Tập trung nhiều giải pháp đổi mới toàn diện giáo dục đào tạo

Chọn thi cử là khâu đột phá

Trả lời câu hỏi của đại biểu Nguyễn Thị Bích Nhiệm (Yên Bái) vì sao chọn thi cử là khâu đột phá, trong khi nội dung, chương trình, cách dạy, cách học chưa thay đổi, Bộ trưởng Giáo dục - Đào tạo Phạm Vũ Luận cho rằng, trong quá trình triển khai dạy học và thi cử, có thể có những thay đổi của quá trình thi cử dẫn đến sự thay đổi của quá trình dạy và học. Khi thay đổi thi cử, không làm đột ngột để các cháu bị sốc. Kết quả của sự thay đổi kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông vừa rồi có những thay đổi căn bản trong đó.

Trước đây, chúng ta kiểm tra kiến thức học thuộc lòng của học sinh. Bây giờ, kiểm tra kiến thức vận dụng khả năng tổng hợp, vận dụng giải quyết những vấn đề. Từ từng bài học đến tổng hợp kiến thức của cả khóa học và kiến thức xã hội, bao gồm cả kiến thức chính trị, pháp luật, vấn đề đạo đức công dân tạo nên sức lan tỏa, các cháu rất hứng khởi làm bài và làm tốt. Qua các phương tiện truyền thông, các thầy, cô giáo, bản thân học sinh, sinh viên cũng như phụ huynh, Bộ Giáo dục - Đào tạo nhận được thông tin đều cho rằng kết quả của thi tốt nghiệp vừa rồi cho phép các thầy, các cô hình dung việc phải thay đổi dạy và học thế nào, phải chuyển từ việc dạy và việc học theo lối truyền thụ kiến thức sang cách dạy, cách học chú trọng phát triển kỹ năng và phẩm chất.

Lý giải vì sao xác định giải pháp đổi mới thi cử là giải pháp đột phá trong một, hai năm đầu triển khai Nghị quyết 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, Bộ trưởng cho biết, quá trình triển khai Nghị quyết 29 bao gồm hai khối công việc tương đối độc lập nhau.

Khối công việc thứ nhất, phải nghiên cứu để xây dựng mới hoàn toàn một chương trình giáo dục phổ thông và kể cả đại học nữa theo lối tiếp cận phát triển năng lực. Trên cơ sở đó biên soạn một bộ sách giáo khoa mới phù hợp với chương trình đó. Phải thiết kế một cách dạy, cách học, cách thi mới phù hợp với chương trình, sách giáo khoa đó.

Khối công việc thứ hai, với các học sinh, với các thầy cô giáo đang dạy, đang học chương trình hiện nay, đây là chương trình phát triển truyền thụ kiến thức thì cũng phải thay đổi. Không thể giữ nguyên như cũ được, phải vận dụng tinh thần của Nghị quyết 29 của Đảng vào để thay đổi cách dạy, cách học, cách thi kiểm tra, để từng bước nâng cao chất lượng giáo dục đối với các cháu đang học chương trình phổ thông cũ. Đây cũng là quá trình để bồi dưỡng, đào tạo thay đổi dần về phương pháp dạy, phương pháp học, phương pháp thi cho đội ngũ giáo viên.

Việc biên soạn chương trình sách giáo khoa mới có một bộ phận nhân lực làm, còn phần có cả xã hội, toàn ngành phải triển khai thực hiện Nghị quyết 29 vào cuộc sống bằng những việc như rà soát giảm tải, có thay đổi nội dung, bỏ những kiến thức xa rời cuộc sống và thay đổi cách thi theo hướng mới. Từ đó dẫn tới sự lan tỏa của thay đổi cách dạy, cách học trong nhà trường, nhận thức của toàn xã hội.

Việc thay đổi kỳ thi tốt nghiệp năm nay nằm trong lộ trình thiết kế tiến tới một kỳ thi quốc gia với hai nhiệm vụ: đánh giá việc tốt nghiệp trung học phổ thông và tuyển lựa học sinh vào đại học, cao đẳng. Bộ Giáo dục - Đào tạo sẽ tham khảo ý kiến rộng rãi của xã hội, trên cơ sở chuẩn bị chu đáo, kỹ càng hơn việc này.

Chất lượng đào tạo: Chưa phù hợp thị trường

Trả lời câu hỏi của đại biểu Thân Đức Nam (Đà Nẵng) về con số 72 nghìn sinh viên tốt nghiệp chưa tìm được việc làm, số lượng trường mở các ngành về khối khoa học xã hội nhân văn nhiều, khoa học kỹ thuật ít, Bộ trưởng Phạm Vũ Luận nhận thấy có trách nhiệm của Bộ Giáo dục - Đào tạo.

Thứ nhất, trong một thời gian dài, mô hình phát triển giáo dục, trong đó có giáo dục đại học chú trọng về quy mô, số lượng mà chưa chú ý đúng mức đến các điều kiện bảo đảm chất lượng.

Thứ hai, nội dung, chương trình phương pháp dạy học, thi cử của các trường chủ yếu xuất phát từ khả năng hiện có của các nhà trường, chưa chú ý các hoạt động thiết thực để tổ chức hoạt động đào tạo đáp ứng nhu cầu của xã hội.

Thứ ba, quy trình mở trường cấp phép hoạt động cho các trường đại học, cao đẳng thiếu chặt chẽ, chưa chú trọng đến nhu cầu thực tế của xã hội và địa phương. Các chương trình đào tạo chưa theo kịp sự phát triển của thực tiễn trong nước và thế giới. Nội dung đào tạo nặng về truyền thụ kiến thức một chiều, nhẹ thực hành, chưa chú trọng rèn luyện các kỹ năng mềm, khả năng làm việc nhóm, ứng dụng công nghệ thông tin, ngoại ngữ.

Những yếu kém đó dẫn đến quy mô tuyển sinh, và quy mô sinh viên tốt nghiệp hằng năm tăng lên trong khi chất lượng đào tạo còn thấp, chưa được chú trọng nâng cao.

Từ đó, Bộ Giáo dục - Đào tạo đã có giải pháp hạn chế việc thành lập các trường đại học, cao đẳng, cải tiến thay đổi quy trình cấp phép thành lập và cấp phép hoạt động, khắc phục tình trạng có trường đại học được thành lập nhưng chưa có cơ sở vật chất, chưa có giảng viên và đã có chỉ tiêu tuyển sinh đã đào tạo.

Bộ cảnh báo với những ngành nghề, những lĩnh vực đào tạo đã có quy mô đào tạo lớn thì không cho mở nữa. Thí dụ khối kinh tế, quản trị kinh doanh, tài chính, ngân hàng, sư phạm đã có thông báo về sự bão hòa của thị trường. Cũng có những thông báo ưu tiên việc mở các ngành nghề mà nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của cả nước cũng như của các địa phương có đòi hỏi.

Bộ Giáo dục - Đào tạo rà soát và kiến nghị với Thủ tướng Chính phủ cho điều chỉnh mạng lưới các cơ sở giáo dục đại học phù hợp với quy hoạch phát triển nhân lực và định hướng phát triển kinh tế - xã hội. Thủ tướng Chính phủ đã quyết định điều chỉnh chỉ tiêu 450 sinh viên/vạn dân trước đây xuống còn hơn 200 sinh viên/vạn dân cho phù hợp với khả năng, quy mô của mạng lưới.

Trả lời câu hỏi của đại biểu Nguyễn Thanh Thủy về việc thiếu việc làm thiếu, chất lượng đào tạo thấp nhưng Bộ Giáo dục - Đào tạo lại bỏ điểm sàn đại học, Bộ trưởng Phạm Vũ Luận khẳng định không bỏ điểm sàn. Điểm sàn năm nay không chỉ có một mức phân ra thành 2-3 mức sàn, có mức sàn cao và có mức sàn thấp hơn, nhưng mức sàn thấp hơn đó không hạ thấp tiêu chuẩn, yêu cầu so với các năm trước.

Vấn đề việc làm trong đó có việc làm của sinh viên sau tốt nghiệp là vấn đề của thị trường lao động.

Bộ Giáo dục - Đào tạo đề nghị một phần các bộ, các cơ sở đào tạo ở phía "cung" mà Bộ Giáo dục và Đào tạo là một thành phần chủ yếu có trách nhiệm phối hợp xử lý việc này từ góc độ cung có chất lượng hơn, cảnh báo với xã hội về những ngành nghề thiếu, thừa. Còn một bộ phận khác - phần "cầu" - là những nhà sử dụng lao động cũng như các thiết chế khác tham gia vào thị trường lao động như Trung tâm xúc tiến việc làm, Sàn giao dịch việc làm, thị trường lao động cần phải được hoàn chỉnh.

Cần những giải pháp tích cực

Trả lời câu hỏi của đại biểu Nguyễn Thị Quyết Tâm (TP Hồ Chí Minh), Bộ trưởng Phạm Vũ Luận khẳng định một số giải pháp mang tính đột phá, then chốt để triển khai Nghị quyết 29 là vấn đề giáo viên, cán bộ quản lý, công tác quản lý trước hết là của ngành giáo dục, đào tạo. Việc tổ chức triển khai biên soạn chương trình mới, sách giáo khoa mới sẽ có giải pháp then chốt, làm sao nhanh chóng tiếp cận, làm chủ được phương pháp thiết kế chương trình theo lối phát triển năng lực, tập hợp được đội ngũ các chuyên gia giỏi nhất và sự giúp đỡ của các chuyên gia quốc tế để soạn thảo được chương trình này, viết bộ sách giáo khoa mới theo hướng tiếp cận năng lực là mới hoàn toàn.

Bộ Giáo dục - Đào tạo đang cân nhắc việc xây dựng một bộ chương trình thật tốt, hoàn chỉnh, sau đó công bố rộng rãi cả xã hội, huy động các lực lượng xã hội tham gia vào việc viết sách giáo khoa mới.

Việc tổ chức cho học sinh và các thầy, cô giáo đang dạy chương trình cũ hiện nay, đổi mới thế nào để có thể nhanh chóng nâng cao chất lượng, từng bước tiếp cận, có được thành quả về phát triển năng lực trong quá trình dạy, quá trình học thì có khâu thi cử. Bộ trưởng tin rằng hiệu ứng của cách ra đề, cách chấm của kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông vừa rồi sẽ có hiệu ứng rất tốt để điều chỉnh việc dạy, việc học của các nhà trường.

* Trả lời câu hỏi của đại biểu Hà Minh Huệ (Bình Thuận) cho rằng Bộ trưởng không kiểm soát được tình hình vụ Bộ Giáo dục - Đào tạo trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) đề án đổi mới chương trình sách giáo khoa với chi phí hơn 34 nghìn tỷ đồng làm xôn xao dư luận, Bộ trưởng Phạm Vũ Luận cho rằng đây là lỗi kỹ thuật. Thực hiện triển khai Nghị quyết 29, Bộ Giáo dục - Đào tạo thảo luận làm theo Nghị quyết 40 của Quốc hội khoá X, trình Quốc hội cho ra Nghị quyết về đổi mới chương trình sách giáo khoa. Trong phiên báo cáo trước cuộc họp của UBTVQH, Bộ trưởng Giáo dục - Đào tạo phải đi công tác nước ngoài nên uỷ quyền cho một thứ trưởng báo cáo. Trong đề án trình trước UBTVQH cũng không hề có con số 34 nghìn tỷ. Đây là số liệu của một cán bộ cấp vụ chuyển lên trong cuộc họp đó. Sau đó, Bộ Giáo dục - Đào tạo đã tổ chức họp báo thông tin lại con số 34 nghìn tỷ gồm nhiều việc, chứ không chỉ dành cho công tác biên soạn sách giáo khoa. Tuy nhiên, việc giải thích với các cơ quan báo chí cũng không đầy đủ, có sai sót.