Sáng ngời dũng khí Bộ đội Trường Sơn

"Ði không dấu, nấu không khói"

Sáng tháng 5, trong căn nhà yên tĩnh ở quận Tân Bình (TP Hồ Chí Minh), Thiếu tướng Phan Khắc Hy, nguyên Phó Tư lệnh Bộ đội Trường Sơn, từ tốn kể: Ngày 19-5-1959, Thường trực Tổng Quân ủy chính thức giao nhiệm vụ cho "Ðoàn công tác quân sự đặc biệt" mở đường Trường Sơn chi viện cho chiến trường miền nam. Biên chế ban đầu của Ðoàn là 500 cán bộ, chiến sĩ, lấy phiên hiệu là Ðoàn 559 (cùng mốc thời gian ra đời tháng 5-1959). Chuyến vận tải (gùi thồ) đầu tiên xuất phát từ Khe Hó (Vĩnh Linh, Quảng Trị).

Theo hồi ức của Ðại tá Nguyễn Danh, nguyên Chính ủy Cục Hậu cần Ðoàn 559, vì chưa có đường nên Ðoàn phải soi đường, khởi phát từ đường 9 (Quảng Trị), Ðoàn trải ni-lông bò qua quốc lộ rồi đi ven biên giới Việt Lào, sau sáu ngày thì Ðoàn cũng chuyển được 20 khẩu tiểu liên, 20 súng trường và 20 thùng đạn cho chiến trường Liên Khu 5. Ðiều khó khăn nhất là bộ đội ta đều phải giữ bí mật nên chỉ vạch rừng mà đi, tránh mặt đồng bào và thực hiện "đi không dấu, nấu không khói, nói không tiếng". Sau 18 tháng, từ chuyến hàng đầu tiên, Ðoàn đã hình thành tuyến giao liên gùi thồ dài hàng trăm cây số, vận chuyển 355,5 tấn vũ khí, 71,1 tấn quân dụng, đưa hơn hai nghìn cán bộ, chiến sĩ vào miền nam.

Thiếu tướng Hoàng Dũng, nguyên Chánh Văn phòng Bộ Tổng Tham mưu cho biết, sau khi được hai Ðảng, hai Nhà nước Việt Nam và Lào chấp thuận, Ðoàn 559 đã di chuyển sang Trường Sơn Tây vì lúc này địch đã đánh phá ác liệt con đường mòn phía Trường Sơn Ðông trên đất Việt Nam. Từ đây, Ðoàn 559 đã mở ra gần 200 km đường xe cơ giới, xuất phát từ Sa-va-na-khet (Lào) vào các tỉnh Trung Lào, giáp Khu 5 của Việt Nam. Có xe cơ giới, Bộ Quốc phòng phát triển Ðoàn 559 lên cấp tương đương sư đoàn và thành lập bổ sung thêm Trung đoàn 71. "Bộ Tổng Tham mưu đã bổ sung 800 tân binh và 400 quân tình nguyện cho Ðoàn 559", tướng Hoàng Dũng cho biết thêm.

Nghĩa tình Trường Sơn Tây

Trung tá Huỳnh Văn Riều, nguyên Chính trị viên đại đội thuộc Trung đoàn 71, hiện đang cư ngụ tại quận 1, TP Hồ Chí Minh kể cho chúng tôi nghe về những khó khăn trên đường hành quân, nhất là nước uống giữa mùa khô. Mỗi ngày, mỗi người chỉ có bi-đông một lít nước nên vào mùa khô, gặp vũng trâu bò của bà con bên Lào nuôi thả rông là... mừng lắm. "Chấy, rận nhiều như kiến, ghẻ lở thì to như hạt bắp, nhưng cũng phải gạt qua mà đi. Cũng may mà bà con Lào thương nên hay cho gà, xôi nếp để ăn". Rồi những lúc địch thả hàng nghìn gói bột khói trắng, vàng, đen... trên Mường Phìn (Lào), sau này mới biết đó là chất độc hóa học.

Hiện đang là Phó Ban Liên lạc Hội Truyền thống Trường Sơn TP Hồ Chí Minh, Ðại tá Ðinh Công Ty, nguyên Chính ủy Trung đoàn ô-tô vận tải 11, Ðoàn 559 vẫn ngày ngày tìm, giúp đỡ đồng đội cũ. Mặc dù cứ đôi ba tuần, lại phải vào bệnh viện để kiểm tra sức khỏe do ảnh hưởng bom đạn và chất độc ở Trường Sơn, ông Ty vẫn nhớ như in những năm tháng vận chuyển trên tuyến trọng điểm ATP. Ông Ty bồi hồi: "ATP tức là cua chữ A, đoạn ngầm Ta Lê và ngọn đèo Phu La Nhích nằm trên trục đường 20 Quyết Thắng. Ở đây, địch đánh phá 24/24 giờ. Ban ngày thì máy bay trinh sát bay và phát tín hiệu cho máy bay phản lực đến thả bom. Ban đêm thì địch dùng bom phát quang, bom phá, bom nổ chậm, bom từ trường đánh phá. "Tôi nhớ khi chỉ huy đoàn xe 62 chiếc vượt trọng điểm này thì bị bắn cháy hai xe. Sắp hết đèo, tưởng đã an toàn thì B52 rải thảm, thêm hai lái xe hy sinh. Xe tôi thì bị cháy do chở các thùng phuy xăng, có nguy cơ nổ. Thế là tôi đánh liều húc xe vào ta-luy dương làm các phuy xăng ngã xuống đường, sau đó tôi nhảy xuống đẩy các phuy xăng đang cháy xuống vực, cứu cả đoàn xe". Theo ông Ty, nếu không nhờ những "tiếng hát át tiếng bom" của các nữ thanh niên xung phong động viên, không nhờ những "cọc tiêu sống" dẫn đường qua ngầm, không nhờ đồng bào Trường Sơn Tây giúp đỡ..., bộ đội ta khó mà đạt chỉ tiêu vận tải cơ giới một vạn tấn hàng/tháng (1967 - 1968).

Tất cả cho mùa Xuân đại thắng

Nhận định về tuyến đường Trường Sơn và Ðoàn 559, Thiếu tướng Phan Khắc Hy khẳng định: "Lần đầu quân chủ lực của ta, trong đó có Ðoàn 559 đã đối mặt với quân chủ lực Mỹ ngụy trong Chiến dịch đường 9 - Nam Lào và đã đánh bại cuộc hành quân của Sư đoàn "Anh cả đỏ" của Mỹ, giải phóng Khe Sanh (Quảng Trị), tạo đường thông suốt đưa 30.800 quân vào nam, đưa 4.000 thương binh từ nam ra bắc. Tháng 7-1970, Quân ủy Trung ương thành lập Bộ Tư lệnh Trường Sơn (tiền thân Ðoàn 559 có bổ sung) và cho đến năm 1975, chúng ta đã làm nên kỳ tích là thành lập hệ thống giao thông vĩ đại gồm năm trục dọc, 21 trục ngang với gần 17.000 km đường cơ giới, vận chuyển hơn một triệu tấn vũ khí, mở 1.400 km đường ống xăng dầu, bắt sống và tiêu diệt 17.740 tên địch, bắn rơi 2.455 máy bay".

Theo lịch sử Bộ Tư lệnh Trường Sơn, nhờ tuyến đường Trường Sơn mà từ 1973 đến 1975, ta đã chở bằng xe cơ giới 400 nghìn quân vào chiến trường Tây Nguyên và Nam Bộ và 10 lượt sư đoàn quân chủ lực tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh. Trong mùa Xuân này, Bộ Tư lệnh Trường Sơn gồm chín sư đoàn đã cử Sư đoàn 968 đánh mở màn bằng việc tiêu diệt Ðồn Tầm, mở màn Chiến dịch Tây Nguyên, dẫn đến chiến thắng Buôn Ma Thuột ngày 1-3-1975. Sau đó, các sư đoàn đã vận chuyển vào chiến dịch 61.000 tấn đạn, sát cánh với bộ binh tiến vào giải phóng Sài Gòn ngày 30-4-1975.

Kết thúc nhiệm vụ lịch sử, Binh đoàn 12 - Tổng công ty Trường Sơn được thành lập trên cơ sở các lực lượng Bộ đội Trường Sơn. Từ đó đến nay, Binh đoàn 12 vẫn có mặt tại nhiều công trình trọng điểm quốc gia như Thủy điện Hòa Bình, Thủy điện Sơn La, quốc lộ 5, đường cao tốc TP Hồ Chí Minh - Trung Lương và nhất là thi công tuyến đường Hồ Chí Minh.

Mặc dù Ðảng và Nhà nước ta đã có nhiều chính sách chăm lo cho đồng bào sống dọc dãy Trường Sơn, nhưng trong tâm khảm của hàng triệu con người từng vượt Trường Sơn, có một món nợ ân tình giữa họ với núi rừng, với bà con các dân tộc. Ðáp ứng lòng mong mỏi đó, từ khi thành lập (năm 2011) đến nay, Hội Truyền thống Trường Sơn đã tranh thủ vận động xây dựng 1.025 căn nhà tình nghĩa (với tổng số tiền 52,5 tỷ đồng) tặng hội viên khó khăn, tìm kiếm mộ 266 liệt sĩ Trường Sơn, làm chế độ cho 9.000 hội viên chất độc da cam, đưa hàng chục nghìn lượt hội viên thăm chiến trường xưa...

Ông Ðinh Công Ty cho biết: "Ðến đâu, chúng tôi cũng thấy ấm áp khi đồng bào vẫn vẹn nguyên tình cảm với những người lính Cụ Hồ. Ðến đâu, chúng tôi cũng cảm thấy còn phải làm thật nhiều để trả nợ Trường Sơn, trả ơn đồng bào. Ði đến đâu ở dọc ngang Trường Sơn, vẫn cảm nhận rõ ràng tiếng gọi Tổ quốc, vọng về từ đại ngàn...".