Nỗ lực tháo gỡ bế tắc Vòng đàm phán Doha

Quan trọng nhất là cuộc họp Hội đồng chung của WTO từ ngày 29 đến 30-7. Nhiều người cho rằng, kết quả cuộc họp cấp cao này của WTO được coi có ý nghĩa sống còn đối với Vòng đàm phán Doha.

Thiết lập một hệ thống thương mại toàn cầu tự do và công bằng vừa là mong muốn, vừa là đòi hỏi cấp bách của mọi quốc gia trong thời kỳ kinh tế thế giới hội nhập ngày một sâu rộng hiện nay. Song, để thiết lập được một cơ chế như vậy quả là vô cùng khó khăn.

Vòng đàm phán về thương mại tự do toàn cầu khởi xướng từ sau Hội nghị Bộ trưởng WTO tại Doha (Qatar) năm 2001, đã trải qua rất nhiều cuộc thương lượng cam go và kéo dài trong bảy năm qua, vẫn chưa thể kết thúc. Các thành viên vẫn còn những bất đồng sâu sắc về ba vấn đề: chính sách nông nghiệp, buôn bán hàng công nghiệp và mở cửa thị trường dịch vụ. WTO đã buộc phải lùi đi, lùi lại nhiều lần thời hạn kết thúc Vòng đàm phán Doha.

Ban lãnh đạo WTO và trực tiếp Tổng Giám đốc Pascal Lamy thời gian qua rất nỗ lực tiếp xúc các bên, đề xuất nhiều biện pháp cố gắng dung hòa các quan điểm khác nhau. Ðể chuẩn bị cho cuộc họp Hội đồng chung của WTO, lãnh đạo WTO đã triệu tập cuộc họp bộ trưởng hẹp với sự tham gia của đại diện 35 nền kinh tế thành viên chủ chốt của WTO tại Geneva từ ngày 21 đến 26-7, với hy vọng "tạo ra luồng sinh khí mới" cho cuộc đàm phán để có thể kết thúc Vòng đàm phán Doha vào cuối năm nay như thời hạn đã định.

Trong cuộc họp bộ trưởng hẹp vừa qua, Tổng Giám đốc P.Lamy một lần nữa tỏ rõ nỗ lực cũng như khả năng của mình để mang lại một kết quả mới. Khai mạc phiên họp, Tổng Giám đốc P.Lamy đã nhấn rất mạnh sự cấp bách và tầm quan trọng của việc đạt được một thỏa thuận để kết thúc Vòng đàm phán thương mại Doha trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang chịu nhiều sức ép như tình trạng tăng giá lương thực và năng lượng, khủng hoảng trên thị trường tài chính, suy yếu của nền kinh tế thế giới...

Trong hầu hết thời gian cuộc họp, đại diện các bên tập trung bàn thảo về chính sách nông nghiệp và buôn bán hàng hóa công nghiệp. Vấn đề dịch vụ hầu như chỉ được bàn thảo lướt qua. Các cuộc thương lượng vẫn diễn ra căng thẳng, có cuộc phải kéo dài thêm nhiều giờ, những lời qua tiếng lại giữa các đại biểu rất gay gắt.

Phía Mỹ và Liên hiệp châu Âu (EU), mặc dù tự cho mình đã nhượng bộ quá nhiều, song cũng đã đưa ra hứa hẹn sẽ cắt giảm trợ cấp cho nông nghiệp, đổi lại đòi các nền kinh tế đang phát triển phải cắt giảm mạnh hơn nữa thuế nhập khẩu hàng công nghiệp và mở cửa ngành dịch vụ. Còn phía các nền kinh tế đang phát triển đòi các nền kinh tế phát triển phải cắt giảm hơn nữa trợ cấp nông nghiệp và mở rộng danh mục các mặt hàng nhập khẩu. Một số đại biểu cho rằng, sự nhượng bộ của các nền kinh tế phát triển về giảm trợ cấp nông nghiệp và giảm thuế đối với hàng nông sản nhập khẩu là chưa đủ, chỉ là "con số để lòe thiên hạ", là "quá quen thuộc", thậm chí là "một lời nói dối được lặp lại nhiều lần"...

Trước tình trạng nan giải đó, trong ngày thứ tư của hội nghị, Tổng Giám đốc P.Lamy đã mời các bộ trưởng của bảy nền kinh tế ảnh hưởng hàng đầu thế giới là Australia, Mỹ, Nhật Bản, EU, Brazil, Trung Quốc và Ấn Ðộ tham dự cuộc đàm phán mà ông gọi là "hình học biến thiên" để tập trung bàn thảo và cho ý kiến về văn kiện do ông soạn thảo về vấn đề cắt giảm thuế quan đối với hàng nông sản và công nghiệp, cũng như giảm trợ cấp nông nghiệp.

Ðề nghị mới của ông Lamy gồm rất nhiều vấn đề, trong đó Mỹ sẽ phải cắt giảm trợ cấp nông nghiệp hàng năm từ 28,2 tỷ USD xuống còn 14,5 tỷ USD (Washington nói sẵn sàng giảm mức trợ cấp này xuống 15 tỷ USD); EU giảm trợ cấp nông nghiệp xuống còn 28 tỷ euro so với con số 110,3 tỷ euro hiện nay; các nền kinh tế đang phát triển được phép phân loại 12% số sản phẩm xuất khẩu của mình vào danh sách "hàng hóa đặc biệt" để được miễn giảm thuế...

Mới là đề xuất trên giấy mà kế hoạch của ông Lamy đã có ngay những phản ứng ngược chiều nhau. Nhiều đại biểu và doanh nghiệp hoan nghênh. Trong khi một số thành viên đã lên tiếng phản đối hoặc bác bỏ. Bản thân người soạn thảo kế hoạch này cũng phải thừa nhận rằng, lập trường của các bên vẫn rất khác nhau trong một số vấn đề.

Ưu tiên của các nước trong các vấn đề còn khác nhau. Những vấn đề này phức tạp cả về mặt kỹ thuật lẫn chính trị. Người phát ngôn của WTO khi thông báo về cuộc họp cho biết, đã có những dấu hiệu "tinh thần hợp tác", đáng khích lệ và đã có những đề xuất hay được đưa ra.

Cao ủy Thương mại của EU, ông Peter Mandelson nhận định "tình hình đã khả quan hơn và nay chúng ta có thể hy vọng một bước đột phá cho Vòng đàm phán Doha".

Ðại diện Thương mại Mỹ Susan Schwab cho rằng, đã có "hướng đi mới", nhưng còn nhiều vấn đề cần giải quyết nếu WTO muốn đi tới một thỏa thuận khung về giảm trợ cấp nông nghiệp và cắt giảm thuế đối với nông sản và hàng công nghiệp. Trong khi đó, Argentina cho biết thỏa thuận tự do buôn bán mới "không thể chấp nhận được".

Bộ trưởng Thương mại Australia Simon Crean cho rằng "không có bên nào hài lòng với tất cả các chi tiết của văn kiện".

Tổng thống Pháp, các Thủ tướng Italia và Ireland cũng bày tỏ "lo ngại" về đề xuất cắt giảm trợ cấp nông nghiệp của Cao ủy Thương mại P. Mandelson.

Bộ trưởng Ngoại giao Brazil C. Amorim ví rằng, nếu trước đó khả năng "sống chết" của Vòng đàm phán Doha là 50-50, thì nay khả năng "sống" là 65 %.

Trong bảy năm qua, Hội nghị Bộ trưởng WTO, dù họp tại châu Mỹ hay châu Á, đều diễn ra căng thẳng, có cuộc họp phải bỏ dở. Trong hội trường, các đại biểu bất đồng ý kiến và phê phán lẫn nhau kịch liệt.

Bên ngoài nơi họp, rất đông người từ các lục địa kéo đến biểu tình, nhiều nhất là nông dân đòi bảo vệ quyền lợi. Họ bao vây các đại biểu và xung đột với cảnh sát. Trong cơ chế thương mại thế giới hiện nay, các nền kinh tế chậm và đang phát triển phải chịu nhiều thua thiệt. Nhiều vụ tranh chấp thương mại không được giải quyết, hoặc giải quyết không thỏa đáng.

WTO mong muốn đạt được thỏa thuận về Vòng đàm phán Doha trước khi kết thúc năm 2008 do lo ngại Chính quyền Mỹ sẽ có sự thay đổi về chính sách sau cuộc bầu cử tổng thống vào tháng 11 tới và EU tiến hành bầu cử Quốc hội châu Âu mới vào giữa năm 2009.

Kéo dài thời gian thương lượng, WTO phải đối mặt thêm những khó khăn mới, ít nhất là về thủ tục thông qua. Theo tinh thần ban đầu của Vòng đàm phán Doha, Hiệp định mới về tự do hóa thương mại toàn cầu sẽ giúp nền kinh tế thế giới có thêm từ 50 tỷ đến 100 tỷ USD mỗi năm và các nước nghèo sẽ được hưởng lợi nhiều từ Hiệp định này.