Ðáng chú ý là tuy cơ quan chức năng đã yêu cầu báo cáo thông tin về giao dịch liên kết nhưng chỉ có 66/81 DN nộp báo cáo (tính hết tháng 9-2011), không có DN nào tự điều chỉnh thu nhập chịu thuế. Qua thanh tra, kiểm tra tại bốn DN, Cục Thuế Bắc Ninh giảm lỗ được 30,13 tỷ đồng, truy thu và phạt về thuế 6,827 tỷ đồng, giảm số thuế GTGT được hoàn và truy thu thuế 1,107 tỷ đồng...
Những số liệu từ Cục Thuế Bắc Ninh đã khiến dư luận phải đặt câu hỏi về giá trị thất thu thuế qua hoạt động chuyển giá của DN FDI. Theo số liệu của Bộ Kế hoạch và Ðầu tư, trong năm 2010, chỉ tính riêng tại tỉnh Lâm Ðồng, ngành thuế cũng đã truy thu hơn 133 tỷ đồng, giảm lỗ hơn 1.400 tỷ đồng đối với các DN FDI. Cũng trong năm 2010, cơ quan thuế đã thanh tra 575 DN FDI (báo lỗ trong các năm từ 2005-2009) kết quả giảm lỗ hơn 4.000 tỷ đồng và truy thu thuế hơn 212 tỷ đồng. Trong đó, phát hiện 43 DN có dấu hiệu chuyển giá, xử phạt 37 DN, giảm lỗ 887 tỷ đồng, truy thu thuế và phạt 27 tỷ đồng.
Theo đánh giá của Tổng cục Thuế, hiện tượng các DN FDI kê khai lỗ khá phổ biến, chiếm khoảng 50% tổng số DN FDI đang hoạt động trên cả nước, trong đó nhiều DN kê khai lỗ liên tục trong ba năm. Ðiển hình tại Bình Dương, số DN FDI kê khai lỗ năm 2010 là 754/1.490 DN (trong đó có tới 200 DN lỗ quá vốn chủ sở hữu); tại TP Hồ Chí Minh và Ðồng Nai, số DN FDI kê khai lỗ là 60% và 52,2%. Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thuế Cao Anh Tuấn cho biết: Các hành vi chuyển giá tại Việt Nam thường diễn ra dưới các hình thức: chuyển giá thông qua chuyển giao tài sản hữu hình; tài sản vô hình, chuyển giao dịch vụ, hoặc thông qua chi trả lãi vay vốn sản xuất, kinh doanh giữa các bên liên kết... hành vi chuyển giá nhằm giảm đến mức thấp nhất nghĩa vụ thuế TNDN diễn ra ở các DN FDI và cả các bên liên kết trong nội địa Việt Nam, do một số tập đoàn kinh tế trong nước lợi dụng chính sách ưu đãi của Nhà nước, thành lập một số công ty con hoạt động trong những lĩnh vực, địa bàn được ưu đãi thuế TNDN. Tìm cách chuyển lợi nhuận trước thuế từ DN không được ưu đãi thuế sang DN liên kết được ưu đãi thuế hoặc chuyển lợi nhuận trước thuế từ DN có lãi sang DN bị lỗ, thông qua giá chuyển giao sản phẩm và cung cấp dịch vụ để giảm nghĩa vụ thuế của cả tập đoàn.
Phó Cục trưởng Cục Thuế thành phố Hồ Chí Minh Lê Thị Thu Hương cho biết, hành vi chuyển giá của DN có giao dịch liên kết (GDLK) không chỉ đơn thuần là điều chuyển lợi nhuận từ nơi có thuế suất cao sang nơi có thuế suất thấp hơn để tránh thuế mà nó còn bao gồm cả chiều ngược lại. Nguyên nhân chính là do công ty mẹ muốn thu hồi vốn nhanh hoặc việc chuyển lợi nhuận để thực hiện chiến lược kinh doanh do công ty mẹ xây dựng. Do vậy, nếu trong quá trình phân tích rủi ro, thanh tra đối với hoạt động chuyển giá, cơ quan thuế các cấp bỏ qua các trường hợp chuyển lợi nhuận theo chiều ngược lại là đã bỏ lọt một nguồn thu không nhỏ. Chỉ tính riêng năm 2011, với việc rà soát quản lý được 3.144 DN phải kê khai thông tin GDLK, thanh tra tại 921 DN báo lỗ, có dấu hiệu chuyển giá..., ngành thuế đã xử lý giảm lỗ được tới 6.617 tỷ đồng, truy thu thuế và phạt 1.669 tỷ đồng, đây là số tiền không nhỏ. Qua thực tiễn kiểm tra, phát hiện, xử lý các vi phạm, cơ quan quản lý Nhà nước nhận định hiện tượng chuyển giá giữa các bên có GDLK đã trở thành hiện tượng tương đối phổ biến cả đối với các DN FDI và DN trong nước.
Trước yêu cầu tăng cường công tác chống chuyển giá gây thất thu ngân sách Nhà nước (NSNN), ngành thuế đã từng bước nghiên cứu tổ chức kiểm tra, phát hiện và quyết liệt thực hiện chống chuyển giá và đã đạt được một số kết quả bước đầu.
Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thuế Vũ Văn Trường cho biết: Ngành đang tập trung xây dựng chính sách quản lý thuế đối với hoạt động chuyển giá, trong đó chú trọng học tập kinh nghiệm quốc tế. Ðến nay về cơ bản, các quy định để xác định giá thị trường trong giao dịch kinh doanh giữa các bên có GDLK đã dựa trên hướng dẫn của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD), phù hợp thông lệ quốc tế và thực tiễn tại Việt Nam. Công tác tuyên truyền, hỗ trợ người nộp thuế và quản lý các DN có GDLK thực hiện kê khai, xây dựng cơ sở dữ liệu, đào tạo kỹ năng kiểm tra cho cán bộ thuế được chú trọng. Trong kế hoạch thanh tra năm 2012, ngành thuế tập trung rà soát, phân tích rủi ro và xác định ưu tiên tập trung nguồn lực cho thanh tra giá chuyển nhượng, coi đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của ngành. Từ khi ngành thuế triển khai mạnh mẽ công tác thanh tra, kiểm tra đối với các DN có nghi vấn chuyển giá, số lượng DN FDI kê khai thua lỗ đã giảm rõ rệt, nhiều DN chuyển từ kê khai lỗ sang kê khai lãi, nộp thuế TNDN ngày càng tăng, số lượng DN tự nguyện kê khai thông tin GDLK cũng ngày càng tăng.
Bên cạnh những kết quả bước đầu đạt được, công tác chống chuyển giá cũng còn nhiều hạn chế, như: chưa có quy định về cơ chế thỏa thuận trước về phương pháp tính giá - APA theo thông lệ quốc tế; sự không tương thích giữa Luật Quản lý thuế với hệ thống pháp luật (Luật Thanh tra), chưa có quy định chế tài xử lý đủ mạnh; chưa có quy định về ngưỡng kê khai thông tin GDLK; quyền hạn của cơ quan thuế bị giới hạn...; và những bất cập về tổ chức bộ máy và nguồn nhân lực.
Nêu rõ quan điểm của ngành Tài chính về chống thất thu và nợ đọng thuế, Thứ trưởng Tài chính Ðỗ Hoàng Anh Tuấn đã khẳng định: Ngành thuế phải tăng cường hoàn thiện hành lang pháp lý về quản lý đối với hoạt động chuyển giá (như sửa đổi, bổ sung Luật Quản lý thuế theo hướng cho phép quy định áp dụng thỏa thuận giá trước- APA; quy định riêng về thời hạn thanh tra đối với hoạt động chuyển giá; quy định về quyền điều tra cho cơ quan thuế; bổ sung thêm quy định về ngưỡng kê khai thông tin GDLK để đơn giản hóa thủ tục cho người nộp thuế trong việc kê khai; xây dựng chế tài xử phạt đủ mạnh để bảo đảm tính răn đe...). Ngoài ra, việc thành lập bộ phận chuyên trách quản lý thuế đối với hoạt động chuyển giá; xây dựng cơ sở dữ liệu đáp ứng được yêu cầu công tác quản lý thuế đối với hoạt động chuyển giá cũng được xác định là giải pháp quan trọng và cơ bản. Thứ trưởng Ðỗ Hoàng Anh Tuấn yêu cầu ngành Thuế tăng cường hơn nữa công tác kiểm soát hoạt động chuyển giá thông qua việc đẩy mạnh hiệu quả hoạt động của từng bộ phận chức năng, để có thể nâng cao hiệu quả và hiệu lực quản lý thuế đối với hoạt động chuyển giá trong thời gian tới.
