Nhà chiếu hình vũ trụ duy nhất tại Việt Nam trước nguy cơ “chết” uổng

Nhà chiếu hình vũ trụ thành phố Vinh trị giá bạc tỷ đang phải đối diện với nguy cơ hư hại xuống cấp do bế tắc trong tổ chức hoạt động.

Nhà chiếu hình vũ trụ thành phố Vinh là nơi phổ biến khoa học thiên văn duy nhất ở nước ta, bắt đầu đi vào hoạt động từ tháng 9-1998. Từ khi được tỉnh Nghệ An bàn giao đất cho Công ty cổ phần Trung Long, hoạt động của nhà chiếu hình rơi vào bế tắc.

Trước đó, nhà chiếu hình đã thực hiện đúng chức năng: phục vụ cho các đối tượng có nhu cầu tham quan, học tập. Nhờ trực tiếp đến nhà chiếu hình này, học sinh, sinh viên và mọi người có cơ hội hiểu rõ hơn về thiên văn vũ trụ với: thiên cầu nhật động, các chòm sao, hệ tọa độ thiên cầu quan hệ giờ sao và mặt trời, cấu tạo hệ mặt trời, cấu trúc và các biểu hiện về mặt trời sự hình thành và phát triển các sao, sự hình thành các thiên hà, nhật thực, nguyệt thực, hình thành của sự sống trên Trái Đất. Đó là những kiến thức cơ bản đầu tiên về thiên văn học.

Mọi hoạt động của nhà chiếu hình đang khả quan với lượng khách đến tham quan, học tập ngoại khoa ngày càng đông, thì tỉnh Nghệ An bàn giao đất nhà chiếu hình cho Công ty cổ phần Trung Long - một doanh nghiệp tư nhân ở TP Hồ Chí Minh.

Nhận được quyết định bàn giao đất của tỉnh Nghệ An, cùng với việc xây dựng công viên trung tâm thành phố, Công ty Trung Long đã cho xây hàng rào, đưa nhà chiếu hình nằm lọt trong khuôn viên của công ty này. Lúc này, mọi hoạt động của nhà chiếu hình đều nằm dưới quyền "kiểm soát" của công ty này. Người có nhu cầu đến nhà chiếu hình chỉ có cách duy nhất là đi qua cổng chính của công ty.

Tuy nhiên không phải ai có nhu cầu muốn vào cũng được. Để vào được nhà chiếu hình, khách tham quan phải thông báo trước với nhà chiếu hình để nhà chiếu hình viết giấy giới thiệu, sau đó gặp Ban Giám đốc Công ty Trung Long để "xin phép", nếu Công ty đồng ý mới được qua cửa. Một số đoàn khách từ các tỉnh xa khi nghe tin ở thành phố Vinh có nhà chiếu hình vũ trụ đều mong được một lần đến xem. Nhưng do đột xuất nên yêu cầu đều bị khước từ. Ngay với cán bộ, nhân viên nhà chiếu hình vũ trụ hằng ngày đi làm cũng phải gửi xe tại bãi giữ xe của Công ty Trung Long. Những ngày Công ty Trung Long đóng cửa, cán bộ, nhân viên nhà chiếu hình vũ trụ muốn vào làm việc chỉ có cách duy nhất là gửi xe tại Bệnh viện thành phố Vinh ở gần đó rồi trèo qua hàng rào để vào.

Ông Nguyễn Tùng Quân, Giám đốc Nhà chiếu hình vũ trụ bức xúc: "Cán bộ, nhân viên nhà chiếu hình vũ trụ khi vào bưu điện, hiệu sách, thậm chí cả quán cà phê đều được giữ xe miễn phí, vậy mà khi vào chính cơ quan của mình để làm việc lại phải mất tiền gửi xe".

Do không hoạt động thường xuyên, thiếu kinh phí bảo dưỡng máy móc nên hệ thống ống kính của một số máy chiếu đang có dấu hiệu hư hỏng. Do không có kinh phí tự trang trải (trước đây được lấy từ nguồn thu tiền bán vé cho khách), từ tháng 7-2006 đến nay, Ban Giám đốc nhà chiếu hình đã cho một nhân viên văn thư tạp vụ nghỉ việc không lương và từ tháng 10-2006 tiếp tục cho một nhân viên bảo vệ nghỉ việc Hiện nay, hằng tháng số cán bộ, nhân viên còn lại của nhà chiếu hình mỗi người chỉ được nhận 75% lương, 25% lương còn lại dùng để điều hòa lương cho những người không thuộc diện hưởng lương từ ngân sách Nhà nước.

Bức xúc về "số phận" của nhà chiếu hình vũ trụ duy nhất ở nước ta, nhiều nhà khoa học đã lên tiếng. Tiến sĩ Nguyễn Đình Noãn, một trong những nhà thiên văn học hàng đầu của Việt Nam cho biết: "Ở đất nước khoa học phát triển như Nhật Bản có hơn 200 nhà chiếu hình vũ trụ, Mỹ có 1.500 nhà chiếu hình vũ trụ, ở Việt Nam mới có một cái duy nhất mà làm cho nó "chết" là có tội với nền khoa học nước nhà".

Một số cán bộ, giảng viên Đại học Vinh cũng rất bức xúc vì khi trường đưa sinh viên đến nghiên cứu, học tập ngoại khóa đã bị bảo vệ Công ty Trung Long ngăn cản với lý do Ban Giám đốc công ty đi vắng không thể cho vào cổng. Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đình Huân, Phó Chủ tịch Hội Thiên văn Việt Nam cũng đã đích thân gọi điện thoại cho lãnh đạo tỉnh Nghệ An đề nghị có phương án bảo vệ, duy trì hoạt động của nhà chiếu hình, không biến nơi đây thành nơi vui chơi giải trí, nhưng số phận của nhà chiếu hình chưa biết sẽ đi đến đâu.

Tập thể cán bộ, nhân viên nhà chiếu hình vũ trụ và các nhà khoa học thiên văn trong nước đã kiến nghị lên lãnh đạo tỉnh Nghệ An là sớm cho nhà chiếu hình tách ra khỏi hàng rào Công ty Trung Long. Những đề nghị chính đáng này nên sớm được giải quyết, đừng để nó bị "chết" uổng.