Công sức ba năm đổ biển
Quyết định trên của EC đã khiến ông Nguyễn Toàn Thăng - giám đốc Công ty bóng đèn và phích nước Rạng Đông - gần như suy sụp: “Trầy trật ba năm trời chuẩn bị mới đạt đủ tiêu chuẩn xuất khẩu (XK) đèn compact vào Liên minh châu Âu (EU), để rồi khi mới tiếp cận được thị trường chưa bao lâu thì nay gần như phải bỏ”.
Ngay từ năm 2000, nhận thấy nhu cầu sử dụng đèn compact của EU rất lớn, lãnh đạo Công ty Rạng Đông đã vạch ra chiến lược đầu tư với mục tiêu rõ ràng là sản xuất đèn compact đạt chất lượng theo tiêu chuẩn nghiêm ngặt của EU. Sau ba năm kiên trì đeo đuổi, đến giữa năm 2004, Rạng Đông đã có hợp đồng đầu tiên XK sang EU trị giá 350.000 USD. Khách hàng còn đề nghị năm 2005 sẽ giao cho Rạng Đông đơn hàng với tổng giá trị lên đến năm triệu USD.
Theo ông Lê Quốc Khánh - phó giám đốc Công ty Rạng Đông, giá trị kim ngạch XK đèn compact vào EU trong ba năm gần đây chưa phải là nhiều, chỉ khoảng vài triệu USD/năm, nhưng do tốc độ tăng mạnh khiến EC nghi ngờ và yêu cầu tiến hành kiểm tra từ cuối năm 2003.
Điều bất ngờ là trong kết quả kiểm tra ở bốn doanh nghiệp (DN) có xuất hàng compact sang EU thì chỉ có duy nhất Rạng Đông chứng minh được trên mỗi sản phẩm đèn compact khi XK vào EU có nguyên liệu nhập khẩu không được vượt quá 60%, và giá trị gia tăng trên mỗi sản phẩm hoàn chỉnh không được vượt 25% theo đúng luật định.
Mặt hàng đồ gỗ XK vào Mỹ cũng sẽ trở thành “nạn nhân” như đèn compact xuất vào EU khi kim ngạch XK đồ gỗ từ Việt Nam vào Mỹ không ngừng gia tăng, ước tính sẽ đạt trên một tỷ USD trong năm 2005. Đã xuất hiện tình trạng một số nước gặp khó khăn trong XK đồ gỗ sang Mỹ “quá cảnh” hàng hóa vào Việt Nam nhằm lợi dụng xuất xứ để xuất hàng dễ hơn. Chính vì vậy, Bộ Thương mại vừa có quyết định yêu cầu các DN tạm ngừng việc tạm nhập tái xuất, chuyển khẩu đồ gỗ thành phẩm từ nước khác qua Việt Nam để xuất sang Mỹ, nhằm chống chuyển tải bất hợp pháp và bảo vệ uy tín hàng hóa XK Việt Nam trên thị trường thế giới.
Kẽ hở từ “hậu kiểm”?
Ông Phạm Văn Minh - vụ trưởng Vụ Châu Âu (Bộ Thương mại) - cảnh báo: “Không chỉ riêng đối với mặt hàng đèn compact, hiện nay EC cũng đang cho điều tra thêm một số mặt hàng khác có xuất xứ từ Việt Nam cũng với nội dung tương tự. Vì vậy nếu chúng ta không cảnh giác, rất có thể một số DN thuộc các ngành nghề khác tiếp tục bị oan uổng”.
Ông Minh cho biết những mặt hàng đang bị EC điều tra chủ yếu nằm trong dạng nghi ngờ về gian lận thương mại, trong đó có “gian lận về xuất xứ”, hay còn gọi là lạm dụng C/O, và nếu họ chứng minh được điều này thì chắc chắn sẽ gây khó khăn cho hàng Việt Nam thâm nhập thị trường này.
Hiện nay, hai cơ quan cấp C/O chủ yếu cho các DN trong nước là Bộ Thương mại và Phòng Thương mại và công nghiệp Việt Nam (VCCI) - cơ quan có chi nhánh đặt tại các thành phố lớn như Hà Nội, Đà Nẵng, Hải Phòng và TP Hồ Chí Minh.
Ông Trần Hữu Huỳnh - trưởng ban pháp chế của VCCI - cho biết để được cấp mẫu C/O, điều đầu tiên là DN phải đăng ký mã số DN, trong đó bao gồm DN phải khai đầy đủ những thông tin như giấy phép kinh doanh, giấy phép đầu tư, sản xuất mặt hàng gì, sử dụng bao nhiêu phần trăm nguyên liệu trong nước, định xuất sang thị trường nào…
Trên cơ sở đó, VCCI sẽ tiến hành kiểm tra xác minh (đối với những trường hợp thông tin không rõ ràng) trước khi cấp C/O cho DN. Tuy nhiên, theo ông Huỳnh, để tránh phiền phức và mất thời gian của DN, một trong những phương châm khi cấp C/O của VCCI là hậu kiểm.
Ông Huỳnh nói: “Cơ quan cấp chỉ kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ nếu đạt sẽ cấp ngay, còn việc sau đó là sẽ phối hợp với cơ quan hải quan nước nhập hàng của DN để kiểm tra lại những gì DN đã khai báo” . Chính vì vậy, đây có thể là một trong những lỗ hổng đã bị một số DN lợi dụng thể hiện qua việc kê khai không đúng và mặt hàng đèn compact vừa qua là một trong những trường hợp như vậy.
Ngoài ra, theo giới chuyên môn, một lỗ hổng khác rất có thể đã bị lợi dụng (từng xảy ra trước đây) là một số DN ở nước ngoài làm giả C/O của Việt Nam sau đó xuất sang thị trường EU.
Ông Huỳnh cho hay hầu hết DN xuất đèn compact sang thị trường EU hiện nay đều được các chi nhánh của VCCI cấp mẫu C/O. VCCI vừa qua đã tiến hành kiểm tra và rút lại một số mẫu C/O đã cấp đối với một số lô hàng không đáp ứng đủ điều kiện của một số DN.
