Nghề nuôi bò sữa ở Phù Ðổng

Ðịnh hướng đúng

Trao đổi ý kiến với ông Nguyễn Mạnh Cường, Bí thư Ðảng ủy xã, chúng tôi được biết Phù Ðổng đã 18 năm nuôi bò sữa. Ðảng ủy, UBND xã năm nào cũng họp tổng kết, rút ra những kinh nghiệm cho chăn nuôi nói chung và nuôi bò sữa nói riêng. Từ thực tế ở xã, Ðảng ủy ra nghị quyết chỉ rõ: Chăn nuôi bò sữa muốn phát triển phải gắn với kinh tế hộ. Nuôi bò sữa tạo thu nhập, nâng cao đời sống của nông dân. Chẳng hạn như năm 2005, doanh thu từ bò sữa là 11,6 tỷ đồng, chiếm gần 30% thu nhập của xã. Nghề này còn giải quyết việc làm thường xuyên cho hơn 2.000 lao động. Năm 1995 về trước, giá thu mua sữa của Nhà máy chế biến sữa Hà Nội, thuộc Công ty cổ phần sữa Việt Nam (Vinamilk), thường ở mức 2.800 đồng/kg nhưng bù lại là giá bê cái giống lại rất cao. Một con bê cái giống tốt chỉ sáu tháng tuổi đã bán được 9-10 triệu đồng.

Trong buổi tiếp chúng tôi, ông Hoàng Trọng Thuyên, Chủ nhiệm HTX dịch vụ chăn nuôi bò sữa cho biết: Cách đây 16 năm, khi tôi chưa nuôi bò sữa, mỗi năm gia đình thiếu ăn đến sáu tháng. Trong nhà lúc đó, cái gì có giá là bán hết dành tiền mua được hai con bò sữa. Sau ba năm (1993), gia đình vay thêm vốn nuôi 17 con bò, trong đó có chín con bò vắt sữa. Thế là từ đây, gia đình tôi có "bát ăn bát để", mua được máy thu hình, xe máy, làm được nhà cao tầng khá khang trang. Năm 1995, xã tôi nổi tiếng về chăn nuôi bò sữa. Có tuần, hàng chục đoàn cán bộ của các tỉnh đến Phù Ðổng tham quan, học tập kinh nghiệm nuôi bò sữa. Nhờ đó mà bê, bò giống của chúng tôi được giá. Nhưng khi mua bò giống về, các địa phương chưa chuẩn bị kỹ các điều kiện để giao cho hộ chăn nuôi, dẫn đến việc nuôi bò sữa bị phá sản.

Nói về HTX dịch vụ bò sữa ở đây, ông thừa nhận: HTX mới chỉ thu hút 40 xã viên. HTX có hàng chục cán bộ, trong đó Ban quản trị có ba người, còn lại là người thuộc các ban kỹ thuật, thú y, thu gom sữa, hoạt động nhờ kinh phí 50  đồng thu từ mỗi kg sữa thu gom. Ðiều nghịch lý là, mỗi ngày, đàn bò ở đây vắt được từ 7 đến 8 tấn sữa tươi nhưng HTX chỉ thu gom được 500kg, chiếm một phần rất nhỏ. Phần lớn lượng sữa tươi còn lại do bốn tổ hợp tư nhân thu gom.

Ông Hoàng Ðức Cường, Chủ tịch UBND xã cho rằng, tài nguyên thiên nhiên của xã khá phù hợp cho bò sữa phát triển, việc lai tạo, chọn giống bò ở đây rất thành thạo; lượng thức ăn đủ bảo đảm cho chăn nuôi; áp dụng khoa học - kỹ thuật và đầu tư vốn thường xuyên được chú ý. Nuôi bò sữa cũng lắm công phu. Vài năm đầu, khi chọn giống bò, nông dân các thôn thường truyền nhau câu: "Ðốm đầu thì nuôi, đốm đuôi thì bỏ". Ðến khi được kỹ sư chăn nuôi của Trung tâm Khuyến nông thành phố hướng dẫn cách chọn giống bò sữa là thân hình khỏe mạnh, có nầm treo là bò cao sản, chứ không phải nhìn vào khoang đốm, đến nay, bà con đã biết chọn giống một cách khoa học.

Tạo điều kiện để phát triển đàn bò sữa, Ðảng ủy chỉ đạo UBND cùng các đoàn thể xã đứng ra tín chấp cho nông dân vay hàng tỷ đồng mỗi năm để phát triển sản xuất. Hằng năm, xã tổ chức tiêm vắc-xin định kỳ hai lần để phòng bệnh lở mồm, long móng cho bò. Ðược sự hỗ trợ vốn của thành phố, toàn xã làm 500 bể khí bi-ô-ga để tiêu thụ phân, rác, chống ô nhiễm môi trường. Xã cũng dành ra 10 ha đất bãi để trồng cỏ voi, cộng với một vài sào trồng rau muống, trồng cỏ ở các hộ gia đình, nhưng vẫn chưa đủ thức ăn tươi cho đàn bò sữa. Xã phối hợp cảnh sát giao thông huyện mở năm lớp học lái xe mô-tô tại địa phương và cấp bằng lái cho 500 người chuyên đi cắt và vận chuyển cỏ bằng xe gắn máy từ các vùng lân cận về nuôi bò sữa. Xác định nuôi bò sữa là một nghề của nông dân cần được duy trì. Thu nhập bình quân hằng năm của mỗi người từ chăn nuôi bò sữa đạt ba triệu đồng. Tỷ lệ hộ giàu của xã đã vượt lên tới 38%.

Nông dân nuôi bò sữa nói gì?

Vào thời điểm các nơi đua nhau phát triển nuôi bò sữa thì giá bê cái giống lên rất cao. Còn bây giờ, có nơi nuôi bò sữa đã phá sản làm giá bê cái giống chỉ bằng 10% giá cũ cho nên người chăn nuôi mong muốn giá sữa tươi ổn định để duy trì và phát triển đàn bò.

Anh Nguyễn Văn Lực, 40 tuổi, ở thôn Phù Dực 2, kể: Tháng 6-2005, gia đình vay năm triệu đồng từ vốn xóa đói, giảm nghèo của Hội Nông dân. Hơn sáu tháng sau, bò mẹ đẻ bê và cho khai thác sữa. Hiện nay, gia đình nuôi một bò sữa, hai bê cái, 20 con lợn và 200 chậu hoa sứ cảnh. Ðược xã chia sáu sào ruộng và đấu thầu hơn ba sào nữa, gia đình dành hơn một phần ba diện tích để trồng ngô và cỏ để nuôi bò. Anh xây chuồng bò, chuồng lợn ở cách xa nhau khá rộng rãi và thoáng mát. Chuồng bò hướng đông, có bạt che kín phía trước để tránh nắng. Trong chuồng luôn có chiếc quạt điện chạy suốt ngày. Anh giải thích: bò sữa yếu, cho nên những ngày oi bức phải dùng quạt mát, có thế bò mới cho nhiều sữa. Khi bò mẹ sinh bê con, phải nhanh chóng tách bê ra nơi khác và vắt sữa mẹ cho bê con uống. Bê con vẫn lớn và vẫn khai thác được sữa mẹ.

Gia đình ông Nguyễn Văn Ðiệp, 72 tuổi, đã nuôi hàng chục con bò sữa từ năm 1997. Vì tuổi cao, sức yếu, hiện nay ông chỉ làm "cố vấn" kỹ thuật cho gia đình cậu con trai, nuôi ba con bò sữa, trong đó có hai con đang cho sữa. Ông cũng cho hay, muốn phòng bệnh lở mồm, long móng cho bò, mỗi năm phải tiêm vaccine định kỳ hai lần.

Cùng xóm Tứa, còn có gia đình anh Nguyễn Ngọc Hưng, 38 tuổi, đang nuôi bốn con bò, trong đó hai con đang khai thác sữa. Anh cho biết, nguồn thức ăn tinh cho bò gia đình tự làm lấy được như: nghiền ngô, đậu tương trộn với cám gạo. Khi cho bò ăn, trộn thêm chút muối khoáng hoặc ít men tiêu hóa càng tốt cho sức khỏe của bò. Còn thức ăn tươi nuôi bò anh phải đi xe máy đến Bắc Ninh, Sóc Sơn cắt cỏ chở về. Mỗi ngày, hai con bò cho 30kg sữa tươi với giá 4.200 đồng/kg (chưa trừ chi phí vận chuyển) cũng chỉ đủ tiền tiêu hằng ngày.

Qua làm việc với cán bộ chủ chốt xã và các hộ chăn nuôi bò sữa, mọi người đều có chung kiến nghị: doanh nghiệp chế biến sữa nên đưa ra cơ chế giá hợp lý thu mua sữa tươi cho nông dân. Xã nên có biện pháp để xử lý chất thải tránh gây ô nhiễm môi trường.