Hơn 50 năm trước, với vị trí đặc biệt trọng yếu trên tuyến đường 15A huyết mạch, bảo đảm vận chuyển chi viện cho chiến trường miền nam, Truông Bồn trở thành nơi diễn ra cuộc đọ sức quyết liệt giữa ý chí, tinh thần thép của những con người quả cảm với bom đạn khốc liệt của quân thù. Chỉ tính riêng từ năm 1964 đến 1968, không quân Mỹ đã trút xuống mảnh đất này 18.936 quả bom các loại và hàng nghìn quả tên lửa, rốc-két hòng cắt đứt huyết mạch giao thông chi viện sức người, sức của cho các chiến trường. Bất chấp mưa bom, bão đạn của kẻ thù, với lòng quả cảm, tinh thần và quyết tâm sắt đá: "Tim có thể ngừng đập - nhưng đường không thể tắc", hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ thanh niên xung phong (TNXP) tỉnh Nghệ An đã cùng bộ đội công binh và các lực lượng làm nên một huyền thoại Truông Bồn trong cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại của dân tộc trong thế kỷ 20. Trong cuộc chiến sinh tử ấy, trên cung đường này, 1.240 cán bộ, chiến sĩ đã dũng cảm chiến đấu và anh dũng hy sinh. Ngày 31-10-1968, 13 chiến sĩ TNXP của "Tiểu đội thép" đã anh dũng hy sinh làm nên khúc tráng ca Truông Bồn bất tử.
Chiến tranh đã lùi xa nhưng chiến tích Truông Bồn vẫn mãi là biểu tượng cho tinh thần quả cảm, bất khuất, lòng yêu nước của nhân dân tỉnh Nghệ An nói riêng, nhân dân Việt Nam nói chung cũng như sự hy sinh anh dũng của 1.240 cán bộ, chiến sĩ tham gia bảo vệ cung đường lửa Truông Bồn này. Ghi danh Truông Bồn, ngày 23-9-2008, Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết ký Quyết định phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho tập thể 14 chiến sĩ TNXP Truông Bồn thuộc "Tiểu đội thép" huyền thoại, Ðại đội 317, Ðội 65, Tổng đội TNXP chống Mỹ, cứu nước, tỉnh Nghệ An.
Ðể ghi lại những chiến tích Truông Bồn đầy bi hùng và tri ân các anh hùng, liệt sĩ cũng như tạo dựng "địa chỉ đỏ" nhằm giáo dục truyền thống hào hùng của cha anh cho thế hệ trẻ, năm 2010, tỉnh Nghệ An phê duyệt Dự án bảo tồn, tôn tạo Khu di tích lịch sử Truông Bồn trên diện tích 21,7 ha ở xã Mỹ Sơn, huyện Ðô Lương. Khu di tích có 20 hạng mục công trình có tổng mức đầu tư hơn 365 tỷ đồng, bằng hình thức xã hội hóa gồm: Khu mộ 13 Anh hùng liệt sĩ TNXP; đài tưởng niệm; nhà truyền thống; tháp chuông; Sa bàn điện tử, tái hiện những cuộc đọ sức của quân và dân ta với bom đạn Mỹ tại "Tọa độ lửa" Truông Bồn… Ngoài ra, 1.200 cây xanh các loại được các đồng chí lãnh đạo Ðảng, Nhà nước, các ban, ngành T.Ư, các tỉnh, thành phố trồng cũng như các nhà hảo tâm cung tiến.
Cuối năm 2014, Khu di tích Truông Bồn chính thức đi vào hoạt động và nhanh chóng trở thành địa chỉ đỏ để các tầng lớp nhân dân và nhất là các cháu thanh, thiếu niên, học sinh, sinh viên trong tỉnh và trên mọi miền đất nước đến dâng hương tưởng niệm và tri ân các anh hùng, liệt sĩ… Ðây là cơ hội quý báu để giáo dục truyền thống yêu nước cho các thế hệ trẻ trên quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Theo Bí thư Tỉnh đoàn Nghệ An Phạm Tuấn Vinh: Từ năm 2015 đến nay, Tỉnh đoàn đã phát động nhiều phong trào trong thanh, thiếu niên, đoàn viên, sinh viên với chủ đề "Hướng về Truông Bồn", bằng những việc làm cụ thể, thiết thực, như: Thi tìm hiểu về Truông Bồn; tham quan và tri ân các anh hùng, liệt sĩ… Hằng năm, các trường học trong tỉnh cùng các cấp đoàn hội cơ sở đều tổ chức cho các học sinh tham quan Khu di tích lịch sử Truông Bồn. Bên cạnh đó, Tỉnh đoàn tổ chức các ngày hội lớn tại Truông Bồn, như tổ chức Lễ ra quân "Tháng Thanh niên 2018" với hơn 4.000 đoàn viên, thanh niên tham dự. Nhân dịp kỷ niệm 50 năm Chiến thắng Truông Bồn, Tỉnh đoàn Nghệ An vận động các cơ sở đoàn đóng góp trồng 120 cây bằng lăng tím, tạo "vườn cây thanh niên" ở khu di tích nhằm tạo cảnh quan môi trường cũng như điểm nhấn thu hút du khách. Sở Du lịch tỉnh Nghệ An đã đưa Khu di tích Truông Bồn vào chuỗi "cung đường" du lịch của tỉnh: Cửa Lò, quê Bác, Truông Bồn… để giới thiệu đến du khách trong nước và quốc tế. Lượng khách đến tham quan và tri ân Anh hùng, liệt sĩ tại Truông Bồn ngày một tăng. Bình quân mỗi ngày Ban quản lý di tích đón tiếp từ tám đến mười đoàn khách với hàng trăm đại biểu; cao điểm vào dịp nghỉ cuối tuần, lễ, Tết, mỗi ngày đón hàng nghìn người.
Ðến thăm Khu di tích lịch sử Truông Bồn, chúng tôi may mắn được gặp mẹ Nguyễn Thị Khánh, hơn 100 tuổi, xã Hưng Yên, huyện Hưng Nguyên cùng các con, cháu về Truông Bồn "thăm" con gái, liệt sĩ Nguyễn Thị Hoài cùng 12 liệt sĩ TNXP "Tiểu đội thép" hy sinh ngày 31-10-1968. Mẹ Khánh ngậm ngùi: Con gái tôi hy sinh lúc vừa tròn 17 tuổi, nay được an nghỉ trong khu di tích với các đồng đội; hàng ngày cháu được các cô, chú trong Ban quản lý và du khách thập phương đến dâng hương và thờ cúng rất chu đáo, có nhắm mắt, tôi cũng yên lòng. Cũng tại đây, chúng tôi gặp nhóm học sinh của Trường THPT Hà Huy Tập ở TP Vinh (Nghệ An), em Nguyễn Ngọc Nhật, một thành viên trong đoàn cho biết: Lần đầu về với Truông Bồn, được nghe thuyết minh, chúng em mới thấy và hiểu sự chiến đấu vô cùng anh dũng của các anh hùng, liệt sĩ đã cống hiến tuổi thanh xuân giữ "mạch máu" giao thông thông suốt, góp phần đánh thắng đế quốc Mỹ xâm lược. Chúng em sẽ cố gắng học tập tốt hơn, tham gia nhiều hơn các phong trào đoàn thể để xứng đáng là con ngoan, trò giỏi trên quê hương anh hùng.
Chiến tranh đã lùi xa, cuộc sống vùng đất lửa đã được hồi sinh. Tuyến đường 15A đã nâng cấp thành quốc lộ. Ðoạn từ huyện Ðô Lương đi huyện Nam Ðàn, qua tọa độ "lửa" Truông Bồn đã được mở rộng, trải nhựa phẳng lỳ. Hai bên đường, rừng tràm bạt ngàn xanh dọc sườn đồi; các thị tứ được hình thành với nhà cửa đã được xây dựng khang trang cùng với nhiều nhà hàng, dịch vụ phát triển. Tận dụng cơ hội khi Khu di tích Truông Bồn đưa vào hoạt động, cấp ủy, chính quyền hai huyện: Ðô Lương và Nam Ðàn và nhất là các địa phương ở trong vùng Truông Bồn đã động viên nhân dân phát triển kinh tế, dịch vụ, mở rộng tiêu thụ hàng hóa nông sản phục vụ du khách cũng như xây dựng nông thôn mới.
Truông Bồn, khúc tráng ca bất tử, biểu tượng lịch sử của dân tộc Việt Nam anh hùng, bất khuất... trước giặc ngoại xâm sẽ mãi là địa chỉ đỏ để giáo dục tinh thần cách mạng yêu nước cho các thế hệ mai sau.
