Phát triển hệ thống bệnh viện tuyến huyện

Thực trạng bệnh viện tuyến huyện

Các bệnh viện quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (gọi tắt là tuyến huyện) chiếm 50% tổng số giường bệnh của cả nước, nhưng lâu nay ít được quan tâm đầu tư, xây dựng.

Thanh Chương là vùng bán sơn địa của tỉnh Nghệ An. Huyện có 38 xã, thị trấn, với số dân hơn 23 vạn người. Bác sĩ Nguyễn Viết Thủy, giám đốc Trung tâm y tế huyện Thanh Chương, cho biết: Hiện mới có hơn 30% số xã có bác sĩ công tác nhưng nhân viên y tế thôn, bản đã phủ được hơn 90%. Bệnh viện huyện có biên chế 100 giường điều trị, với hơn 140 cán bộ, nhân viên, trong đó có 25 bác sĩ: hằng ngày tiếp nhận, khám, chữa bệnh cho 200-250 lượt người. Công suất giường bệnh sáu tháng đầu năm nay đạt 150%. Máy móc, thiết bị của bệnh viện mới dừng lại ở các chủng loại cơ bản: X quang, siêu âm, giúp thở, xét nghiệm sinh hóa; bác sĩ ngoại có thể mổ ruột thừa, mổ đẻ, xử lý các trường hợp xuất huyết dạ dày, cao huyết áp, sơ cứu tai nạn giao thông... Buồng điều trị thiết kế theo kiểu cũ chật hẹp, trang thiết bị (TTB) phần lớn là cũ kỹ, máy siêu âm đen trắng, đèn mổ Trung Quốc (bóng cháy khó thay) đều thuộc thế hệ cách đây vài chục năm. Ấy là chưa kể một số phòng làm việc và phòng điều trị người bệnh, cửa ra vào mối mọt, tường chung quanh thấm dột, chưa tìm ra nguồn vốn để sửa chữa, nâng cấp.

Bệnh viện huyện Lương Sơn (tỉnh Hòa Bình) nằm trên một mặt bằng khoảng 3.000m2. Nếu không có hai, ba đơn nguyên của dự án phát triển y tế nông thôn hoàn thành cuối năm 2004 (vốn đầu tư 4,2 tỷ đồng) thì cơ sở y tế phục vụ tám vạn dân huyện này còn nghèo nàn lắm. Số người có nhu cầu đến đây chỉ đếm trên đầu ngón tay.

Thạc sĩ Nguyễn Văn Cứu, Giám đốc bệnh viện Lương Sơn, cho biết: Từ số lượt người đến khám bệnh, người vào điều trị nội trú, đến tổng số ca phẫu thuật, số lần xét nghiệm, công suất giường bệnh năm 2004 đều đạt từ 110% đến 140% so năm 2003. Theo ông Cứu, ngoài hai phòng khám đa khoa khu vực (mỗi nơi có năm giường điều trị) đặt tại các xã Yên Bình và Thành Lập có kính hiển vi, dụng cụ xét nghiệm, thì hoạt động của bệnh viện nếu không có sự hỗ trợ của dự án sẽ rất khó khăn. Hằng năm, thỉnh thoảng huyện chỉ dành kinh phí khoảng 20-30 triệu đồng cho sửa chữa những nơi thấm dột, xuống cấp, còn TTB của bệnh viện theo danh mục Bộ Y tế quy định thì mới đạt 40%; nếu không may có loại máy móc nào hỏng hóc, kinh phí sửa chữa không biết bấu víu vào đâu. Riêng đội ngũ cán bộ hiện nay vẫn thiếu gần 10 bác sĩ, trong đó các chuyên khoa lẻ như gây mê, chẩn đoán hình ảnh, da liễu, tai - mũi - họng, mắt lâu nay "bỏ trống". Có lẽ vì vậy việc quản lý hơn 30 trường hợp nhiễm HIV/AIDS ở xã Liên Sơn còn khó khăn, công tác vệ sinh môi trường vẫn là vấn đề thách thức ở địa phương này...

Nâng cấp bệnh viện tuyến huyện

Những năm qua, bằng nhiều chương trình, dự án, chúng ta đã đầu tư nâng cấp không ít bệnh viện quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh. Không tránh khỏi những hiện tượng quy hoạch cơ sở y tế thiếu hợp lý, đầu tư tiền của vào xây dựng cơ sở vật chất khang trang, mua sắm TTB đắt tiền nhưng khai thác, sử dụng kém hiệu quả.

Phần lớn y tế tuyến  huyện, nhất là địa bàn vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo đã phát huy được vai trò chăm sóc sức khỏe ban đầu cho dân, nhất là đối tượng người nghèo, diện chính sách. Khá nhiều nơi công suất giường bệnh tuyến huyện đạt 90-100%, thậm chí đạt hơn 100% năm. Tuy nhiên hơn 660 bệnh viện huyện, gần 40 bệnh viện khu vực liên huyện, và hơn 890 phòng khám đa khoa khu vực với số giường bệnh chiếm 50% tổng số giường điều trị của cả nước, lâu nay được đầu tư rất thấp.

Một cán bộ Vụ Tài chính - Kế hoạch (Bộ Y tế) cho biết: Nguồn vốn xây dựng cơ bản tập trung và chi mua sắm, sửa chữa từ kinh phí thường xuyên cho tuyến huyện hằng năm chỉ khoảng 200 tỷ đồng; đầu tư chương trình nâng cấp TTB cho bệnh viện huyện (thời kỳ 1994-2001)  hơn 400 tỷ đồng... Mặt khác, một số tỉnh, thành phố lâu nay trong điều kiện cho phép cũng đã dành một khoản ngân sách nhất định đầu tư cho y tế tuyến huyện, nhưng chỉ dừng lại ở trạng thái nâng cấp chắp vá. Cho nên mức đầu tư cho bệnh viện tuyến huyện chưa tương xứng vai trò và nhiệm vụ nặng nề của nó là triển khai các chương trình y tế quốc gia tại cơ sở (mới đạt khoảng 20% tổng mức đầu tư của ngành y tế). Trong khi hầu hết cơ sở hạ tầng của y tế tuyến huyện được xây dựng cách đây 25-30 năm, khoảng 10 năm lại đây chỉ có 40% số trung tâm y tế được nâng cấp theo từng bộ phận. Thống kê, đánh giá của Bộ Y tế cho thấy: Trong số hơn 300 huyện thì 45% có diện tích nhà kiên cố sử dụng được, đạt 60% so tiêu chuẩn, 34% số huyện chỉ đạt từ 30 đến 50% và điều đáng suy nghĩ là trong số TTB hiện có thì 35% sử dụng cách đây hơn 20 năm, gần 40% được trang bị trong thời gian 1986-1995. Còn cơ cấu cán bộ, vì nhiều nguyên nhân mà đến nay phần lớn bệnh viện tuyến huyện, đặc biệt vùng sâu, vùng xa thiếu thốn trầm trọng các chuyên khoa.

Bộ Y tế đã và đang triển khai, thực hiện đề án nâng cấp hệ thống bệnh viện đa khoa tuyến huyện giai đoạn 2005-2008. Với tổng nguồn vốn đầu tư, dự kiến 8.500 tỷ đồng nhằm nâng cấp hơn 600 bệnh viện huyện, 15 bệnh viện đa khoa liên huyện, gần 570 phòng khám đa khoa khu vực; đồng thời đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ bảo đảm phục vụ công tác khám, chữa bệnh, tăng cường công tác y học dự phòng, từng bước thực hiện Nghị định 10 của Chính phủ về chế độ tài chính trong các cơ sở y tế công lập.

Ðối với các tỉnh, thành phố có điều kiện kinh tế phát triển, nguồn thu lớn thì phần đầu tư cho công trình y tế huyện tự trang trải ngân sách. Còn các địa phương còn lại, ngân sách T.Ư hỗ trợ theo phương thức: Các bệnh viện đa khoa huyện miền núi và bệnh viên đa khoa khu vực liên huyện được cấp 100% vốn, các bệnh viện thị xã, huyện đồng bằng (thuộc miền núi) được ngân sách T.Ư hỗ trợ 80%, kinh phí địa phương đảm nhiệm 20%; các bệnh viện đa khoa huyện thuộc các tỉnh còn lại, ngân sách T.Ư hỗ trợ 70%, còn lại 30% do địa phương bố trí...

Ðây là dự án lớn, liên quan nhiều bộ, ngành và chính quyền các cấp trong cả nước, cho nên việc đầu tư đối với các địa phương, vấn đề cân đối ngân sách hằng năm cần được tính toán một cách cụ thể, chặt chẽ và phù hợp. Trong đó các huyện mới chia tách, huyện nằm ở vị trí xa trung tâm hay xảy ra dịch bệnh cần được ưu tiên đầu tư mọi mặt. Vấn đề mua sắm TTB cho quy mô từng loại bệnh viện (50 giường, 100 giường, 150 giường hay 200 giường) cũng cần thực hiện theo danh mục Bộ Y tế đã ban hành. Ðiều quan trọng là ngành y tế phối hợp các bộ, ngành và chính quyền các cấp triển khai thực hiện lộ trình của dự án, xác định vai trò của chính quyền địa phương chịu trách nhiệm mọi mặt theo đúng quy chế về đấu thầu và quản lý đầu tư xây dựng. Coi trọng công tác kiểm tra, giám sát, chống sự thất thoát lãng phí; bảo đảm cho y tế tuyến huyện đủ khả năng phát hiện và điều trị có hiệu quả các loại bệnh tật theo phân tuyến kỹ thuật, cũng như hỗ trợ tuyến dưới phòng, chống dịch bệnh bảo vệ sức khỏe nhân dân.