Nhiều cầu cảng, máng rót trái phép
Theo ghi nhận của chúng tôi, chỉ trên đoạn sông Đáy chạy dài vài km thuộc địa bàn xã Thanh Tân (Thanh Liêm) có tới hàng chục cầu cảng, máng rót được xây dựng tự phát. Khi những xe chở đất đá, VLXD đổ xuống thuyền, sà-lan để chở đi các địa phương đều phát tán một lượng lớn bụi ra môi trường do các bến bãi, máng rót hầu như không có máng chụp cũng như sử dụng giải pháp phun nước để hạn chế bụi. Cùng với đó, các phương tiện vận chuyển đất đá không có bạt che phủ, không bảo đảm đúng tải trọng, nên phát tán lượng bụi lớn. Dọc theo các thôn Nam Công, Tân Lập (Thanh Tân), hầu hết nhà dân đều sử dụng mành, rèm, lắp cửa kính… để chống bụi, nhưng cũng chẳng thấm vào đâu, khi lượng bụi ngày đêm phát tán với cường độ dày đặc, khiến mọi đồ dùng, vật dụng luôn phủ mầu trắng xóa.
Miết tay xuống mặt bàn uống nước, trên tường và cửa nhà, để chỉ cho chúng tôi xem những lớp bụi đá dày, ông Đinh Văn Tần ở thôn Tân Lập bức xúc: "Từ khi bụi đá hoành hành, người dân rất lo lắng đến sức khỏe của gia đình, người thân. Đề nghị các cấp chính quyền có biện pháp kiên quyết khắc phục tình trạng trên, đồng thời quy hoạch lại các máng rót, đáp ứng được các yêu cầu bảo vệ môi trường”.
Hiện trên địa bàn xã Thanh Tân có 28 cầu cảng, máng rót của 18 công ty, hộ cá nhân; trong đó, có Công ty khai thác khoáng sản Nam Hà và Công ty TNHH Ngọc Việt đã được cấp giấy phép hoạt động bến thủy nội địa do Cảng vụ đường sông cấp, nhưng đến nay, giấy phép của Công ty TNHH Ngọc Việt đã hết hạn. Tất cả các vị trí còn lại đều chưa được các cơ quan có thẩm quyền cấp phép hoạt động. UBND xã có ký hợp đồng cho các doanh nghiệp, cá nhân này thuê đất bờ sông Đáy để làm bãi chứa VLXD với thời hạn hết năm 2016 và chỉ có một hợp đồng có thời hạn đến hết năm 2017; tổng số tiền cho thuê đất một năm gần 100 triệu đồng. Chủ tịch UBND xã Thanh Tân Đinh Văn Đoàn cho biết, trên địa bàn xã có 26 máng rót tự phát hoạt động với cường độ liên tục, thường xuyên, cùng lượng xe vận tải lớn, gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng trong khu dân cư. Bên cạnh đó, các bến thủy, máng rót tự phát này còn dẫn đến nhiều hệ lụy vi phạm các quy định của nhà nước về môi trường, giao thông, đê điều…
Ô nhiễm môi trường nghiêm trọng
Với nguồn nguyên liệu phục vụ sản xuất VLXD lớn, từ nhiều năm nay, khu vực bờ tây sông Đáy đi qua các xã Thanh Thủy, Thanh Tân, Thanh Nghị, Thanh Hải và thị trấn Kiện Khê (Thanh Liêm) đã trở thành những công trường khai thác, chế biến và vận chuyển VLXD lớn, hoạt động suốt ngày đêm. Tại khu vực này hiện có sáu nhà máy sản xuất xi-măng đang hoạt động (trong đó, riêng xã Thanh Nghị có ba nhà máy xi-măng), với tổng công suất 3,65 triệu tấn/năm; 57 cơ sở khai thác khoáng sản; 75 cơ sở khai thác, chế biến đá, bột đá siêu mịn; 16 cơ sở sản xuất VLXD và 54 cơ sở bến xuất đá.
Sự phát triển dày đặc của các cơ sở khai thác, chế biến, vận chuyển và sản xuất này đã khiến tình trạng ô nhiễm môi trường ngày càng nghiêm trọng, đặc biệt hàm lượng bụi tại những điểm nóng ở khu vực phía tây sông Đáy đều vượt mức cho phép hai đến ba lần. Đứng ở khu vực này, chỉ bằng mắt thường cũng dễ dàng thấy luồng bụi đá trắng bao phủ cả một triền sông, núi. Người dân ở đây cho biết, ngày mưa còn đỡ, chứ ngày nắng và gió bắc heo may, thì nhìn đâu cũng thấy bụi, sờ đâu cũng thấy bụi, bụi len lỏi phủ trắng tất cả các ngóc ngách, vật dụng trong nhà, lớp này phủ lên lớp khác, lau rồi lại có; thậm chí cây cối ở hai triền sông Đáy cũng không còn mầu xanh; chưa kể, người dân còn phải sống chung tiếng ồn cả ngày lẫn đêm.
Nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường thì ai cũng biết, do các doanh nghiệp hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản chưa thực hiện đúng quy trình và đầy đủ các giải pháp bảo vệ môi trường đã cam kết với cơ quan chức năng. Một số nhà máy xi-măng không chạy lọc tĩnh điện để lọc bụi vào thời điểm ban đêm, ngày nghỉ, ngày lễ, ngày mưa; xả khói, bụi trực tiếp vào môi trường. Cùng với đó, bụi trong quá trình nghiền nguyên liệu, băng tải xi-măng dời, máng rót đá xuống tàu, thuyền, phát tán với mật độ lớn và tiếng ồn trong khoan nổ mìn… Cộng thêm lưu lượng xe tải chạy dày đặc, làm cho hạ tầng giao thông xuống cấp, nhất là khu vực cầu Kiện Khê...
Trách nhiệm bảo vệ môi trường
Công tác bảo vệ môi trường tại khu vực phía tây sông Đáy vẫn còn nhiều vấn đề chưa được giải quyết dứt điểm, như tình trạng xe chuyên chở hàng hóa, VLXD quá tải trọng, chạy tốc độ nhanh, gây ô nhiễm bụi, tiếng ồn, mất an toàn giao thông. Các cầu cảng, máng rót VLXD hoạt động tự phát chưa được xử lý nghiêm; chưa kiểm soát chặt chẽ việc cấp vật liệu nổ công nghiệp tương ứng công suất dự án khai thác đá.
Để môi trường khu vực phía tây sông Đáy huyện Thanh Liêm bảo đảm các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng môi trường, Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường Hà Nam Vũ Hữu Song cho biết: Sở Tài nguyên và Môi trường đã phối hợp thanh tra, UBND huyện Thanh Liêm, đề xuất xử lý các doanh nghiệp, cơ sở vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường; phối hợp UBND huyện theo dõi, giám sát việc thực hiện công tác bảo vệ môi trường trên địa bàn. Theo Chủ tịch UBND huyện Thanh Liêm Đinh Văn An, huyện đang khẩn trương triển khai các giải pháp bảo đảm công tác bảo vệ môi trường đối với bốn cơ sở nghiền đá nằm trong khu dân cư thôn Mỹ Tho (xã Thanh Thủy); chủ trì việc thực hiện cưỡng chế, tháo dỡ đối với các cầu cảng, máng rót đang hoạt động trái phép; chỉ đạo công an huyện tăng cường tuần tra, bám sát địa bàn nhằm sớm phát hiện những vi phạm của các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ trong công tác bảo vệ môi trường…
Trước tình trạng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng tại khu vực phía tây sông Đáy, mới đây, tại buổi làm việc với chính quyền địa phương, các cơ quan chức năng và các doanh nghiệp khai thác, chế biến, sản xuất, vận chuyển VLXD, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Nam Trương Minh Hiến đã chỉ đạo các sở, ngành, địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, vận động đối với các chủ doanh nghiệp, các ngành và nhân dân trên địa bàn huyện Thanh Liêm nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường; yêu cầu các doanh nghiệp chấp hành nghiêm, đầy đủ các quy định trong hoạt động ở lĩnh vực môi trường. Các cơ quan chức năng và huyện Thanh Liêm tăng cường kiểm tra, kiểm soát lĩnh vực môi trường, kiên quyết xử lý trường hợp vi phạm, nhất là đối với những doanh nghiệp tái phạm, cố tình vi phạm có thể dừng hoạt động, hoặc thu hồi giấy phép khai thác. Tỉnh giao Sở Tài nguyên và Môi trường chủ trì phối hợp các ngành chức năng củng cố tổ chức hoạt động của đội thanh tra liên ngành, làm việc với từng doanh nghiệp trên địa bàn ký cam kết thực hiện tốt công tác bảo vệ môi trường...
Theo kết quả quan trắc của Viện Khoa học Công nghệ và Môi trường vào tháng 8-2015, tại năm khu vực phía tây sông Đáy hàm lượng bụi đều cao hơn quy chuẩn cho phép. Cụ thể, tại thôn Hải Phú (Thanh Hải) cao hơn khoảng 2,17 lần, tại thôn Bồng Lạng (Thanh Nghị) 3,15 lần, ở thôn Nam Công (Thanh Tân) 1,96 lần, tại thôn Đồng Ao (Thanh Thủy) 2,69 lần, tại thị trấn Kiện Khê 3,09 lần.
