Trong bối cảnh chuyển đổi số đang được triển khai sâu rộng, công nghệ số mở ra nhiều cơ hội quan trọng cho phát triển, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội. Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra không ít thách thức và rủi ro, đặc biệt đối với các nhóm dân cư dễ bị tổn thương, làm gia tăng nguy cơ bất bình đẳng số và ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể trên môi trường số.
Hội thảo là diễn đàn đối thoại giữa các bên liên quan, góp phần đề xuất các giải pháp và khuyến nghị chính sách để tận dụng cơ hội của công nghệ số, đồng thời bảo đảm và thúc đẩy các quyền, lợi ích hợp pháp trong tiến trình chuyển đổi số bao trùm và bền vững.
Phát biểu ý kiến tại Hội thảo, Chủ tịch Hội Truyền thông số Việt Nam Nguyễn Minh Hồng cho biết: Trên phạm vi toàn cầu, công nghệ số đã lan tỏa sâu rộng tới hầu hết các nhóm dân cư. Tại Việt Nam, mức độ ứng dụng công nghệ, đặc biệt là AI (trí tuệ nhân tạo), gia tăng nhanh, đạt thứ hạng 6/40 quốc gia trong Bảng xếp hạng Chỉ số AI toàn cầu năm 2025.
Công nghệ mới này đặc biệt phổ biến trong nhóm người trẻ ở đô thị, đồng thời cũng được doanh nghiệp tích hợp trực tiếp vào chiến lược tổ chức chung của doanh nghiệp với tỷ lệ cao hơn mặt bằng khu vực. Bên cạnh đó, công nghệ số cũng đang tái định hình thị trường lao động: riêng tại Việt Nam, sự bao phủ rộng khắp của công nghiệp đẩy nhu cầu nhân lực công nghệ thông tin tăng cao, có thể đạt tới 2 triệu người vào năm 2030, tập trung vào AI, dữ liệu lớn, an ninh mạng và Internet vạn vật.
Tuy nhiên, sự phát triển không ngừng của công nghệ số dẫn đến nhiều thách thức cốt lõi. Công nghệ số, nổi bật là AI, vừa mở ra các cơ hội mới, vừa đặt ra những thách thức làm gia tăng bất bình đẳng và tác động bất lợi đến các nhóm lao động dễ bị tổn thương. Thách thức thứ hai là bảo đảm an toàn và quyền tham gia của người dân trên không gian số.
Công nghệ số chỉ phát huy giá trị khi quyền riêng tư, dữ liệu cá nhân và các quyền cơ bản của công dân được bảo vệ. Với các nhóm yếu thế như phụ nữ, trẻ em, người khuyết tật và đồng bào dân tộc thiểu số, môi trường số vừa mở ra cơ hội tiếp cận thông tin và dịch vụ, vừa tiềm ẩn rủi ro về lừa đảo, xâm phạm quyền riêng tư và hạn chế tiếp cận dịch vụ công số...
Tuy nhiên, chúng ta cũng đang đối mặt với những thách thức mới như khoảng cách số giữa các vùng, các nhóm xã hội, nguy cơ bất bình đẳng số, rủi ro về quyền riêng tư, an toàn thông tin, cũng như tác động của truyền thông số đối với các giá trị văn hóa, xã hội và quyền con người, đặc biệt đối với người nghèo, người lao động phi chính thức, người cao tuổi, người khuyết tật, phụ nữ, trẻ em và đồng bào dân tộc thiểu số.
Chia sẻ về những cơ hội và rủi ro của công nghệ số đối với các nhóm dân cư trong xã hội, Phó Viện trưởng Quyền con người, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu giới và quyền phụ nữ (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh) Lương Thu Hiền cho rằng: Công nghệ số mở ra nhiều cơ hội mới để thúc đẩy quyền con người, song cũng làm nảy sinh những thách thức, rủi ro và các dạng tổn thương mới, đặc biệt đối với các nhóm dân cư dễ bị tổn thương trong xã hội.
Chúng ta cũng đang đối mặt với những thách thức mới như khoảng cách số giữa các vùng, các nhóm xã hội, nguy cơ bất bình đẳng số, rủi ro về quyền riêng tư, an toàn thông tin, cũng như tác động của truyền thông số đối với các giá trị văn hóa, xã hội và quyền con người, đặc biệt đối với người nghèo, người lao động phi chính thức, người cao tuổi, người khuyết tật, phụ nữ, trẻ em và đồng bào dân tộc thiểu số.
Tại Hội thảo, với hai phiên thảo luận "Công nghệ số và tác động xã hội" và "Bảo đảm quyền và lợi ích của người dân trên môi trường số", các đại biểu đã tập trung làm rõ những tác động đa chiều của truyền thông số và chuyển đổi số đối với quyền con người, từ thị trường lao động, dịch vụ công, tiếp cận thông tin, cho tới các nhóm xã hội dễ bị tổn thương. Đồng thời phân tích các yêu cầu đặt ra đối với khung thể chế, chính sách và các giải pháp nhằm bảo đảm quyền con người trong quá trình chuyển đổi số ở Việt Nam, những trao đổi này sẽ góp phần cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện chính sách và nâng cao năng lực quản trị trong giai đoạn tới...
