ND - Số các cụm công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp trên địa bàn tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu ngày càng tắng, làm nảy sinh nguy cơ ô nhiễm môi trường khi hệ thống xử lý nước thải đang có nhiều bất hợp lý.
Trên địa bàn tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu hiện nay có 24 cụm công nghiệp-tiểu thủ công nghiệp (CN-TTCN) đã được quy hoạch, và theo quy hoạch điều chỉnh quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đến năm 2010, toàn tỉnh sẽ có thêm 24 cụm được quy hoạch xây dựng. Ðến tháng 4-2008, vốn đầu tư thực hiện của các cụm CN-TTCN mới đạt 171 tỷ đồng, bằng 3% tổng khối lượng phải hoàn thành. Ðiều đáng chú ý là chung quanh việc một số cụm CN-TTCN được bố trí gần các hồ chứa nước dùng để cấp nước sinh hoạt và nước thải từ các cụm này bắt buộc phải thải vào các hồ này đã có nhiều ý kiến trái ngược nhau.
Những báo cáo mâu thuẫn
Trong Báo cáo số 2275 ngày 4-12-2007 của Sở Tài nguyên và Môi trường (Sở TN và MT) tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu gửi UBND tỉnh báo cáo kết quả rà soát vị trí các cụm CN-TTCN dự kiến bổ sung quy hoạch sử dụng đất đến năm 2010 của tỉnh cho biết, cơ quan này đã phối hợp Sở Công nghiệp, UBND các huyện Tân Thành, Châu Ðức, Xuyên Mộc tổ chức khảo sát thực tế.
Kết quả khảo sát cho thấy, trong 24 cụm CN-TTCN, có bảy cụm nằm gần các hồ chứa nước. Cụ thể, cụm CN-TTCN Kim Long, huyện Châu Ðức nằm ở thượng nguồn hồ Ðá Ðen, nguồn tiếp nhận nước thải là hồ Suối Chích, sau đó chảy về hồ Ðá Ðen; Cụm CN-TTCN Tóc Tiên 5 và 6, huyện Tân Thành nằm sát thượng nguồn hồ Suối Nhum, hồ này hiện nay đang được Nhà máy cấp nước Phú Mỹ sử dụng để cấp nước sinh hoạt cho các Khu công nghiệp; cụm CN-TTCN Sông Xoài, huyện Tân Thành nằm ở thượng nguồn hồ Châu Pha và hồ Ðá Ðen, nguồn tiếp nhận nước thải là suối Ðá Cạn và chảy về hồ Châu Pha, hiện đang sử dụng cấp nước sinh hoạt nông thôn. Cũng trên địa bàn huyện Tân Thành còn có cụm CN-TTCN Châu Pha nằm cách hồ Châu Pha chỉ khoảng 500m và nước thải từ cụm này cũng chảy về hồ Châu Pha.
Trên địa bàn huyện Xuyên Mộc có cụm CN-TTCN Tân Lâm nằm ở thượng nguồn hồ chứa nước Sông Ray, nguồn tiếp nhận nước thải là suối Xa Ác và đổ vào hồ Sông Ray, dùng cho cấp nước sinh hoạt và điều tiết thủy lợi. Ngoài ra, trên địa bàn huyện Châu Ðức còn có cụm CN-TTCN Mỹ Phú-Korea nằm ngay sát thượng nguồn hồ Ðá Ðen, chủ đầu tư đã cơ bản hoàn tất các thủ tục đầu tư và UBND huyện Châu Ðức đã ra thông báo thu hồi đất.
Báo cáo này của Sở TN và MT Bà Rịa-Vũng Tàu khẳng định về mặt bảo vệ môi trường cho các hồ sử dụng cấp nước, việc dự kiến bổ sung bảy cụm CN-TTCN trên vào điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất đến năm 2010 của tỉnh là không phù hợp và có nguy cơ làm ảnh hưởng lớn đến chất lượng nước của các hồ dùng cấp nước sinh hoạt trên địa bàn tỉnh.
Theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường, nước thải công nghiệp sau khi xử lý thải vào sông, suối, hồ được sử dụng cho mục đích cấp nước sinh hoạt phải xử lý đạt tiêu chuẩn Việt Nam về môi trường theo TCVN 5945:2005, mức A quy định đối với nước thải công nghiệp.
Tuy nhiên, theo tiêu chuẩn này thì giới hạn cho phép nồng độ các chất ô nhiễm trong nước mặt thấp hơn nhiều lần so với nồng độ các chất ô nhiễm trong nước thải công nghiệp được phép thải vào nguồn cấp nước sinh hoạt. Do đó, nếu cho phép nước thải xử lý đạt tiêu chuẩn môi trường TCVN 5945:2005, mức A, xả vào các hồ chứa nước dùng cho cấp nước sinh hoạt thì theo thời gian, nồng độ các chất ô nhiễm sẽ tăng cao do quá trình tích tụ, nguồn nước sẽ không đạt tiêu chuẩn cho cấp nước.
Bên cạnh đó, vị trí các cụm CN-TTCN này đều nằm ở thượng nguồn các hồ chứa nước và ở độ cao cao hơn các hồ chứa nước, nước mưa sẽ dễ cuốn trôi các chất rơi vãi trên bề mặt của các cụm CN-TTCN này, làm gia tăng mức độ ô nhiễm cho các hồ chứa.
Nếu chủ đầu tư không đầu tư hoàn chỉnh hoặc vận hành hệ thống xử lý nước thải không đúng quy trình kỹ thuật sẽ rất nguy hiểm, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng nước sinh hoạt.
Với những lý do đó, Sở Tài nguyên và Môi trường Bà Rịa-Vũng Tàu đã đề nghị UBND tỉnh xem xét, chỉ đạo các ngành không bổ sung bảy cụm CN-TTCN trên vào điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất đến năm 2010.
Trong nội dung Báo cáo số 2275 của Sở TN và MT tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu đã nói ở trên, cảm giác rằng cơ quan này khá quyết liệt và đã làm tốt chức năng tham mưu cho UBND tỉnh về môi trường. Vậy mà, không hiểu vì lý do gì, đến ngày 27-12-2007, sở này lại có Báo cáo số 2488 gửi UBND tỉnh, nội dung báo cáo kết quả làm việc với các chủ đầu tư cụm CN-TTCN có vị trí gần các hồ cấp nước với nội dung khá nhẹ nhàng, nếu không nói là mâu thuẫn với Báo cáo số 2275 trước đó.
Nội dung báo cáo này cho biết, sau khi làm việc với Sở TN và MT, các chủ đầu tư cam kết sẽ thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường, bảo đảm không gây ảnh hưởng đến nguồn cấp nước sinh hoạt trên địa bàn tỉnh bằng biện pháp không kêu gọi đầu tư các loại hình công nghiệp có nhiều nước thải, có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường cao; các công trình xử lý chất thải được đầu tư hoàn chỉnh, đúng quy định của Nhà nước, bảo đảm đạt tiêu chuẩn môi trường trước khi cụm CN-TTCN đi vào hoạt động. Sở TN và MT đề nghị UBND tỉnh cho phép tiếp tục triển khai năm cụm (gần hồ chứa cấp nước sinh hoạt) đã được UBND tỉnh cho phép đầu tư và bổ sung quy hoạch sử dụng đất đến năm 2010 của tỉnh.
Riêng hai cụm CN-TTCN Sông Xoài (huyện Tân Thành) và Tân Lâm (huyện Xuyên Mộc) chưa có chủ trương đầu tư đề nghị không triển khai, không đưa vào quy hoạch sử dụng đất.
Ngày 10-3-2008, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Bà Rịa-Vũng Tàu đã ra Thông báo số 272-TB/TU, thông báo kết luận của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về dự thảo các nghị quyết chuyên đề về phát triển công nghiệp, kinh tế, dịch vụ và bảo vệ môi trường, trong nội dung về các giải pháp chủ yếu, đã nhấn mạnh về giải pháp bảo vệ môi trường và phải được ưu tiên số 1, cần ban hành tiêu chí về môi trường để thu hút đầu tư vào các khu, cụm công nghiệp. Quy hoạch phát triển các khu, cụm công nghiệp phải có vùng đệm cách ly với các khu du lịch và các hồ chứa nước sinh hoạt của tỉnh- lưu ý cả khả năng nước thải ngấm vào tầng nước ngầm. Không chấp nhận việc nước thải từ các khu, cụm công nghiệp thải vào các sông, suối đầu nguồn nước, vào các hồ chứa nước phục vụ sinh hoạt của tỉnh. Tiến hành rà soát bảy cụm CN-TTCN sẽ có nước thải vào các hồ chứa nước sinh hoạt theo Báo cáo số 2488 của Sở TN và MT, loại bỏ những cụm công nghiệp này để bảo đảm an ninh nguồn nước sinh hoạt của tỉnh. Trường hợp những cụm CN-TTCN bị loại bỏ đã có chủ trương cho phép đầu tư của UBND tỉnh thì quy hoạch những cụm này ở vị trí khác để thay thế cho nhà đầu tư.
Như vậy, có thể thấy rằng quan điểm của lãnh đạo tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu là rất quyết tâm và quyết liệt trong vấn đề môi trường vì sự phát triển ổn định và bền vững của tỉnh.
Mặc dù đã có thông báo với nội dung rất rõ ràng của Ban Thường vụ Tỉnh ủy nhưng không hiểu sao, đến ngày 26-3-2008, Sở TN và MT lại có Công văn số 603/STNMT.MT do Phó Giám đốc sở Nguyễn Boa ký gửi UBND tỉnh để giải trình và khẳng định nội dung của Công văn 2488, đề nghị tiếp tục cho phép triển khai năm cụm CN-TTCN đã được UBND tỉnh cho phép đầu tư và bổ sung vào quy hoạch sử dụng đất đến năm 2010, trái ngược hoàn toàn với ý kiến trong thông báo của Ban Thường vụ Tỉnh ủy.
Tìm hướng giải quyết thỏa đáng
Sự không rõ ràng trong các văn bản tham mưu của Sở TN và MT cũng như sự thiếu phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng của tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu đã làm khó cho UBND tỉnh và các địa phương trong xử lý cũng như gây thiệt hại cho các nhà đầu tư vì họ đã tiến hành đúng các thủ tục hợp pháp và tốn khá nhiều thời gian, công sức và tiền bạc.
Phó trưởng phòng Hạ tầng Kinh tế huyện Châu Ðức Ngô Văn Luận, cho biết: Huyện cũng đã có văn bản báo cáo UBND tỉnh về việc này và hiện đang rất lúng túng, không biết xử lý thế nào vì chờ ý kiến chỉ đạo của tỉnh.
Một lãnh đạo Sở Công nghiệp thì đồng tình với ý kiến chỉ đạo của Ban Thường vụ Tỉnh ủy nhưng vẫn chờ UBND tỉnh có ý kiến chỉ đạo cuối cùng. Chủ trương chung của Bà Rịa-Vũng Tàu khi quy hoạch các cụm CN-TTCN theo định hướng đến năm 2010 sẽ chiếm khoảng 11% diện tích đất nông nghiệp của tỉnh, ưu tiên thu hút đầu tư các doanh nghiệp vừa và nhỏ, nhất là các doanh nghiệp còn nằm rải rác trong khu dân cư sẽ được ưu tiên chuyển về các cụm CN-TTCN để dễ quản lý về mặt môi trường theo hướng tập trung. Các cụm CN-TTCN được quy hoạch cũng nhằm mục đích thu hút về một mối các dự án nhỏ, vốn đầu tư thấp, các ngành nghề thủ công có công nghệ thấp để dễ quản lý.
Toàn tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu có chín KCN, trong đó có hai khu thành lập mới và bảy khu đang hoạt động nhưng cũng chỉ có một KCN có khu xử lý nước thải tập trung đang hoạt động quá công suất, một khu đang xây dựng nhà máy xử lý nước thải và hai khu đang lập dự án. Mặc dù có quy mô lớn, dự án lớn với những yêu cầu nghiêm ngặt về môi trường, nhưng hoạt động của các nhà máy trong các KCN đang gây ô nhiễm nghiêm trọng môi trường sông Thị Vải.
Nhiều người am hiểu vấn đề đặt câu hỏi: Liệu với quy mô, ngành nghề hoạt động như vậy, việc kiểm soát chất thải, nước thải trong các cụm CN-TTCN có thể thực hiện được như đã cam kết hay không? Ai sẽ chịu trách nhiệm nếu nguồn cấp nước sinh hoạt và điều tiết thủy lợi của tỉnh bị ô nhiễm.
Theo Quy chế quản lý hoạt động các cụm CN-TTCN được UBND tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu ban hành năm 2006, các cụm CN-TTCN được thành lập theo quy hoạch phát triển công nghiệp trên địa bàn để thu hút các dự án đầu tư mới chủ yếu quy mô vừa và nhỏ và bố trí các cơ sở sản xuất công nghiệp trong diện di dời khỏi nội thành, nội thị hoặc các khu dân cư tập trung. Ngành nghề khuyến khích đầu tư vào cụm CN-TTCN gồm công nghiệp hàng tiêu dùng, công nghiệp phụ trợ; sản xuất các sản phẩm thủy tinh, sành sứ; sản xuất các sản phẩm điện, điện tử, hóa chất không độc hại; sản xuất vật liệu xây dựng; sản xuất giày da, dệt may, đồ gỗ, mây tre, nứa, cói; hàng thủ công mỹ nghệ; hàng lưu niệm; hàng xuất khẩu; sản phẩm từ da, giả da; sản xuất nước đá, nước sạch, thức ăn gia súc; cơ khí chế tạo - lắp ráp - sửa chữa phục vụ sản xuất nông nghiệp, ngư nghiệp; chế biến hàng nông, lâm, thủy sản; khôi phục, phát triển ngành nghề tiểu thủ công nghiệp truyền thống hiện có, ngành nghề truyền thống, làng nghề được phục hồi và làng nghề mới được hình thành của nơi thành lập cụm CN-TTCN; sản xuất hàng mộc gia dụng và những hàng hóa phục vụ nhu cầu thị trường. Nếu các nhà đầu tư căn cứ vào quy chế này để đầu tư thì nguy cơ gây ô nhiễm môi trường là không tránh khỏi.
Muộn còn hơn không. Chủ trương chung của tỉnh đã có và được thể hiện rõ ràng trong Thông báo 272 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy. Mặc dù một số cụm CN-TTCN đã có chủ trương đầu tư của UBND tỉnh nhưng cũng cần thiết phải di dời về khu vực khác để tránh hiểm họa lâu dài. Mặc dù làm như vậy sẽ có một số nhà đầu tư bị thiệt hại và khả năng tỉnh sẽ phải bồi thường. Nhưng, việc cần làm vẫn phải làm, vì sự phát triển ổn định và bền vững. Sự việc trên là một bài học kinh nghiệm trong công tác tham mưu, phối hợp giữa các cơ quan chức năng ở Bà Rịa-Vũng Tàu cũng như công tác chỉ đạo, điều hành chung của UBND tỉnh.
