Nguồn sáng từ sông Ba

Hệ thống các thủy điện bậc thang phía thượng nguồn sông Ba trên địa bàn tỉnh Phú Yên gồm Krông H’năng, sông Ba Hạ, sông Hinh hằng năm sản xuất và cung cấp hàng tỷ kW giờ điện hòa vào lưới điện quốc gia, góp phần xây dựng nền kinh tế đất nước.

Từ TP Tuy Hòa, tôi ngược dòng sông Ba theo quốc lộ 29 đi qua huyện Sông Hinh, đến Nhà máy thủy điện Krông H’năng. Những ngày giáp Tết, cán bộ, công nhân nhà máy vẫn miệt mài với công việc. Tất cả đang tập trung công tác kiểm tra, bảo dưỡng thiết bị các tổ máy thủy điện qua thời gian vận hành trong mùa mưa lũ 2011, và kiểm tra định kỳ các công trình thủy công, hệ thống đường giao thông và cải tạo không gian xanh quanh khu vực nhà máy.

Thạc sĩ Phạm Phong, Tổng Giám đốc Công ty CP Sông Ba trực tiếp đưa chúng tôi đi sâu xuống "lòng đất", hai tổ máy phát điện có tổng công suất lắp máy 64MW đang vận hành ổn định. Tổng Giám đốc Phạm Phong chia sẻ, những khó khăn ban đầu của nhà máy đang được khắc phục. Trong điều kiện nguồn nước không ổn định, nhưng năm 2011, Nhà máy thủy điện Krông H’năng đã cố gắng hoàn thành kế hoạch sản xuất điện năng đạt 250,235 triệu kW giờ, doanh thu đạt gần 201 tỷ đồng. Ban giám đốc tuy ở xa nhà máy, nhưng rất yên tâm, vì đã đào tạo được một đội ngũ cán bộ gồm những kỹ sư, công nhân kỹ thuật trẻ, có tay nghề vững vàng, nhiệt tình công tác, đã tiếp cận, làm chủ được toàn bộ hệ thống từ vận hành, sửa chữa, bảo đảm an toàn sản xuất...

Tôi bất ngờ khi gặp kỹ sư trẻ Kso Y Tỷ người dân tộc Ê Ðê đang công tác tại Nhà máy thủy điện Krông H’năng. Gia đình Y Tỷ ở buôn Dứa, xã Sông Hinh, hoàn cảnh khó khăn, cả nhà có tám anh em, nhưng đã cố gắng học hành. Sau khi tốt nghiệp Ðại học Bách khoa Ðà Nẵng, Y Tỷ đã nộp đơn thi tuyển và được nhận vào làm việc tại Nhà máy thủy điện Krông H’năng. Tỷ tâm sự: "Với em công trình thủy điện là ngôi nhà thứ hai của mình, em luôn cố gắng phấn đấu vừa làm, vừa học hỏi kinh nghiệm, vừa bảo vệ an toàn nguồn sáng của núi rừng quê hương mình". Kso Y Tỷ khoe, Tết này vợ chồng dành dụm, vay mượn thêm cất được ngôi nhà mới hơn 100 triệu đồng, ở riêng tại thôn Tân Yên, xã Ea Ly, nơi đặt Nhà máy thủy điện Krông H’năng. Cũng trong Tết này, anh xung phong trực ca đầu tiên vào đúng sáng mồng 1 Tết.

Chúng tôi đi một vòng qua các hạng mục chính của công trình thủy điện Krông H’năng rồi đến thăm một số buôn, làng đồng bào của xã Cư Prao của huyện M’ Drắc, tỉnh Ðác Lắc. Phó Tổng giám đốc Công ty CP Sông Ba Ðặng Ngọc Chương cho biết, khi thực hiên dự án thủy điện Krông H’năng, có 499 hộ bị ảnh hưởng. Trong đó có 175 hộ tái định cư, nhiều nhất là bốn buôn đồng bào dân tộc thiểu số là buôn Hoang, buôn Zô, buôn Pa và buôn Năng. Ngoài việc bồi thường theo đúng chế độ chính sách của Nhà nước, đơn vị đã bỏ ra hơn 135 tỷ đồng để xây dựng hoàn chỉnh hệ thống cơ sở hạ tầng, gồm đường giao thông, đường điện, trường học, trạm y tế phục vụ đời sống bà con tái định cư. Dọc con đường nội bộ nối liền các buôn mọc lên những ngôi nhà sàn kiên cố, vững chãi, hiện đại. Ma Nhi nhà ở buôn Pa, theo con dời nhà lên khu tái định cư ở buôn Năng mới vui vẻ nói: "Nhà nước làm cái thủy điện có lợi cho dân làng, trước kia nhà ở dưới thấp, mưa lũ dễ bị ngập, nay dời lên cao, có nhà mới, có đường đi, có điện thắp sáng. Bây giờ bà con yên tâm làm ăn không sợ gì đói nghèo nữa". Ma Hoài, Y Tài cũng vừa xây nhà mới trị giá hàng trăm triệu đồng. Người dân tái định cư thủy điện Krông H’năng đã ổn định, cuộc sống tốt hơn nơi cũ. Với truyền thống là vùng căn cứ cách mạng, người dân Cư Prao đã góp một phần không nhỏ vào nguồn sáng đất nước...

Dòng sông Ba khi chảy đến giữa địa giới Phú Yên - Gia Lai, nhận thêm nước của sông Krông Năng; đến địa phận huyện Sơn Hòa nhận nước của sông Hinh. Từ hai nhánh sông này hình thành hai thủy điện Krông H’năng và thủy điện Sông Hinh. Sau khi phát điện, Nhà máy thủy điện Krông H’năng làm nhiệm vụ bổ sung dòng nước về sông Ba. Ðể rồi cách đó không xa về phía hạ lưu, một công trình thủy điện lớn hơn nhiều lần đón lấy nguồn nước, tiếp tục làm nhiệm vụ tạo thêm nguồn năng lượng mới, đó là thủy điện sông Ba Hạ.

Thủy điện sông Ba Hạ nằm ở bậc thang cuối cùng trên sông Ba, một trong những thủy điện lớn nhất của miền trung được quy hoạch trên địa bàn 15 xã miền núi thuộc hai huyện Sông Hinh (tỉnh Phú Yên) và huyện Krông Ba (tỉnh Gia Lai). Nhà máy thủy điện sông Ba Hạ có hai tổ máy, công suất 220MW, sản lượng điện trung bình 825 triệu kW giờ/năm, tổng mức đầu tư 4.275 tỷ đồng. Nhà máy đã hoàn thành và phát điện từ tháng 6-2009. Ðến cuối năm 2011, thủy điện sông Ba Hạ đã sản xuất cung cấp cho lưới điện quốc gia 1,9 tỷ kW giờ; riêng năm 2011 sản lượng điện đạt gần 800 triệu kW giờ, vượt 22,68% so kế hoạch đề ra, đạt doanh thu 640,741 tỷ đồng.

Gặp kỹ sư Nguyễn Văn Công, Trưởng ca vận hành nhà máy vào ngày đầu năm trên công trình thủy điện lớn nhất miền trung này, anh phấn khởi cho biết: Hiện nay các anh đã thật sự làm chủ thiết bị, làm chủ nhà máy. Hơn 90 cán bộ, kỹ sư, công nhân lao động Nhà máy thủy điện sông Ba Hạ đã và đang hưởng ứng mạnh mẽ việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh bằng những việc làm thiết thực, như: Bảo đảm vận hành máy an toàn, liên tục, hiệu quả cao, thực hiện tốt theo lệnh điều độ của các cấp; thực hiện tốt việc sửa chữa lớn, tiểu tu toàn nhà máy và tăng cường kiểm tra theo dõi thiết bị để phát hiện và ngăn ngừa sự cố, rút ngắn thời gian xử lý; giảm sự cố, tiết kiệm điện tự dùng, tăng cường thời gian khả dụng tổ máy...

Phó Tổng giám đốc Công ty CP thủy điện sông Ba Hạ Nguyễn Ðức Phú cho biết, tuy đã đi vào sản xuất ổn định, nhưng thủy điện sông Ba Hạ cũng còn gặp nhiều khó khăn ban đầu, đơn vị đang tập trung khắc phục hoàn thiện trong thời gian tới. Ðó là hoàn thiện các hạng mục phần xây và phần lắp để nghiệm thu, bàn giao công trình; hoàn thành công tác môi trường, trồng rừng trả lại địa phương; tiếp tục giải quyết một số vấn đề về công tác đền bù, tái định canh trả lại đất lúa hai vụ cho nhân dân yên tâm sản xuất...

Tuy mới bước đầu đi vào hoạt động, sản xuất, nhưng những con số nêu trên cho thấy hiệu quả của một công trình mang tầm cỡ quốc gia đã và đang được phát huy phục vụ lợi ích quốc gia, đồng thời bảo đảm đời sống nhân dân tại chỗ. Ai có dịp đến xã Suối Trai, huyện Sơn Hòa trong dịp xuân này mới cảm nhận được sự đổi đời của 115 hộ dân tái định cư nơi đây. Trường học, trạm y tế, bưu điện, nhà rông văn hóa, công trình điện, nước... đều được Nhà nước xây dựng phục vụ đồng bào tái định cư. Ðẹp đẽ và hiện đại nhất là hai dãy phố hình chữ L tại trung tâm xã với 100% nhà ngói xây kiên cố, hiện đại. Giá trị mỗi ngôi nhà thấp nhất không dưới 50 triệu đồng, nhiều nhà từ 100 đến 150 triệu đồng như nhà ông Ma Thơ, Ma Pun, Ma Pác...

Khi công trình thủy điện bắt đầu xây dựng, bà con ai cũng đồng ý giao đất lại cho Nhà nước, vì lợi ích chung. Người đầu tiên ký vào biên bản giao toàn bộ số đất 5 ha đang sản xuất là ông Ma Thơ, hiện nay là Phó Bí thư Ðảng ủy xã Suối Trai. Ông Ma Thơ tâm sự: "Cứ nhìn đời sống hôm nay là biết, Nhà nước đã chăm lo cho đồng bào mình từ cái ăn, chỗ ở, chăm lo cho con em học hành. Mình phải biết hy sinh để làm lợi gì cho đất nước chứ". Ông cho biết, từ ngày có công trình thủy điện sông Ba Hạ, đời sống bà con nơi đây thật sự chuyển biến. Toàn xã có tổng diện tích gieo trồng hằng năm đạt 939 ha; trong đó được sự hỗ trợ của địa phương, bà con đã mạnh dạn chuyển sang trồng cây mía là cây trồng chính, từ 67 ha, đến nay đã phát triển lên 283 ha. Công ty cổ phần thủy điện sông Ba Hạ cũng đã cố gắng xây dựng hệ thống thủy lợi cống tự chảy, san ủi cải tạo được 31 ha ruộng lúa nước hai vụ, địa phương đã chia cho 90 hộ dân ở hai buôn Thống Nhất và Xây Dựng sản xuất...

Vẫn dòng nước sông Ba ngọt ngào nuôi sống bao thế hệ con người nơi đây, nhưng sông Ba hôm nay không còn ầm ào hung dữ trong mùa lũ uy hiếp dân làng, nó đã hiền hòa chảy theo ý con người, tạo dòng điện sáng. Nước sông Ba theo kênh dẫn nước từ các công trình thủy lợi, chạy ngang qua buôn, làng, vừa tạo cảnh quan, vừa đem dòng nước mát tưới cho cánh đồng lúa xanh tươi.

Giám đốc Sở Công thương Phú Yên Ðào Tấn Cam cho biết, hệ thống các thủy điện bậc thang phía thượng nguồn sông Ba trên địa bàn tỉnh Phú Yên gồm Krông H’năng, sông Ba Hạ, sông Hinh, hằng năm sản xuất và cung cấp hàng tỷ kW giờ điện cho lưới điện quốc gia, góp phần xây dựng nền kinh tế đất nước.