 căn hộ cùng trung tâm thương mại. Tuy nhiên, Thành phố đã lựa chọn ưu tiên không gian công cộng, thay vì tối đa hóa giá trị thương mại của khu đất. Cách làm này cho thấy hướng tiếp cận mới: mảng xanh đang được thiết kế, tính toán như một thành phần thiết yếu của không gian đô thị.

Ở cơ sở, mô hình “Chung cư xanh-Sáng từ lối đi-Đẹp từ ý thức” tại chung cư 277 Hậu Giang, phường Bình Tây góp phần tăng mảng xanh và xây dựng văn hóa ứng xử văn minh trong cộng đồng. Bà Hoàng Ngọc Tường Vy, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phường cho biết: Thông qua mô hình, địa phương mong muốn hình thành nếp sống văn minh, nâng cao ý thức và trách nhiệm của người dân.

Ở quy mô lớn hơn, mô hình phát triển mảng xanh tại khu đô thị Phú Mỹ Hưng cũng là điểm nhấn. Với diện tích 433ha, khu đô thị được quy hoạch trên cơ sở hài hòa giữa cây xanh và không gian xây dựng. Mật độ xây dựng trung bình toàn khu khoảng 26,5%, trong khi 40,9% không gian mở dành cho hoạt động ngoài trời và công viên. Những mô hình này cho thấy, nếu mảng xanh được đặt vào quy hoạch ngay từ đầu, cây xanh trở thành cấu phần kết nối các khu dân cư, dịch vụ và không gian công cộng.

Giải bài toán thiếu hụt mảng xanh trong thành phố

10/05/2026 20:17

Dù đạt nhiều kết quả tích cực, khoảng cách về mảng xanh so với chuẩn chung vẫn rất lớn. Thành phố Hồ Chí Minh trước hợp nhất có hơn 740ha công viên và khoảng 312ha mảng xanh công cộng nhưng diện tích cây xanh bình quân chỉ đạt khoảng 0,7m²/người, thấp hơn rất nhiều so với mục tiêu 8-10m²/người.

Đáng lưu ý, mảng xanh công cộng hiện chủ yếu nằm trên hành lang đất giao thông như vỉa hè, dải phân cách, tiểu đảo, đất dự trữ giao thông... Điều này cho thấy vẫn thiếu những công viên quy mô đủ lớn, có khả năng đáp ứng nhu cầu sinh hoạt cộng đồng.

Công tác phát triển mảng xanh càng gặp thách thức khi tốc độ đô thị hóa vẫn đang tiếp tục diễn ra nhanh. Trong đó, Thành phố Hồ Chí Minh từng nhiều lần lọt vào nhóm các thành phố lớn ô nhiễm không khí hàng đầu thế giới với chỉ số bụi mịn PM2.5 vượt ngưỡng an toàn.

Từ mục tiêu đến chiến lược phát triển dài hạn

Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, muốn tăng cường mảng xanh công cộng cần đồng bộ nhiều giải pháp. Các dự án cải tạo, xây dựng mới vỉa hè, đường phố cần tính toán hợp lý tỷ lệ diện tích dành cho mảng xanh, đồng thời phải quản lý quỹ đất, bảo vệ hành lang giao thông, hành lang bảo vệ công trình để ưu tiên sử dụng làm mảng xanh công cộng. Cùng với đó là yêu cầu lựa chọn những loài cây phù hợp với điều kiện đô thị.

Trước yêu cầu cấp thiết đó, thành phố đặt ra các mục tiêu cụ thể cho giai đoạn tới. Đến năm 2030, thành phố phấn đấu có tối thiểu 1m² cây xanh công cộng/người; phát triển thêm 10ha mảng xanh công cộng; trồng mới, cải tạo 50.000 cây xanh; phát triển thêm ít nhất 450ha công viên công cộng. Một loạt công trình quy mô lớn được đề xuất gồm Công viên Sài Gòn Safari rộng 485ha, Khu lâm viên sinh thái quy mô 128ha, Vườn ươm Đông Thạnh rộng 36ha, Công viên Gò Cát 13ha và Công viên quảng trường Thủ Thiêm.

Để giúp các mục tiêu trở thành hiện thực, Sở Xây dựng đề nghị các địa phương khẩn trương rà soát toàn bộ quỹ đất được quy hoạch làm công viên, đất cây xanh công cộng chưa được đầu tư để có giải pháp triển khai. Các khu đất công, đất trống không phải giải phóng mặt bằng và đất tại những nơi có mật độ dân cư cao được ưu tiên xem xét. Đồng thời, Thành phố sẽ rà soát, thu hồi những khu đất công đang cho thuê hoặc sử dụng sai mục đích và đã được quy hoạch làm công viên; yêu cầu chủ đầu tư các dự án nhà ở hoàn thiện công viên, cây xanh theo đúng quy hoạch chi tiết đã được phê duyệt.

Theo các chuyên gia, Thành phố Hồ Chí Minh cần tiếp cận bài toán mảng xanh ở quy mô toàn đô thị thay vì chỉ tập trung vào từng dự án riêng lẻ. Kiến trúc sư Ngô Viết Nam Sơn cho rằng, nếu tiếp tục dồn việc làm, dịch vụ, giáo dục, y tế và nhà ở vào trung tâm thì áp lực sẽ không giảm. Thành phố nên khẩn trương quy hoạch và hình thành các cực phát triển mới đủ sức hút để người dân và doanh nghiệp dịch chuyển ra ngoài.

Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Mậu Chiến, Chủ tịch Hội đồng liên ngành khoa học và công nghệ vật liệu, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ, cần nhìn nhận đúng vai trò của các giải pháp mảng xanh. Mảng xanh, vật liệu sinh thái hay các mô hình trữ nước chỉ là một phần trong tổng thể giải pháp, cần được triển khai đồng bộ với hệ thống thoát nước, quy hoạch đô thị và quản lý vận hành. Tăng mảng xanh là vấn đề cấp bách. Thành phố cần sớm ưu tiên nguồn vốn, có kế hoạch cụ thể, kịp thời để triển khai quy hoạch đồng bộ.

Lãnh đạo Thành phố nhiều lần nhấn mạnh, công tác phát triển mảng xanh cần được xem là ưu tiên lớn của Thành phố. Thực tế hiện nay đòi hỏi Thành phố phải có cách làm quyết liệt hơn, nhất là hoàn thiện cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tham gia đầu tư công viên theo hình thức hợp tác công-tư, đồng thời xem phát triển cây xanh, công viên là một tiêu chí trong đánh giá hiệu quả quản lý đô thị của từng địa phương.

Với một đô thị lớn như Thành phố Hồ Chí Minh, mảng xanh không còn là phần phụ của quy hoạch mà phải được xem như một loại hạ tầng thiết yếu, quan trọng. Phát triển mảng xanh phải gắn với việc tái cấu trúc không gian đô thị. Khi các trung tâm mới được hình thành, dân cư và hoạt động kinh tế được phân bổ hợp lý hơn, khu vực lõi mới có thêm dư địa để dành đất cho công viên và không gian công cộng.