Nước mặn lấn sâu vào nội đồng

Ngoại thành TP Hồ Chí Minh: Nước nhiễm mặn, cây chết

Chỉ tay về những đám lài đang úa vàng, ông Nguyễn Văn Tư, ấp 4, xã Nhị Bình, huyện Hóc Môn nói như than: “Nào giờ trồng lài chỉ sợ nước ngập do triều cường và xả lũ, chứ có nghe gì về nước mặn xâm nhập đâu. Năm nay thời tiết biến đổi kỳ quặc thật, khắp nơi hạn hán, ở đây nước lênh láng, nhưng toàn nước mặn, dân xã Nhị Bình cứ cho nước vào những đám lài đang khát, nào ngờ, khi lài trút lá mới tá hỏa ra là nước mặn xâm nhập”.

Tâm trạng của ông Tư cũng là nỗi lòng của hàng trăm hộ dân trồng lài hàng chục năm nay ở những xã bờ hữu sông Sài Gòn thuộc các phường Thạnh Lộc, Thạnh Xuân, An Phú Đông và Nhị Bình của quận 12 và huyện Hóc Môn.

Ông Huỳnh Văn Tới, Chủ tịch UBND xã Nhị Bình, cho biết, xâm mặn trên diện rộng khác thường so với hàng năm là nguyên nhân dẫn đến những vườn lài ven sông bị vàng lá, héo úa. Để đối phó tình trạng xâm mặn diễn ra có chiều hướng gia tăng, UBND xã Nhị Bình tổ chức những buổi tập huấn cho nông dân cách phòng chống tình trạng xâm mặn này.

Cánh đồng ấp 8, xã Bình Mỹ, huyện Củ Chi trong những ngày này cũng tràn ngập những nỗi lo âu vì gần chục héc ta lúa đông-xuân (vụ lúa chính vụ ở đây) trở nên vàng vọt, héo úa vì nước bị nhiễm mặn. Trước mắt chúng tôi là cánh đồng chiều Bình Mỹ tràn ngập trong khói, hỏi ra mới biết những cánh đồng lúa ở đây đang bị khô héo vì bị nước mặn xâm nhập. Hàng chục hộ nông dân ở đây đốt bỏ những đám lúa chỉ còn vài mươi ngày nữa là thu hoạch để chuẩn bị cho vụ lúa hè–thu sắp tới. Nhiều nông dân ở đây khẳng định, mặn xâm nhập còn nguy hiểm hơn cả rầy nâu. Rầy nâu ăn lúa dù dữ dội cũng còn vớt vác lại được tiền công cán hoặc phân tro, còn nhiễm mặn thì trắng tay không thu được hột nào.

Tại xã Hòa Phú, nước mặn cũng là mối đáng lo ngại trong việc khai thác nước sinh hoạt trên sông Sài Gòn của Nhà máy nước Hóc Môn hơn tháng qua. Nước mặn thường xuyên theo con nước lớn vào sâu làm cho việc khai thác, xử lý nước thô tại đây thường xuyên bị gián đoạn. Điều này ảnh hưởng đến việc cung cấp nước sạch cho các khu vực Tân Bình, Tân Phú, Bình Tân, quận 12… thời gian gần đây.

Đồng bằng sông Cửu Long: Sống chung với hạn, mặn

Đã hơn 5 tháng nay, nước mặn cứ lấn dần vào các cửa sông, tràn cả vào nội đồng và giờ đây một số vùng ngọt hóa ở ĐBSCL cũng đã trở thành… mặn hóa. Trừ tỉnh An Giang, Đồng Tháp và TP Cần Thơ, 10 tỉnh còn lại của ĐBSCL đang bị mặn hoành hành trên diện rộng. Nước biển có độ mặn 4‰ đã lấn sâu vào các cửa sông từ 40km đến 60km, có nơi lên đến 80 km như trên tuyến sông Vàm Cỏ Đông, sông Tiền (cửa Đại và cửa Hàm Luông), sông Hậu…

Hàng chục nghìn ha vườn cây ăn trái, lúa đông xuân muộn, lúa hè thu... bị ảnh hưởng mặn, có nguy cơ chết, giảm năng suất và chất lượng. Tại Long An, trên sông Vàm Cỏ Đông, mặn đã xâm nhập đến xã An Ninh Tây (huyện Đức Hòa); trên sông Vàm Cỏ Tây mặn đã xâm nhập đến kinh Ma Reng (xã Thạnh Phước huyện Thạnh Hóa). Trên sông Tiền, nước mặn đã vào sâu đến khu công nghiệp TP Mỹ Tho (xã Bình Đức, huyện Châu Thành), cách bờ biển hơn 50km. Độ mặn đo được tại TP Mỹ Tho dao động từ 3 đến 3,7‰, không thể sử dụng cho sản xuất hay sinh hoạt. Nguồn nước máy cũng ít nhiều bị ảnh hưởng mặn.

Theo lời người dân địa phương, nguồn nước máy chỉ bị mặn vào buổi sáng, còn chiều tối thì ngọt trở lại. Bởi vậy, hầu như nhà nào cũng đều có lu, hồ trữ nước ngọt dùng trong ăn uống. Nhiều doanh nghiệp thủy sản phải giảm công suất hoạt động do gặp khó khăn trong việc bảo quản và chế biến nguyên liệu.

Bến Tre là tỉnh cuối nguồn sông Cửu Long, lại có nhiều cửa sông ven biển nên phải đối mặt với cơn mặn khốc liệt. Hiện tại, nước biển có độ mặn 4‰ đã vào sâu trên sông Hàm Luông hơn 60km. Độ mặn lớn nhất đo tại Mỹ Hóa trên sông Hàm Luông (thuộc phường 7 - thị xã Bến Tre) là 9,6‰, cao hơn 2,3‰ so với năm trước.

Một số nơi khác, độ mặn cũng rất cao từ 4‰-5,1‰. Đặc biệt, huyện Chợ Lách là vùng nước ngọt quanh năm, nay độ mặn đã lên đến 4,4‰ (Vàm Cái Mơn - xã Phú Sơn) và có khả năng lấn sâu vào xã Vĩnh Thành - cái nôi của nghề sản xuất hoa kiểng và cây giống. Theo Trung tâm Khí tượng thủy văn Bến Tre, trong những ngày tới, toàn tỉnh sẽ bị “mặn hóa”.

Giải pháp nào?

Giải pháp nào cho tình hình mặn xâm nhập và ổn định đời sống người dân? Câu trả lời thường nhận được từ các địa phương chỉ là… đóng cống. Tại nhiều địa phương, có tình trạng người dân phá rừng làm vuông tôm, rồi cho khai thác bờ sông và đào ao nuôi cá. Ngay cả chuyện đào đắp kênh mương thủy lợi, mở rộng nhiều diện tích lúa trong mùa nắng, cứ tỉnh nào lo phận nấy. Nói cách khác, ĐBSCL đang trong tình trạng loạn khai thác, đẩy nguồn tài nguyên thiên nhiên vào tình thế bị lạm dụng.

Vụ lúa hè thu chắc chắn sẽ xuống giống chậm hơn, người dân chịu đựng tằn tiện từng giọt nước ngọt... cho đến hết tháng 4 – giới hạn của sức cầm cự. Nhưng theo giới chuyên môn, hạn sẽ còn kéo dài đến hết tháng 5, trong khi sức chịu đựng giờ đây đã mỏi mòn. Nếu không có biện pháp cần thiết, hiệu quả và cấp bách từ phía nhà nước, hậu quả hạn hán và xâm nhập mặn ở ĐBSCL khó mà dự đoán được. Còn người dân, giờ đây chỉ biết khẩn cầu: “Lạy trời mưa xuống!”.