Quyết tử quân Hà Nội qua hai bức ảnh

Những chiến sĩ yêu quý này như Ðại tướng Võ Nguyên Giáp đã kể lại, phác họa chân dung của họ trong một buổi đón tiếp Trung đoàn Thủ đô về làng Thượng Hội - xã Tân Hội - huyện Ðan Phượng - tỉnh Hà Tây: "Chưa bao giờ tôi gặp một đoàn quân nhiều mầu sắc phong phú đến như vậy.

Ðủ mọi lứa tuổi, từ em nhỏ nhi đồng, đến những người tóc đã hoa râm. Khá đông các chị. Quần áo đủ kiểu. Hàng quân danh dự hiên ngang với đồng phục ka-ki, mũ ca-lô gắn phù hiệu nền đỏ sao vàng, khăn quàng đỏ quyết tử quân và súng tiểu liên. Số đông bộ đội mặc quần áo dân thường. Những bộ quần áo xanh công nhân, áo vét tông, áo blu-dông, mũ cát, mũ phớt. Những đôi giày dân sự mầu đen, mầu nâu. Lác đác mầu áo lá cây của chiến sĩ vệ quốc đoàn.

Chỉ giống nhau là mọi người đều mang vũ khí, thắt túi đạn hoặc lựu đạn ngang lưng. Những bộ mặt được khói lửa chiến trường tôi rắn lại vẫn chưa mất đi những nét tài hoa, son trẻ của lớp thanh niên, học sinh Thủ đô.

Tôi siết chặt tay các đồng chí lãnh đạo, chỉ huy trung đoàn, tiểu đoàn, các anh Lê Trung Toản, Hoàng Siêu Hải, Hoàng Phương, Vũ Yên, Vũ Lăng, Ðỗ Tần, Hoàng Ðức Nghi, Bùi Nguyên Cát... Chị Tuyết Minh, một bí thư chi bộ khu. Tất cả đều quân phục chỉnh tề, mũ đính sao vành vàng, đeo phù hiệu cán bộ quân sự, chính trị.

Anh Lê Trung Toản giới thiệu với tôi người chiến sĩ trẻ tuổi nhất, em Trương Công Lũy mới bảy tuổi - Lũy đã ném lựu đạn làm chết ba lính lê dương - và một số chiến sĩ vốn là văn nghệ sĩ của thủ đô. Ông Tiến Lợi, chủ hiệu Bella photo, tay cầm chiếc máy ảnh Rolayfex. Ông Lương Ngọc Trác, nhạc sĩ đã từng biểu diễn ở những phòng trà, tiệm nhẩy, ôm trước ngực một chiếc phong cầm".

Đoàn cựu chiến binh quyết tử quân Thủ đô trước Dinh Thống Nhất.

Ðúng 50 năm sau giữa ngày sinh nhật thứ 106 của Hồ Chủ tịch, Ðoàn quyết tử quân năm ấy lại vinh dự được vào thăm thành phố mang tên Bác Hồ vĩ đại, thăm miền Nam. Mục đích chuyến đi là để giao lưu truyền thống, gặp gỡ bạn bè chiến đấu cũ và thăm viếng một số nơi di tích lịch sử, công trình văn hóa, sản xuất đổi mới để mở rộng tầm nhìn, hiểu biết về đất nước và con người Việt Nam anh hùng.

Ðoàn do trung tướng Hoàng Phương nguyên là tham mưu trưởng Trung đoàn Thủ đô năm 1947 dẫn đầu. Ðoàn gồm 32 đồng chí, trong đó có 11 nữ, các chị nguyên là những chính trị viên, y tá, cứu thương, địch vận, liên lạc đã chiến đấu 60 ngày đêm trong lòng thủ đô Hà Nội những ngày đầu kháng chiến. Sau khi đến miền Nam đoàn còn hội nhập thêm một số đồng chí nữa nguyên là chiến sĩ quyết tử ở Liên khu 1 đã vào miền Nam sinh sống. Trong đoàn chỉ có hai người 61 tuổi, còn hầu hết ở tuổi từ 65 đến 75. Người cao tuổi nhất là 76.

Trải qua 50 năm chiến đấu, công tác, hầu hết đã trưởng thành, như trung tướng Ðỗ Quốc Tuấn. Ðại tá nhạc sĩ Lương Ngọc Trác, các ông Phạm Ngọc Côn ngày ấy mới mười tuổi là chú bé bán báo nay là chuyên viên của Vụ Sáng tác Bộ Văn hóa - Thông tin. Ðại tá Tưởng Phi Ðằng quân chủng không quân ngày xưa là chiến sĩ liên lạc. Ông Cao Khắc Ðịnh một chiến sĩ quân báo thiếu nhi nay là Ðại tá, Cục trưởng Cục Kỹ thuật Bộ Tư lệnh Công binh. Ông Trịnh Thảo Nguyên là Phó Tư lệnh Quân đoàn, Nghệ sĩ ưu tú. Phùng Ðệ đang công tác tại ngành điện ảnh. Ông Ðặng Tích ngày ấy làm liên lạc mới 11 tuổi nay công tác ở ngành văn hóa đối ngoại. Nhiều người đã là Cục trưởng, Giám đốc nhà máy, chuyên viên cao cấp như các vị: Nguyễn Ðình Lan, Ngọc Sơn, Lê Văn Thược, Phạm Khắc Thảo, Trương Yến Nhân, Lê Bình, v.v.

Nhiều vị đã trở thành các nhà khoa học có hàm vị Giáo sư, Tiến sĩ, Phó tiến sĩ... như Nguyễn Hải Trừng, Nguyễn Xuân Ðài, Nguyễn Văn Xuân. Ðặc biệt trong số 11 nữ chiến sĩ quyết tử đi trong đoàn có: chị Lê Tuyết Minh nguyên là chính trị viên tiểu đoàn 100 của Liên khu I nay là Phó Vụ trưởng, các chị y tá, cứu thương ngày ấy nay đã là bác sĩ, kĩ sư như chị Vũ Thị Nhâm, Hoàng Hoa Thủy, Nguyễn Thị Bích Thảo, Nguyễn Thị Nhung, Nguyễn Thị Thục. Một số chị hoạt động ở Hội phụ nữ và ngành giáo dục, ngân hàng như chị: Ðinh Ngọc Quý, Hoàng Yến, Trịnh Thị Xuyên, Lều Thị Lương, Lê Ngọc Lâm, v.v.

Gương phục vụ chiến đấu của cô y tá Bích Thảo ngày ấy còn ghi trong cuốn lịch sử "Những người cảm tử" của quận Hoàn Kiếm như sau: Nguyễn Thị Bích Thảo có mặt tại khu vực chợ Ðồng Xuân lúc mờ sáng, người đầu tiên bị thương là anh Thọ, Thảo băng bó cho anh rồi hướng dẫn về trạm cấp cứu cách đó khoảng 100 mét ở nhà số 48 phố Ðồng Xuân. Tiếp đến là hai chiến sĩ nữ bị thương cũng được cấp cứu tại chỗ. Nhưng rồi để đề phòng địch thọc qua được tuyến phòng ngự của ta, Bích Thảo phải quay về trạm để chăm sóc và bảo vệ thương binh thì bị tắc đường, không ai nghĩ rằng cô gái hàng phố mảnh mai này lại có quyết định táo bạo như thế: Bích Thảo nhảy từ trên gác nhà số 2 phố Ðồng Xuân xuống hè đường phố Hàng Khoai đi lối khác về trạm. Trước ngày nghỉ hưu chị Bích Thảo là cán bộ ở Bệnh viện Bạch Mai.

Nhìn hai bức ảnh, một khoảng cách trên nửa thế kỷ các chiến sĩ quyết tử quân thủ đô bồi hồi tự hào cảm xúc được đi trong đoàn quân vĩ đại của dân tộc giành được nhiều thắng lợi lịch sử, các chiến sĩ quyết tử quân nay đã vào tuổi 80, vẫn cảm xúc về một thời oanh liệt của đất nước đặc biệt đối với ngày kỷ niệm toàn quốc kháng chiến.