Những ca khúc tiêu biểu của ông gồm có: Biết ơn chị Võ Thị Sáu, Bài hát Ngô Mây, Noi gương anh Lý Tự Trọng, Nguyễn Văn Trỗi anh còn sống mãi, Nguyễn Viết Xuân cả nước yêu thương, Hát về Lê Ðình Chinh, Những bông sen (Lê Thị Hồng Gấm)...
Nguyễn Ðức Toàn sinh ngày 10-3-1929, quê ở Hà Nội. Tháng 8-1945, ông tham gia cướp chính quyền ở Hà Nội và cho ra đời tác phẩm đầu tay Ca ngợi đời sống mới. Cuối năm 1946, ông cùng Ðỗ Nhuận theo đoàn Kịch Sao Vàng lên chiến khu Việt Bắc.
Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, Nguyễn Ðức Toàn được biết đến nhiều qua bài hát nổi tiếng Quê em miền Trung du (tuy là bài hát kháng chiến nhưng Ðài Pháp Á trong vùng địch tạm chiếm vẫn phát sóng qua phần song ca của Thái Thanh - Thái Hằng). Cùng đó ca khúc Chiều hậu phương, Lúa mới và một số ca cảnh của ông được truyền bá sâu rộng trong thời kỳ này. Là Phó đoàn Văn công Việt Bắc, ông còn tham gia đóng kịch và vẽ minh họa, trình bày Báo Việt Bắc.
Bài hát Mời anh đến thăm quê tôi của Nguyễn Ðức Toàn được xem là một bước đột phá về bút pháp sáng tác của ông. Ðể từ đó ông cho ra đời hàng loạt tác phẩm về liệt sĩ như Biết ơn chị Võ Thị Sáu, Noi gương Lý Tự Trọng, Ca ngợi Nguyễn Văn Trỗi, Nguyễn Viết Xuân cả nước yêu thương...
Nguyễn Ðức Toàn là hội viên Hội Âm nhạc Việt Nam, hội viên Hội Mỹ thuật Việt Nam. Nhiều năm ông công tác tại Phòng Văn nghệ Quân đội với hàm đại tá tới khi về hưu.
Hơn nửa thế kỷ sáng tác, Nguyễn Ðức Toàn đã viết nhiều tác phẩm khí nhạc và hàng trăm ca khúc trong đó có hơn mười bài hát về đề tài thương binh, liệt sĩ. Mỗi bài hát viết về gương liệt sĩ của ông đều có đời sống riêng và đều tỏa sáng lòng biết ơn sâu sắc của cả dân tộc ta với những người con hy sinh anh dũng vì nền độc lập tự do của Tổ quốc. Truyền thống "uống nước nhớ nguồn" được khơi gợi qua nhiều ca khúc của Nguyễn Ðức Toàn đã góp phần làm sinh động ý thức tưởng niệm và noi gương các anh hùng liệt sĩ.
Ghi nhận sự đóng góp của Nguyễn Ðức Toàn cho âm nhạc nước nhà, Ðảng, Nhà nước đã tặng ông Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học và nghệ thuật (2000)...
Mới đây, tôi gặp Nguyễn Ðức Toàn tại nhà riêng ở khu tập thể Nam Ðồng. Tuy đã giáp cái tuổi "bát thập" nhưng ông vẫn tráng kiện và sung mãn trong sáng tạo âm nhạc và hội họa. Nguyễn Ðức Toàn tâm sự như thể nói với chính mình: Ðời sống hữu hình của con người là hữu hạn, nhưng những giá trị tinh thần mà con người để lại trên trái đất này thì trường tồn. Tấm gương hy sinh của các anh hùng liệt sĩ đời đời được các thế hệ người Việt tưởng nhớ. Công đức ân nghĩa của họ mãi lan tỏa trong không gian và thời gian. Tôi đã viết về những cái chết đã trở thành bất tử với tình cảm sâu nặng. Gần đây tôi có bài ngợi ca sự hy sinh thầm lặng của bác sĩ, liệt sĩ Ðặng Thùy Trâm.
