Nghề nuôi tôm ở Cà Mau

Cách đây chín năm, năm 2000, Cà Mau tạo bước ngoặt khi thực hiện chủ trương chuyển dịch cơ cấu sản xuất nông nghiệp từ đất trồng lúa kém hiệu quả sang nuôi tôm quy mô lớn. Thời kỳ đầu hàng chục nghìn hộ nông dân rất phấn khởi vì có thu nhập khá  từ con tôm. Nhưng qua vài vụ nuôi, họ nhận ra sự bấp bênh, kém hiệu quả của mô hình chuyên tôm. Bởi vì khi đó phần lớn diện tích nuôi tôm đều là nuôi quảng canh quy mô nhỏ lẻ, manh mún. Bình quân mỗi hộ chỉ nuôi khoảng hai ha, năng suất và hiệu quả không cao. Hầu hết người nuôi tôm đều thả nuôi quanh năm không theo mùa vụ rõ ràng. Chất lượng con giống kém, ô nhiễm môi trường, cơ sở hạ tầng, nhất là hệ thống thủy lợi chưa đáp ứng yêu cầu, kỹ thuật nuôi tôm không bảo đảm là những hạn chế trong một thời gian dài.

Năm 2001, UBND tỉnh Cà Mau đã phê duyệt quy hoạch sản xuất 90 nghìn ha đất trồng lúa kém hiệu quả sang mô hình sản xuất luân canh một vụ lúa, một vụ tôm.  Qua nhiều năm nỗ lực triển khai thực hiện, đến năm 2008 vừa qua, mô hình sản xuất này đã đạt có hiệu quả trên đồng đất Cà Mau cả về diện tích, năng suất và sản lượng. Với diện tích gieo cấy một vụ lúa trên đất nuôi tôm đạt gần 43,5 nghìn ha, cho năng suất gần bốn tấn/ha/vụ, nông dân rất phấn khởi. Ngày càng có nhiều hộ nông dân thực hiện mô hình sản xuất lúa - tôm. Tình trạng độc canh con tôm dần chấm dứt. Theo khảo sát của Trung tâm khuyến nông, khuyến ngư Cà Mau, nhiều nơi nông dân áp dụng kỹ thuật canh tác lúa-trên đất nuôi tôm khá độc đáo, như phương pháp bơm bùn, tận dụng lớp cặn bã dưới vuông tôm lên bờ bao, sân vườn, bờ liếp để gieo mạ, sau đó nhổ mạ cấy xuống mặt ruộng vuông tôm. Một phương pháp khác là, nuôi tôm cắt vụ, xổ nước khô mặt ruộng, phơi đất nứt chân chim, tận dụng những cơn mưa đầu mùa rửa phèn mặn mặt ruộng, bắt đầu gieo sạ lúa đạt hiệu quả cao. Kinh nghiệm này đã được nhân rộng. Nhiều nông dân cho rằng: Xét về hiệu quả kinh tế, mô hình sản xuất lúa trên đất nuôi tôm chi phí sản xuất thấp so với sản xuất lúa hè thu, hay lúa mùa, nhưng lợi nhuận cao hơn. Hiện tổng thu nhập từ sản xuất lúa trên đất nuôi tôm bình quân vụ mùa đạt 3,5 tấn/ha. Theo thời giá hiện nay sẽ thu được 12,2 triệu đồng, sau khi trừ các khoản chi phí cho sản xuất còn lãi được hơn tám triệu đồng/ha.

Giáo sư, TS Võ Tòng Xuân cho rằng: Sản xuất một vụ lúa, một vụ tôm là mô hình mang tính bền vững nhất hiện nay, vì Cà Mau là nơi có hệ sinh thái mặn ngọt đan xen. Mô hình sản xuất này được áp dụng thành công dựa trên cơ sở nghiên cứu khoa học của các chuyên gia nước ngoài và Trường đại học Cần Thơ.

Qua thực tiễn sản xuất, nhiều ý kiến của các nhà khoa học cho rằng, trong điều kiện hệ thống thủy lợi ở Cà Mau chưa đồng bộ, trình độ thâm canh của nông dân còn hạn chế, nuôi tôm chuyên canh xảy ra dịch bệnh thì mô hình sản xuất kết hợp trồng lúa và nuôi tôm sẽ tận dụng được nguồn nước ngọt trong mùa mưa để trồng lúa, còn nước mặn thì phù hợp cho việc nuôi tôm. Khai thác một cách hiệu quả cả nguồn nước trong hai mùa mặn - ngọt sẽ tạo ra giá trị hàng hóa cao hơn trên cùng diện tích sản xuất, nhờ đó mà tăng thêm hiệu quả kinh tế. Việc trồng lúa trên đất nuôi tôm là biện pháp tốt nhất để cải tạo môi trường ruộng nuôi, cân bằng hệ sinh thái trong đầm nuôi do có sự phân bố hài hòa giữa động vật và thực vật. Việc áp dụng mô hình lúa-tôm còn góp phần cách ly, hạn chế sự lây lan mầm bệnh từ vụ nuôi tôm này sang vụ nuôi khác. Sau khi thu hoạch lúa, gốc rạ để lại trong ruộng nuôi là nguồn dinh dưỡng tốt, giúp cho hệ sinh vật phát triển, tạo thức ăn tự nhiên cho tôm.

Trong điều kiện hiện nay, để nhân rộng mô hình sản xuất kết hợp trồng lúa và nuôi tôm, Cà Mau cần quy hoạch, bố trí lại sản xuất khoa học, hệ thống. Cần xây dựng những vùng chuyên canh tác theo mô hình luân canh lúa-tôm tập trung với quy mô lớn ở những nơi có điều kiện, đầu tư xây dựng hệ thống thủy lợi phù hợp, khép kín từng tiểu vùng, bảo đảm điều tiết nước cho cải tạo đất, phục vụ tưới tiêu khi cần thiết, tránh hiện tượng xâm nhập mặn.

Vừa qua, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Cà Mau đã triển khai Ðề án "nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả sản xuất tôm, lúa từ nay đến năm 2015". Mục tiêu của Ðề án là tạo bước chuyển biến rõ rệt về năng suất tôm-lúa nhằm năng suất tôm, lúa tăng 20 - 25%, bắt đầu từ vụ sản xuất 2009 - 2010 trở đi. Dự kiến nguồn vốn đầu tư thực hiện Ðề án này là hơn 81 tỷ đồng. Ðề án có nhiều giải pháp  nâng cao chất lượng giống, triển khai rộng rãi về khuyến nông, khuyến ngư; đẩy mạnh việc xây dựng các mô hình sản xuất và phong trào thi đua sản xuất, hỗ trợ về nhiều mặt cho nông dân, v.v.

Ngay từ vụ mùa này, Cà Mau đã có gần 40 nghìn ha canh tác theo mô hình kết hợp trồng lúa và nuôi tôm.