Sân bay Gia Bình và bài toán mở rộng năng lực kết nối của kinh tế phía bắc

Với định hướng phát triển gắn với logistics, công nghiệp và thương mại, Cảng hàng không quốc tế Gia Bình được kỳ vọng bổ sung một mắt xích mới cho mạng lưới kinh tế của khu vực.

Khi sân bay không chỉ phục vụ nhu cầu đi lại

Thị trường hàng không Việt Nam tiếp tục tăng trưởng cùng với sự mở rộng của sản xuất, thương mại và nhu cầu kết nối quốc tế. Năm 2025, thị trường đạt khoảng 83,5 triệu lượt hành khách và 1,5 triệu tấn hàng hóa.

Theo TS Nguyễn Phước Thắng, Giảng viên Khoa Kinh doanh và Logistics, Trường đại học Hòa Bình, nguyên Chánh Văn phòng, Trưởng phòng Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Cục Hàng không Việt Nam, nhu cầu vận tải hàng không, đặc biệt đối với hàng hóa, ngày càng chịu tác động lớn từ sự phát triển của sản xuất, xuất khẩu và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Xu hướng này thể hiện rõ tại miền bắc - khu vực tập trung nhiều trung tâm sản xuất công nghiệp lớn. Riêng Bắc Ninh, tổng giá trị xuất nhập khẩu trong 6 tháng đầu năm 2026 ước đạt khoảng 106,4 tỷ USD. Điện thoại và linh kiện tiếp tục là nhóm hàng chủ lực, trong khi địa phương đang đẩy mạnh các lĩnh vực công nghệ cao như điện tử, bán dẫn, vi mạch và AI.

Đây đều là những ngành có đặc thù sản phẩm giá trị cao, yêu cầu tốc độ vận chuyển nhanh, khả năng kiểm soát tốt và độ tin cậy lớn trong chuỗi logistics.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra đối với hạ tầng hàng không cũng thay đổi.

TS Phan Lê Bình, giảng viên chương trình kỹ thuật hạ tầng, Trường đại học Việt Nhật - Đại học Quốc gia Hà Nội, cho rằng, nếu trước đây, sân bay chủ yếu được nhìn nhận như một đầu mối vận tải hành khách, thì ngày nay, sân bay ngày càng đóng vai trò cửa ngõ thương mại, logistics, kết nối đầu tư và chuỗi cung ứng quốc tế.

Bởi vậy, câu chuyện phát triển hàng không không chỉ nằm ở việc gia tăng công suất khai thác mà còn phụ thuộc vào cách công trình đó được kết nối với mạng lưới giao thông, các khu công nghiệp, trung tâm logistics và đô thị chung quanh.

Sân bay quốc tế Gia Bình trong mạng lưới sản xuất và logistics phía bắc

Cảng hàng không quốc tế Gia Bình được định hướng phát triển theo mô hình Trung tâm Kinh tế hàng không thế hệ mới - Airport Economic Hub 2.0, tích hợp hàng không với logistics, thương mại và dịch vụ.

Theo quy hoạch, sân bay đạt cấp 4F theo tiêu chuẩn ICAO, với công suất đến năm 2030 khoảng 30 triệu hành khách và 1,6 triệu tấn hàng hóa mỗi năm.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, giá trị dài hạn của sân bay Gia Bình cần được nhìn rộng hơn công suất khai thác.

Trong cấu trúc kinh tế phía bắc hiện nay, sân bay nằm gần một trong những vùng sản xuất và xuất khẩu năng động của Việt Nam, đồng thời có khả năng kết nối với Hà Nội và các cực tăng trưởng như Hải Phòng, Quảng Ninh cùng nhiều trung tâm công nghiệp lân cận.

TS Nguyễn Phước Thắng nhận định, với các ngành điện tử, bán dẫn, linh kiện chính xác và những sản phẩm có giá trị cao, một cửa ngõ hàng không mới có thể giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian đưa hàng hóa ra thị trường quốc tế và tăng độ tin cậy của chuỗi cung ứng.

Ở góc độ rộng hơn, TS Phan Lê Bình cho rằng Sân bay Gia Bình có thể bổ sung thêm một điểm kết nối cho mạng lưới hàng không và kinh tế phía bắc. Thực tế tại nhiều vùng kinh tế lớn trên thế giới cho thấy nhiều sân bay có thể cùng tồn tại khi mỗi sân bay được định vị với những chức năng và lợi thế bổ trợ khác nhau.

Theo hướng này, logistics, vận tải hàng hóa và các dịch vụ giá trị gia tăng có thể trở thành những thế mạnh đáng chú ý của Gia Bình.

Giá trị của sân bay nằm ở mạng lưới kết nối phía sau

Một sân bay quy mô lớn sẽ khó phát huy đầy đủ hiệu quả nếu tồn tại như một hạ tầng độc lập.

Với sân bay Gia Bình, các chuyên gia cho rằng yếu tố then chốt là khả năng kết nối đồng bộ với toàn bộ mạng lưới kinh tế của khu vực.

Đó trước hết là hệ thống giao thông kết nối với Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh và các trung tâm công nghiệp thông qua cao tốc, các tuyến vành đai cũng như khả năng dành dư địa cho kết nối đường sắt trong dài hạn.

Song song với hạ tầng giao thông cần hình thành hệ thống logistics gồm các trung tâm phân phối, ICD, kho ngoại quan và các khu dịch vụ gắn trực tiếp với hoạt động sản xuất.

Khi sân bay, cảng biển, đường bộ, logistics và các trung tâm công nghiệp được đặt trong cùng một mạng lưới, hiệu quả tạo ra không còn giới hạn trong phạm vi sân bay.

Thời gian vận chuyển có thể được rút ngắn, khả năng tiếp cận thị trường quốc tế của doanh nghiệp được mở rộng, đồng thời sức hấp dẫn của khu vực đối với dòng vốn đầu tư mới cũng có thể được cải thiện, đặc biệt đối với các ngành công nghệ cao có yêu cầu khắt khe về logistics.

Từ kinh nghiệm quốc tế đến bài toán riêng của Sân bay Gia Bình

Tại Nhật Bản, các sân bay như Chubu Centrair hay Kansai được kết nối với hệ thống đường sắt, cao tốc, logistics, đô thị và các khu công nghiệp. Sự đồng bộ này giúp sân bay không chỉ phục vụ vận tải mà còn tạo thêm sức hút đối với doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Tuy vậy, theo các chuyên gia, Cảng hàng không quốc tế Gia Bình không nên đơn thuần sao chép một mô hình quốc tế.

TS Nguyễn Phước Thắng cho rằng mô hình phù hợp cần xuất phát từ chính cấu trúc kinh tế miền bắc, nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và vai trò của Sân bay Gia Bình trong tổng thể hệ thống cảng hàng không quốc gia.

Một trung tâm kinh tế hàng không cũng không được hình thành chỉ bằng việc tập trung nhiều doanh nghiệp quanh sân bay. Giá trị thực sự xuất hiện khi các hãng hàng không, doanh nghiệp logistics, nhà sản xuất, tổ chức tài chính, công nghệ và các ngành dịch vụ có thể tham gia vào một chuỗi vận hành liên kết, trong đó hàng hóa, dịch vụ và dòng vốn hỗ trợ lẫn nhau.

Đây cũng là điểm phân biệt giữa một sân bay đơn thuần với một trung tâm kinh tế hình thành quanh hạ tầng hàng không.

Mở rộng không gian phát triển của vùng kinh tế phía bắc

Khi được kết nối đồng bộ với mạng lưới sản xuất, logistics, đô thị và hạ tầng giao thông của khu vực, Sân bay Gia Bình có khả năng tạo thêm một cửa ngõ quốc tế cho hàng hóa, doanh nghiệp và các dòng đầu tư của miền bắc.

Đặc biệt, khi các ngành điện tử, bán dẫn, công nghệ cao và sản xuất giá trị lớn tiếp tục mở rộng, năng lực logistics nhanh và tin cậy sẽ ngày càng trở thành một thành tố quan trọng trong năng lực cạnh tranh của cả vùng.

Theo các chuyên gia, nếu phát triển đúng định hướng và đặt trong một chiến lược liên kết vùng dài hạn, Cảng hàng không quốc tế Gia Bình có thể góp phần hình thành một không gian kinh tế mới ở khu vực Đông Bắc Hà Nội, tăng cường kết nối quốc tế và tạo thêm dư địa tăng trưởng cho vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ.