Phức tạp ở nhiều phương diện
Công bằng mà nói, kỳ thi tốt nghiệp THPT, bổ túc THPT năm 2007 (lần hai) vừa diễn ra trong ba ngày 18, 19 và 20-8, không phải là kỳ thi đầu tiên theo kiểu này (dành cho những thí sinh bị trượt ở kỳ thi lần một), vì trong lịch sử giáo dục hàng chục năm trước đây, ngành giáo dục và đào tạo đã từng phải tổ chức nhiều kỳ thi (lần hai) như thế.
Nhưng đây là kỳ thi (lần hai) với quy mô lớn nhất từ trước tới nay, gần 300 nghìn thí sinh THPT, hơn 100 nghìn thí sinh bổ túc THPT tham gia dự thi, và với sự giám sát của hơn 2.600 thanh tra ủy quyền (Bộ Giáo dục và Ðào tạo) là cán bộ, giảng viên các trường đại học, cao đẳng.
Kỳ thi lại diễn ra trong một tâm thế và vị thế đặc biệt. Ðó là kết quả tất yếu của triển khai cuộc vận động "Nói không với tiêu cực trong thi cử, bệnh thành tích trong giáo dục".
Ðặc biệt nữa, nếu so với kỳ thi lần một, tuy quy mô nhỏ hơn, nhưng thực chất, tổ chức kỳ thi (lần hai) này lại rất phức tạp cho các hội đồng thi. Bởi theo nguyên tắc, các môn thi, hình thức thi (tự luận và trắc nghiệm) độ khó đề thi, yêu cầu các khâu nghiệp vụ làm thi (giám thị, thanh tra,...) đều tương đương kỳ thi lần một. Nên các hội đồng thi, đặc biệt chủ tịch hội đồng coi thi rất vất vả trong chỉ đạo từ từng môn thi, buổi thi cho tới điều hành đội ngũ giám thị coi thi.
Ở lần thứ nhất, một thí sinh dự thi là ngồi ở một phòng thi từ đầu đến cuối kỳ thi. Nhưng ở lần hai, số thí sinh thay đổi theo từng môn thi, một thí sinh có thể ngồi thi ở nhiều phòng thi khác nhau. Vì thế, số thí sinh (thường là của hàng chục trường học, hàng chục trung tâm giáo dục thường xuyên, trường bổ túc văn hóa) trong mỗi hội đồng thi không tính theo tổng số, mà tính theo môn thi, phòng thi.
Sự phức tạp của kỳ thi lần này còn ở tâm lý đối tượng dự thi. Các thí sinh đã thi trượt lần một do học lực yếu bước vào thi lần hai, với tâm lý mặc cảm "không còn gì để mất", nên nhận thức và ý thức kỷ cương thi cử ở một số em chưa tốt. Nhiều thí sinh không đến tập trung theo quy định mà để sát giờ thi mới đến. Tâm lý chán nản của thí sinh còn bộc lộ ở hiện tượng thí sinh bỏ thi rất nhiều, tới gần ba mươi nghìn em, tình trạng trước đây chỉ xảy ra ở kỳ thi tuyển sinh đại học.
Một hiện tượng khác cũng bất thường, là tại kỳ thi lần này, đã phát hiện tới 285 trường hợp thí sinh thi hộ. Cũng do đặc thù kỳ thi, giám thị đến coi thi cũng không ổn định, nhiều xáo trộn, có người chỉ coi thi một buổi, có người coi 3 - 4 buổi. Chưa kể, do tâm lý "thương thí sinh", nên không tránh khỏi tình trạng có những giám thị coi thi lơ là, nới tay, không làm tròn bổn phận.
Thách thức lớn nhất với ngành giáo dục và đào tạo tại kỳ thi chính là đề thi. Mặc dù về nguyên tắc, đề thi lần hai độ khó phải tương đương đề thi lần một. Nhưng thực tế có đạt được như quy định đó không? Theo tính toán của các chuyên gia, khảo sát con số hơn 400 nghìn thí sinh thi trượt lần một, số thí sinh "cận đỗ", đạt 27 điểm trở lên chỉ chiếm 20%. Sau hai tháng giáo viên "bồi dưỡng" cật lực cho những học sinh đã hổng kiến thức nhiều năm từ những lớp dưới, liệu có bao nhiêu thí sinh sẽ thi đỗ.
Ở đây đặt ra hai tình huống: 1) Nếu độ khó đề thi tương đương lần một, số thí sinh tiếp tục trượt lần hai sẽ rất nhiều, vậy thì trường lớp đâu, giáo viên đâu cho số này? 2) Nếu để giải quyết thực tiễn thiếu thốn đủ bề về trường lớp, đội ngũ... đề thi thực chất sẽ phải "mềm" hơn rất nhiều, tỷ lệ thí sinh lần hai đỗ cao, thì khác nào ngành giáo dục và đào tạo lại đi ngược lại với tinh thần nói không với bệnh thành tích của Cuộc vận động "Hai không" mà ngành đang triển khai.
"Hậu" kỳ thi cần nhiều giải pháp đồng bộ
Ngay khi kỳ thi chưa kết thúc, trả lời câu hỏi của chúng tôi: "Có nên tổ chức kỳ thi lần hai không, vì quá tốn kém?", ý kiến của các nhà quản lý cũng rất khác nhau, thậm chí trái ngược.
Một số cán bộ quản lý giáo dục THPT cho rằng, không nên có kỳ thi lần hai vì kỳ thi lần một được tổ chức khá chặt chẽ, em nào đủ năng lực đã đỗ. Việc bồi dưỡng hai tháng cho các em thi trượt, thực chất hổng kiến thức hệ thống, nếu kỳ thi thứ hai thật sự nghiêm túc, số đỗ không được bao nhiêu. Mặt khác, để tổ chức được kỳ thi này, Nhà nước và các địa phương rất vất vả, tốn kém.
Ngược lại, một số cán bộ quản lý bổ túc THPT lại tâm đắc với kỳ thi lần hai, cho rằng, dù tốn kém, đó là cơ hội cho những thí sinh có số điểm 29,5 ( thiếu 0,5 điểm) nếu cố gắng sẽ đạt yêu cầu đỗ tốt nghiệp, vì sau hai tháng ôn tập để thi lại, họ vẫn còn tâm lý quyết tâm để "vượt vũ môn".
Tại cuộc họp báo chiều 20-8, sau khi kỳ thi kết thúc, trả lời câu hỏi cũng theo chủ đề này, đại diện Bộ Giáo dục và Ðào tạo cho rằng, kỳ thi được sự ủng hộ rất lớn của Chính phủ, về kinh phí, chi cho bồi dưỡng số lượng hàng nghìn thanh tra ủy quyền (cả lần một, lần hai).
Nhưng đây không phải là sự tiêu pha lãng phí, tốn kém (trong hai tháng, giáo viên phải dạy thêm cho học sinh bị trượt kỳ thi lần một, kinh phí cũng trích từ ngân sách Nhà nước) nếu các thí sinh cố gắng học tập, ôn luyện, sẽ có một tỷ lệ thí sinh nhất định thi đỗ. Ðó cũng là xứng đáng.
Chủ trương của ngành giáo dục và đào tạo dành cho những thí sinh thi trượt lần một cơ hội tiếp tục thi tốt nghiệp lần nữa là hoàn toàn đúng đắn. Ý nghĩa xã hội của chủ trương này lớn hơn rất nhiều. Năm tới, ngành không loại trừ tiếp tục tổ chức thi lần hai. Có thể kéo dài hai, ba năm, đến lúc nào không còn học sinh "ngồi nhầm lớp" thì thôi.
Cho dù, kỳ thi được tổ chức suôn sẻ, thì theo dự báo của chính các chuyên gia, chỉ có khoảng 40% số thí sinh sẽ đỗ tốt nghiệp. Vậy, hàng trăm nghìn thí sinh chưa biết "đi đâu, về đâu", đặt ra một bài toán xã hội và ngành giáo dục và đào tạo phải quan tâm giải quyết. Bởi giáo dục gắn bó rất chặt chẽ với xã hội. Chất lượng giáo dục có khi phải 20 năm sau mới thẩm thấu rõ, nhưng những biến động của giáo dục, lại dễ dàng tác động ngay lập tức tới toàn bộ cuộc sống xã hội, tới niềm vui hay nỗi buồn của mỗi gia đình.
Nhưng nhìn tổng thể, tại kỳ thi này, với Cuộc vận động "Hai không", giáo dục phổ thông đang dần đi vào quỹ đạo phát triển hợp quy luật, có phân hóa, có sàng lọc. Chính sự phát triển hợp quy luật này đánh thức trí não, tiềm năng của ngành giáo dục và đào tạo cùng xã hội, hướng tới sự điều chỉnh những bất cập, bất hợp lý của thiết kế và vận hành hệ thống giáo dục quốc dân, cùng những điều kiện chất lượng, làm cho giáo dục phổ thông thật sự gắn với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.
Công tác phân luồng học sinh sau tốt nghiệp trung học cơ sở vốn bị lãng quên, coi nhẹ, chắc chắn từ kỳ thi này, buộc các địa phương, các cấp quản lý chính quyền, các bậc cha mẹ có nhận thức lại, nhận thức đúng và sâu sắc hơn, để việc đầu tư cho giáo dục không lãng phí mà phải có hiệu quả.
Các trường trung cấp chuyên nghiệp, dạy nghề đang có cơ hội hấp dẫn tuổi trẻ, tức là tạo ra cơ hội phát triển.
Nhưng muốn vậy, Nhà nước phải đầu tư, kết hợp các trường vận động từ nội lực, trang bị cơ sở vật chất kỹ thuật, đội ngũ giảng viên có trình độ cả lý thuyết lẫn thực hành... Các loại hình liên thông, liên kết từ trung cấp, cao đẳng tới đại học cần được ngành giáo dục và đào tạo thiết kế, triển khai tích cực, thu hút số đông bạn trẻ vào học.
Quan trọng hơn, Nhà nước cần có những chính sách thỏa đáng vừa khuyến khích vừa nâng cao vị thế của nguồn nhân lực có kỹ thuật, tạo ra một tâm thế mới trong xã hội, làm thay đổi tận gốc quan niệm và tâm lý cũ học "để làm quan", không học "để làm thợ".
Mặt khác, tại kỳ thi này, Cuộc vận động "Hai không" cùng những giải pháp kỹ thuật thi cử giúp ngành giáo dục phổ thông nhìn thấy khá rõ chất lượng giáo dục phổ thông đang đứng ở đâu. Ðể từ đó, ngành phải có sự đổi mới cơ bản, đồng bộ, vừa sàng lọc, vừa củng cố xây dựng đội ngũ, vừa đổi mới cách tổ chức các hoạt động giáo dục trong nhà trường, góp phần tạo nên chất lượng giáo dục đáp ứng yêu cầu thời đại mới.
| Tỉnh Nghệ An có khoảng 31 nghìn học sinh dự thi, số em đỗ tốt nghiệp lần này dự đoán chỉ khoảng 20%, còn lại con số thí sinh trượt rất lớn. Quan điểm của tôi, Bộ Giáo dục và Ðào tạo cần thay đổi cách làm, không nên tổ chức thi tốt nghiệp THPT lần hai vì "đắt " quá. Ở Nghệ An, riêng việc tổ chức thi mất 2,1 tỷ đồng, còn kinh phí Nhà nước trả cho giáo viên phụ đạo học sinh cũng mất hơn năm tỷ đồng, đều trích từ ngân sách giáo dục, vị chi là 7,3 tỷ đồng, một số tiền rất lớn. Trước thực tiễn số học sinh thi trượt khá lớn, Nghệ An chủ trương tích cực phân luồng học sinh sau tốt nghiệp trung học cơ sở. Mới đây, UBND tỉnh đã thông qua đề án phân luồng học sinh sau THCS do Sở Giáo dục và Ðào tạo Nghệ An phối hợp Sở Lao động - Thương binh và Xã hội. Nhưng chỉ mong Nhà nước có sự chỉ đạo nhất quán các cơ sở kinh doanh, sản xuất trong công tác tuyển dụng người lao động. Việc tuyển dụng người lao động có trình độ đại học phải tùy công việc cụ thể, chứ hiện nay, đâu đâu cũng đòi người xin tuyển dụng phải có bằng cấp đại học. Phạm Huy Ðức |
| Theo tôi, giải quyết vấn đề "hậu" kỳ thi không khó. Các em học sinh trượt tốt nghiệp lần hai có thể đi học nghề. Em nào có nhu cầu có bằng tốt nghiệp THPT có thể ôn tập lại để năm sau thi tiếp. Nhưng ở tầm vĩ mô, quan trọng là các trung tâm dạy nghề cần có sự liên kết với các xí nghiệp liên doanh, cơ sở sản xuất... để biết họ có nhu cầu cần công nhân lĩnh vực gì, để sau đào tạo, các em có thể làm được việc ngay. Nếu không, sẽ rất lãng phí, vì đào tạo xong, rất có thể các em sẽ chẳng có việc làm, và như vậy chẳng giải quyết được gì. Ở Trường THPT Dương Xá ( Gia Lâm- Hà Nội) chúng tôi, nhiều năm nay, nhà trường đã liên kết với Công ty điện tử Stalei của Nhật Bản chuyên sản xuất các linh kiện điện tử xe máy, ô-tô... làm công việc sơ tuyển ( lần một) cho công ty với những học sinh học hết chương trình lớp 12, không có nhu cầu thi tiếp lên đại học và có đủ điều kiện vào làm việc. Hằng năm, có ít nhất 30% số học sinh nhà trường đi theo con đường này. Hiện công ty có tới 90% số công nhân từng là học sinh Trường THPT Dương Xá. Mô hình liên kết này chắc chắn nhiều trường làm được. Nguyễn Ðắc Hồi |
| Trước tình hình dự báo có một lượng lớn thí sinh không đỗ ở kỳ thi lần hai này, quan điểm của Bộ Giáo dục và Ðào tạo rất rõ ràng. Những học sinh có nhu cầu có thể đăng ký để xin học lại lớp 12. Một bộ phận khác có thể đăng ký học ở các trung tâm giáo dục thường xuyên. Hoặc các em có thể xin học dự thính ở các trường phổ thông. Các trường phổ thông cần bố trí cho các em theo học các lớp mà các em đăng ký ( theo môn thi), hoặc tạo điều kiên các em ôn tập ở nhà. Nhưng tất cả các phương án này tùy thuộc vào điều kiện, đặc điểm từng vùng, miền. Sở Giáo dục và Ðào tạo các địa phương sẽ phải chỉ đạo, hướng dẫn cụ thể, sâu sát. Hoặc các em có thể xin theo học ở các trường dạy nghề, các trường trung cấp chuyên nghiệp. Bành Tiến Long |
