Phụ nữ Chăm qua bài Gia huấn ca

Người Chăm gồm hai thị tộc lớn: Thị tộc Dừa (Liu Narikela Vams) và Thị tộc Cau (Pânduranga). Dân tộc Chăm là dân tộc sớm có nền văn minh phát triển, hiện vẫn giữ quan hệ mẫu hệ thị tộc. Tổ tiên được thờ phụng là tổ tiên bên mẹ. Quyền thừa kế tài sản thuộc về con gái út. Phụ nữ Chăm nắm quyền quyết định trong gia đình. Nhưng người phụ nữ Chăm hết lòng đảm đương mọi công việc, chăm lo cho người khác, là thành viên quan trọng lưu giữ nghề truyền thống và các yếu tố khác thuộc bản sắc văn hóa dân tộc. Họ luôn giữ được sự nhường nhịn và nụ cười trên môi.

Gia huấn ca - thơ dạy người phụ nữ Chăm rất đầy đủ, được coi như luật tục, trong đó công, dung, ngôn, hạnh, sự thuận hòa trong quan hệ gia đình, quan hệ vợ chồng được chú ý đến từng tiểu tiết.

Người Chăm có truyền thống tuân thủ pháp luật. Trong Luật tục (Adat) Chăm từ xưa nói:

Luật đạo luật đời
Ðể được nên người
Học kỹ hiểu sâu...
Trâu chứng phải sợ dây da
Người gian phải xử bằng adat

Người Chăm cũng đề cao danh dự:

Thà mất đôi trâu
Ðừng để mất danh dự.

Và có nhiều quan niệm tiến bộ trong hôn nhân:

Cưới nhau để xây dựng hạnh phúc gia đình
Tảo hôn như thế khó mà sinh con.

Nếu như người Kinh coi trọng công, dung, ngôn, hạnh, coi trọng sự hòa thuận vợ chồng:

- Thuận vợ thuận chồng tát biển Ðông cũng cạn.
Thuận bè thuận bạn tát cạn biển Ðông.

- Chồng giận thì vợ bớt lời
Cơm sôi bớt lửa chẳng đời nào khê.

Thì ta cũng có thể thấy được sự tương đồng ấy rất rõ trong thơ dạy phụ nữ của người Chăm (Arya Patuw ada Kamei);

... Em đừng dậy quá trễ
Với lắm mồm mép, nói chuyện người ta
Ðạo đàn bà giữ nhà
Ham ăn hàng, người đời cười chê
Tập dệt vải, thêu thùa
Chớ lén cùng chuyện người khác
Dậy sớm, nhà lo quét
Chớ ngồi ủ dột, mặt chằm vằm
Nước múc cho thật nhanh
Từ ngoài vào trong, nhà quét cho sạch
Trưa, nồi cơm em bắc
Bếp quét sạch, em mới nấu cơm...
Ăn mặc nhìn người ta
Ở chung thôn, giống người thời tốt
Nghĩ đúng đạo lý
Cô bác ai lỡ oán thân ta
Người hữu sự tìm qua
Nếu không có thì nói sao cho thỏa
Dây bầu bò lâu nhờ giàn tốt
Lời lẽ êm đẹp, nhiều người thương
Nói xấu, lắm kẻ dèm pha
Người chẳng ai thương, làm sao sống được
Cây đâm nhánh bởi rễ tốt
Lời thành thật do em biết lựa
Ðiều cao quý hơn cả
Lời trong sạch là người thánh thiện
Nói biết lựa lời, em là người khôn khéo
Em ghi nhớ đúng mực
Giữ đường đạo đức để sống đời
Ở nhà, em với chồng
Việc làm ăn cùng làm cho thỏa
Có điều chi ao ước
Bàn sao tốt thì việc mới nên
Chớ chửi nhau ầm lên
Thóc xoay lưng, của cải ngoảnh mặt
Thóc với tiền nó ghét
Nó ngoảnh mặt, làm chẳng có ăn
Chồng bàn, phận vợ em nghe
Còn không thì lời sao êm ái...

Có thể bạn quan tâm