Không khuyến mãi cũng phá giá được
Mượn tiếng khuyến mãi nhưng thực chất để bán phá giá là điều mà các nhà quản lý lo ngại. Trong thực tế, nhiều doanh nghiệp có tiềm lực tài chính liên tục tổ chức các chương trình khuyến mãi với giải thưởng giá trị lớn, bán giảm giá kéo dài... khiến các doanh nghiệp nhỏ cạnh tranh hết sức khó khăn.
Mặt khác, theo ông Đỗ Thắng Hải, Cục phó Cục Xúc tiến thương mại, có trường hợp gọi là khuyến mãi nhưng thực chất không hề khuyến mãi. Doanh nghiệp trước đó đã nâng giá bán lên rồi sau đó tổ chức khuyến mãi bán giảm giá tạo ra sự hấp dẫn giả tạo đối với ngươi tiêu dùng.
Chính vì vậy, một điều khoản trong dự thảo nghị định quy định rằng: "Giá trị hàng hóa, dịch vụ dùng để khuyến mãi cho một đơn vị hàng hóa, dịch vụ được khuyến mãi không được vượt quá 50% giá của đơn vị hàng hóa, dịch vụ được khuyến mãi đó trước thời gian khuyến mãi".
Thế nhưng, quy định như vậy sẽ không phù hợp với thực tế hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Tại một hội thảo gần đây góp ý cho nghị định về hoạt động xúc tiến thương mại, một số ý kiến cho rằng nếu theo quy định này thì trương hợp khuyến mãi của bia Tiger đang diễn ra: "Bật nắp Tiger trúng sáu Land Cruiser" là vi phạm, vì giá chai bia chưa đến 10.000 đồng nhưng trúng giải xe hơi đến cả tỷ đồng. Các ý kiến đóng góp cho rằng cần phải để doanh nghiệp chủ động cân nhắc tỷ lệ giữa tổng giá trị khuyến mãi với tổng doanh số dự kiến đạt được của hàng hóa, dịch vụ bán ra trong đợt khuyến mãi. Ông Nguyễn Minh Chí, Chủ tịch Trung tâm Trọng tài quốc tế, cũng đồng tình cần có quy định thêm về các phương thức khuyến mãi.
Quy định về thời gian khuyến mãi cũng tỏ ra bất cập. Theo quy định, tổng thời gian khuyến mãi đối với một loại hàng hóa, dịch vụ không được vượt quá 90 ngày trong một năm, một chương trình khuyến mãi không được vượt quá 45 ngày. Khoảng cách giữa hai chương trình khuyến mãi đối với cùng một loại hàng hóa, dịch vụ không được ngắn hơn 30 ngày.
Việc quy định thời gian khuyến mãi nhằm hạn chế trường hợp đưa ra chương trình khuyến mãi nhưng thực chất là để kéo dài thời gian bán giảm giá - một hình thức cạnh tranh cá lớn nuốt cá bé. Một nhà doanh nghiệp sản xuất dầu ăn nhận xét không cần phải sử dụng hình thức khuyến mãi, người ta cũng có nhiều cách để bán phá giá. Ông nói trong ngành dầu ăn của ông, hiện có trường hợp doanh nghiệp phân phối cho đại lý cứ một thùng dầu ăn (12 chai) thì trong đó bốn chai là cho không và thực hiện quanh năm suốt tháng. Ông giám đốc này cho rằng thực tế đây là hình thức bán phá giá mà chẳng cần phải núp dưới hình thức khuyến mãi. Mặt khác, có nhiều cách để giảm giá. Các doanh nghiệp có thể tính toán giá thành để tăng lãi gộp và sử dụng khoản tăng này để giảm giá bán nhằm cạnh tranh.
Như vậy, đưa ra quy định khống chế thời gian khuyến mãi nhằm ngăn chặn cạnh tranh không lành mạnh có thể không cần thiết. Trong khi đó, quy định này lại gây khó khăn cho những doanh nghiệp đang sở hữu nhiều nhãn hiệu trên cùng một loại hàng hóa, dịch vụ. Nếu thực hiện khuyến mãi cho một nhãn hiệu hàng hóa thì không còn khuyến mãi được cho các nhãn hiệu hàng hóa còn lại. Theo luật sư đại diện cho một công ty luật nước ngoài tại TP Hồ Chí Minh, hiện đã có Luật Cạnh tranh và những biểu hiện cạnh tranh không lành mạnh, bán phá giá, cá lớn nuốt cá bé... trong các hoạt động thương mại sẽ bị điều chỉnh bởi luật này.
Nên hạn chế quảng cáo sản phẩm nhạy cảm?
Đối với quảng cáo thương mại, các quy định tại dự thảo nghị định cũng có vẻ "quyết liệt", ngăn chặn các hiện tượng quảng cáo không lành mạnh, sai sự thật, gây nhầm lẫn. Để bảo đảm cạnh tranh công bằng, không gây ảnh hưởng đến đối thủ, dự thảo cấm các loại quảng cáo có thông tin mang tính so sánh trực tiếp giữa hoạt động kinh doanh, hàng hóa, dịch vụ được quảng cáo với hoạt động kinh doanh, hàng hóa, dịch vụ khác, trừ trường hợp quảng cáo so sánh với hàng giả, hàng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ. Loại quảng cáo không lành mạnh khác là quảng cáo chứa thông tin bắt chước khẩu hiệu, lời lẽ, từ ngữ, cấu trúc quảng cáo... của sản phẩm quảng cáo khác gây nhầm lẫn cho khách hàng về hoạt động kinh doanh, hàng hóa, dịch vụ của tổ chức cá nhân khác.
Mặt khác, theo các doanh nghiệp, chi phí dành cho khuyến mãi, tiếp thị, quảng cáo hiện không được vượt quá 10% trong tổng chi phí hợp lý. Điều này làm hạn chế quyền chủ động xây dựng chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp. Họ không thể xây dựng và quảng bá thương hiệu một cách mạnh mẽ. Mặt khác, việc hạn chế chi phí quảng cáo cũng không phù hợp trong điều kiện hội nhập. Các doanh nghiệp nước ngoài khi gia nhập thị trường có thể dành ra 50% trong tổng chi phí để thực hiện quảng bá tên tuổi, sản phẩm, cạnh tranh chiếm lĩnh thị trường.
Hội chợ, quy định còn kẽ hở
Một tinh thần rất mới tại dự thảo nghị định là các thương nhân phải hiệp thương với nhau để cùng tổ chức nếu có từ hai thương nhân kinh doanh dịch vụ hội chợ, triển lãm trở lên đăng ký hội chợ, triển lãm trùng chủ đề, thời gian, địa bàn (trong nước và cả ở nước ngoài). Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Anh Ngọc, Phó giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại và đầu tư TP Hồ Chí Minh (ITPC TP Hồ Chí Minh), quy định này chưa điều chỉnh được một số bất cập phát sinh từ thực tế . Chẳng hạn hằng năm các thương nhân phải gửi văn bản đăng ký kế hoạch tổ chức hội chợ, triển lãm đến Bộ Thương mại trước ngày 1 - 10. Có một thực tế là cứ đến kỳ đăng ký, nhiều thương nhân đăng ký một loạt các hội chợ, triển lãm như để "xí chỗ" rồi sau đó không thực hiện hoặc đăng ký để nhượng lại cho tổ chức, cá nhân khác.
Hơn nữa, có những thương nhân có năng lực tổ chức nhưng vì đăng ký sau buộc phải hiệp thương với thương nhân đăng ký trước mặc dù thương nhân này không có năng lực, dẫn đến việc tổ chức không chu đáo.
Mặt khác, dự thảo cũng còn thiếu những quy định trong trường hợp phải hiệp thương tổ chức hội chợ, triển lãm giữa một bên là thương nhân và một bên là cơ quan chức năng như trường hợp của các trung tâm xúc tiến thương mại và đầu tư các tỉnh, thành phố.
