Quảng Nam có diện tích tự nhiên hơn 10.400 km2 với số dân gần 1,5 triệu người. Là tỉnh ven biển, nhưng địa hình sinh thái được chia thành ba vùng rõ rệt: trung du, miền núi, đồng bằng và vùng cát ven biển rất thuận lợi trong việc phát triển kinh tế trang trại.
Trong những năm gần đây, thực hiện chủ trương của tỉnh, kinh tế trang trại ở Quảng Nam phát triển nhanh và đều khắp, bước đầu hình thành hướng phát triển mới trong nông nghiệp, nông thôn, góp phần tạo việc làm và xóa đói, giảm nghèo cho hàng chục nghìn lao động tại địa phương. Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn nhiều khó khăn vướng mắc cần tập trung giải quyết.
Làm giàu từ kinh tế trang trại
Mặc dù đã được hẹn trước, nhưng chúng tôi phải chờ gần một giờ đồng hồ mới gặp được anh Lê Công Nhược ở thôn Phú Long 2, xã Ðại Thắng, một trong những chủ trang trại chăn nuôi có hiệu quả ở huyện Ðại Lộc.
Anh bộc bạch: "Tôi vừa ở Ðại Tân về. Mấy hôm nay bận quá. Vừa lo dọn dẹp vệ sinh chuồng trại ở cơ sở cũ là lên ngay cơ sở mới để đốc thúc việc xây dựng chuồng trại, nhằm sớm di dời cơ sở cũ lên đó ổn định sản xuất lâu dài..."
Anh cho biết: Hơn 3.500 m2 trang trại ở đây bây giờ cảm thấy chật chội, không thể phát triển thêm được nữa, nên đầu năm nay, anh quyết định đầu tư 200 triệu đồng để chuyển hướng xây dựng một trang trại mới gần 5 ha ở xã Ðại Tân cách đây khoảng 14 km.
Anh tâm sự: Cách đây bảy năm (năm 1999) cầm gần 5,7 triệu đồng trên tay định đầu tư vào chăn nuôi, nhưng tính toán mãi không biết nuôi con gì có hiệu quả. Ðêm nằm hai vợ chồng suy nghĩ tính toán mãi rồi quyết định nuôi gà. Và sự nghiệp của gia đình bắt đầu từ 200 con gà mái đẻ. Cũng may là thời đó chưa có dịch cúm gia cầm nên chăn nuôi thuận lợi. Ðàn gà của anh cứ tăng dần lên.
Gà đẻ tiền lời từ bán trứng trang trải chi phí, làm chuồng trại và tiếp tục phát triển thêm đàn gà và nuôi thêm lợn, cá. Cứ thế, vừa làm vừa tích lũy để phát triển đi lên theo phương châm lấy ngắn nuôi dài. Bây giờ anh có đàn gà đẻ 4.000 con, 20 lợn giống, 180 lợn thịt cùng 4.000 m2 ao cá và hệ thống chuồng trại trị giá gần một tỷ đồng. Mỗi năm, thu nhập từ tiền trứng gà, lợn giống, lợn thịt và cá sau khi trừ chi phí gia đình anh còn lãi ròng hơn 100 triệu đồng. Riêng tiền bán trứng mỗi ngày khoảng 500 nghìn đồng.
Ðiều đáng mừng là trong khi nhiều nơi xảy ra dịch cúm gia cầm H5N1 và lở mồm long móng ở gia súc nhưng nhờ biết cách phòng trừ tốt, bảo đảm vệ sinh môi trường chuồng trại nên trang trại của anh chưa xảy ra trường hợp dịch bệnh nào. Hiện nay, trứng gà của trang trại anh đã được cơ quan thú y kiểm dịch và công nhận "trứng sạch" được phép kinh doanh buôn bán trên thị trường.
Cùng phát triển trang trại chăn nuôi, nhưng đối với anh Trần Lộc Quang ở thôn La Thọ, xã Ðiện Hòa, huyện Ðiện Bàn lựa chọn ếch, ba ba để phát triển. Bởi theo anh, đây là "mặt hàng" mới đang được nhân dân trong tỉnh đầu tư phát triển mạnh. Mới gần ba năm đầu tư xây dựng, đến nay trang trại của anh có gần 2.000 con ba ba, 20 nghìn con ếch sinh sản, mỗi năm cung cấp cho thị trường trong và ngoài tỉnh 120 nghìn con ếch và 18 nghìn con ba ba giống, cùng gần 14 tấn ba ba thịt.
Anh cho biết: Nếu tính cả hai ao cá trê lai, mỗi năm trang trại của anh cho doanh thu 540 triệu đồng, sau khi trừ chi phí còn lãi ròng 140 triệu đồng. Ðiều đáng nói là trang trại của anh thường xuyên có một cán bộ kỹ thuật chuyên theo dõi chăm sóc đúng kỹ thuật, nên các loại giống anh cung cấp cho khách hàng đều bảo đảm chất lượng. Trường hợp bị hao hụt do bị chết vì bệnh hoặc trong quá trình vận chuyển thì được bù đủ số lượng, do vậy luôn giữ được uy tín với khách hàng. Sắp đến, anh dự định đầu tư hàng trăm triệu đồng để mở rộng sản xuất, mà theo anh không chỉ để kinh doanh làm giàu cho gia đình mà còn cung cấp các loại giống phục vụ nhân dân để sản xuất cải thiện đời sống, nhất là nhân dân ở vùng nông thôn, miền núi.
Trong 5 năm qua kinh tế trang trại ở Quảng Nam phát triển mạnh và đều khắp tại 17 huyện, thị xã trong tỉnh. Từ 151 trang trại năm 2000, đến nay toàn tỉnh có 916 trang trại lớn, nhỏ, với tổng diện tích hơn 6.400 ha, tăng hơn sáu lần so với năm 2000, tập trung vào các lĩnh vực: nuôi trồng thủy sản, trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp và sản xuất kinh doanh tổng hợp.
Năm 2005, các trang trại trên địa bàn đã tạo ra giá trị hàng hóa hơn 93 tỷ đồng, giải quyết việc làm cho hơn 5.400 lao động tại địa phương. Quy mô diện tích các trang trại lâm nghiệp và sản xuất, kinh doanh tổng hợp phần lớn được mở rộng, nhất là ở các huyện trung du miền núi, cá biệt có trang trại lâm nghiệp ở Phước Sơn, Hiệp Ðức, Duy Xuyên đạt quy mô diện tích từ 60 đến 70 ha.
Một số gia đình cũng đầu tư vào trang trại hàng tỷ đồng để phát triển sản xuất và làm giàu chính đáng. Nhiều gia đình đã thoát nghèo và giàu lên nhờ làm kinh tế vườn, kinh tế trang trại. Kinh tế trang trại còn giải quyết lao động nông nhàn ở nông thôn, miền núi, góp phần xóa đói, giảm nghèo giải quyết việc làm và tăng thu nhập cho người lao động ở nông thôn, nhất là hạn chế được nạn phá rừng làm nương rẫy tại các xã miền núi.
Những khó khăn vướng mắc cần tháo gỡ
Có thể khẳng định rằng, phát triển kinh tế trang trại ở Quảng Nam trong những năm qua đã đóng góp lớn vào giá trị hàng hóa nông, lâm nghiệp trên địa bàn và thu hút nguồn vốn đáng kể trong nhân dân. Tuy nhiên, bên cạnh đó cũng còn nhiều khó khăn vướng mắc cần có biện pháp tháo gỡ.
Qua tìm hiểu và trao đổi với nhiều chủ trang trại và chính quyền địa phương, chúng tôi nhận thấy khó khăn vướng mắc nhất hiện nay là đầu ra của các loại nông sản hàng hóa. Hiện nay, phần lớn các trang trại sản xuất, chăn nuôi trong tỉnh tự tìm kiếm thị trường tiêu thụ nên thường bị tư thương ép giá. Do không chủ động được đầu ra của sản phẩm, nên khi có biến động về giá cả, sản phẩm không tiêu thụ được thì lâm vào thua lỗ nợ nần mà không được sự can thiệp, hỗ trợ kịp thời của Nhà nước.
Ðặc biệt trong những năm gần đây, do tình hình dịch bệnh ở gia súc, gia cầm nên nhiều chủ trang trại chăn nuôi gặp khó khăn trong việc tiêu thụ sản phẩm, do giá cả giảm mạnh. Nguồn vốn vay để phát triển trang trại, nhất là vốn vay ưu đãi tại các ngân hàng cũng gặp nhiều khó khăn, do các ngân hàng sợ rủi ro và cũng không mặn mà với việc đầu tư cho kinh tế trang trại. Ðến năm 2005, toàn tỉnh đã huy động hơn 100 tỷ đồng để phát triển trang trại, trong đó nhân dân đóng góp khoảng 80%, vốn vay ngân hàng chiếm khoảng hơn 10%.
Anh Võ Công Ba, chủ trang trại chăn nuôi ở thôn Phú Long 2, xã Ðại Thắng, huyện Ðại Lộc cho rằng: Hiện nay, nguồn vốn anh đầu tư vào trang trại hơn 500 triệu đồng nhưng chỉ vay được ở ngân hàng chính sách xã hội 65 triệu đồng, trong khi nhu cầu vay của anh là 150 triệu đồng. Theo anh, đối với kinh tế trang trại, ngân hàng chỉ cho vay tối đa không quá 50% giá trị tài sản thế chấp.
Nhiều chủ trang trại cũng than phiền về thủ tục hành chính ở một số ban, ngành, địa phương, nhất là cấp huyện, xã còn rườm ra gây nhiều khó khăn, phiền hà cho các chủ trang trại trong việc thu nhận và giải quyết các hồ sơ đầu tư dự án trang trại, cũng như việc chậm cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Trong tổng số 6.442 ha diện tích trang trại hiện nay ở Quảng Nam chỉ có khoảng 70% được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, còn lại phải chờ. Một số địa phương như Phú Ninh, Ðiện Bàn, Duy Xuyên... việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất chỉ đạt khoảng từ 20 đến 40%. Bên cạnh đó, mặc dù gần đây kinh tế trang trại ở Quảng Nam phát triển nhanh, mạnh nhưng không đồng đều giữa các vùng, quy mô kinh tế trang trại chưa lớn, có nơi tự phát và còn nhỏ lẻ. Một số địa phương có tiềm năng về đất đai, nhất là ở vùng trung du, miền núi thì thiếu vốn đầu tư và lao động; ngược lại có địa phương có nguồn lao động dồi dào và có kỹ năng canh tác thì không có đất để mở trang trại.
Để kinh tế trang trại phát triển nhanh và bền vững, thật sự trở thành động lực thúc đẩy sản xuất hàng hóa nông nghiệp, tỉnh Quảng Nam cần có chính sách đồng bộ từ quy hoạch đất đai đến lao động, thị trường, vốn... Trước mắt tỉnh cần tiến hành điều tra, khảo sát diện tích đất để giải quyết nhanh chóng việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ổn định lâu dài để các chủ trang trại yên tâm sản xuất. Có cơ chế hỗ trợ và tạo điều kiện thuận lợi để các chủ trang trại vay vốn phát triển sản xuất.
Hiện nay, phần lớn các chủ trang trại chưa được đào tạo bồi dưỡng kiến thức về khoa học - kỹ thuật, quản lý, do vậy tỉnh cần quan tâm mở các khóa đào tạo để nâng cao năng lực kỹ thuật sản xuất cho chủ các trang trại; đồng thời có những cơ chế hướng dẫn người dân trong sản xuất, nhất là chọn các loại giống cây, con tốt, thích hợp để phát triển sản xuất hiệu quả tránh rủi ro. Có cơ chế dự báo và thông tin về thị trường tiêu thụ nông, lâm sản trong và ngoài nước, nhằm giúp các chủ trang trại yên tâm về "đầu ra" và định hướng được sản xuất, tránh tình trạng bị động, lúng túng trong việc tìm kiếm thị trường tiêu thụ sản phẩm...
Từ nay đến năm 2010, tỉnh Quảng Nam xác định tiếp tục đầu tư phát triển kinh tế trang trại nhằm khai thác, sử dụng có hiệu quả đất đai, vốn, lao động kỹ thuật, góp phần phát triển nông nghiệp bền vững. Phấn đấu đến năm 2010, xây dựng mới 5.000 ha diện tích trang trại, tạo việc làm cho 30 nghìn lao động, đưa tổng giá trị hàng hóa từ kinh tế vườn, kinh tế trang trại đạt hơn 1.500 tỷ đồng.
