Lan tỏa lối tiêu dùng thân thiện môi trường

Từ ngày 1/1/2026, Hà Nội chính thức triển khai nhiều biện pháp hạn chế nhựa dùng một lần tại chợ, cửa hàng tiện lợi, khách sạn, khu du lịch, mở đầu lộ trình giảm rác thải nhựa hướng tới tiêu dùng bền vững. Sau hơn 1 tuần thực hiện, nhiều cơ sở đã bắt đầu chấp hành quy định, nhưng thực tế cho thấy sẽ còn không ít khó khăn để chính sách đi vào cuộc sống.

Doanh nghiệp, tiểu thương lúng túng

Theo Nghị quyết số 22/2025/NQ-HĐND, từ ngày 1/1/2026, chợ, cửa hàng tiện lợi không cung cấp miễn phí túi ni-lông khó phân hủy sinh học; khách sạn, khu du lịch không lưu hành và sử dụng các sản phẩm nhựa sử dụng một lần (gồm bàn chải đánh răng; dao cạo râu; tăm bông; mũ tắm; bao bì nhựa sử dụng một lần chứa, đựng: kem đánh răng, sữa tắm, sữa dưỡng thể, dầu gội, sữa dưỡng tóc).

Đồng thời Nghị quyết yêu cầu đơn vị bán hàng trực tuyến có trách nhiệm giảm sử dụng bao bì nhựa, vật liệu chống sốc bằng nhựa hoặc thu hồi các bao bì nhựa, vật liệu chống sốc không để thất thoát ra môi trường.

Đây là các biện pháp đầu tiên trong lộ trình giảm rác nhựa, bảo vệ môi trường Thủ đô, tiến tới cấm sử dụng sản phẩm nhựa sử dụng một lần, bao bì nhựa khó phân hủy sinh học tại các chợ, cửa hàng tiện lợi và tại các đơn vị, cơ quan, tổ chức, đoàn thể trực thuộc chính quyền thành phố vào năm 2028; dừng sản xuất, nhập khẩu sản phẩm nhựa dùng một lần, bao bì nhựa khó phân hủy sinh học từ ngày 1/1/2031.

Sau hơn 1 tuần triển khai thực hiện, theo ghi nhận: Nhiều cơ sở lưu trú đã bắt đầu chấp hành quy định không sử dụng sản phẩm nhựa sử dụng một lần, nhưng vẫn gặp nhiều khó khăn.

Anh Đặng Trung Thành, chủ khách sạn ở phường Cửa Nam (Hà Nội) chia sẻ, để thay thế sản phẩm dùng một lần, các khách sạn có thể thay loại tăm bông đầu nhựa chuyển sang dùng tăm tre, chuyển dùng kem đánh răng hộp nhỏ sang hộp to để dùng nhiều lần, nhưng những vật dụng như bàn chải đánh răng, mũ trùm đầu thì rất khó tìm sản phẩm thay thế.

Tại các chợ truyền thống, cửa hàng tiện lợi chưa có nhiều chuyển biến. Theo một số tiểu thương ở chợ Linh Lang (phường Ba Đình), dù được thông báo, tuyên truyền nhưng do chưa có chế tài xử phạt cũng như chưa có sản phẩm thay thế, cho nên họ vẫn sử dụng túi ni-lông để đựng hàng cho khách.

Đối với các cửa hàng tiện lợi, việc sử dụng sản phẩm nhựa, nhất là túi ni-lông để đựng, chứa đồ còn khá phổ biến.

Chị Hằng, quản lý một cơ sở bán hàng tiện lợi trên phố Hàng Trống cho biết: "Chúng tôi đã được quán triệt việc không cung cấp túi ni-lông miễn phí khi bán hàng và bắt đầu thực hiện. Nhiều khách hàng tỏ ra không hào hứng với các sản phẩm thân thiện môi trường như cốc, ống hút vì khó dùng hơn, dễ hư hỏng và phải tính phí...".

Dù chưa bắt buộc thực hiện, nhưng tại một số các siêu thị, cửa hàng ở Hà Nội đã chủ động triển khai việc không cung cấp miễn phí túi ni-lông khó phân hủy cho khách hàng. Tuy nhiên vẫn còn ít người mua hàng sử dụng sản phẩm thay thế này.

Chị Phương Anh, nhân viên bán hàng Hapro Mart cho biết: Phần lớn khách hàng chưa có ý thức sử dụng sản phẩm thân thiện môi trường. Số ít người đi siêu thị thường xuyên thì đã có sự thay đổi khi chuẩn bị sẵn giỏ, túi, khay dùng nhiều lần mang đi.

Theo ông Nguyễn Văn Quý, Trưởng phòng Quản lý chất thải rắn (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội), giảm phát thải nhựa là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì và quyết tâm cao, nhưng thành phố xác định sẽ triển khai một cách quyết liệt và thực hiện đến cùng.

Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đã thành lập các đoàn kiểm tra. Trong thời gian tới, thành phố sẽ công bố danh sách các cơ sở tuân thủ và không tuân thủ, đẩy mạnh nhân rộng các mô hình khu dân cư, trường học, chợ, trung tâm thương mại không rác thải nhựa, từng bước lan tỏa lối sống thân thiện với môi trường, đồng thời tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.

Cần các giải pháp đồng bộ, hiệu quả

Trước thực tế nhiều cơ sở lưu trú, nhà hàng bày tỏ khó khăn trong việc tìm kiếm nguồn cung sản phẩm thay thế, nhiều ý kiến cho biết, vấn đề không phải là chưa có giải pháp, mà chủ yếu do thiếu kênh kết nối giữa bên cung cấp và các đơn vị có nhu cầu cũng như chính sách hỗ trợ của Nhà nước.

Theo lãnh đạo Công ty Giải pháp công nghệ BUYO, sản phẩm nhựa sinh học 100% nguồn gốc tự nhiên của công ty từng giành giải Quán quân tại Techfest 2023 hoàn toàn đáp ứng được việc thay thế các sản phẩm nhựa dùng một lần về mặt công nghệ và sản xuất.

Thời gian qua, công ty đã cung cấp bao bì sinh học, các sản phẩm sinh học dùng một lần cho các doanh nghiệp như Công ty cổ phần Sôcôla Marou, chuỗi nhà hàng Cơm Tấm Mộc...

Thực tế cung cấp bộ sản phẩm sử dụng một lần cho khu du lịch Tràng An cho thấy chi phí tăng khoảng 30 đến 50%, đây cũng là yếu tố khiến các cơ sở cân nhắc khi chuyển đổi.

Để quy định về giảm phát thải nhựa của Hà Nội đi vào cuộc sống, rất cần các hoạt động kết nối nhà cung cấp sản phẩm với khách sạn, khu lưu trú, nhà hàng, siêu thị.

Khi cung-cầu gặp nhau, việc chuyển đổi sang các sản phẩm thân thiện môi trường sẽ thuận lợi và nhanh hơn.

Một doanh nghiệp cũng cho biết, từ chính sách của Hà Nội kỳ vọng sẽ được nhân rộng ra các địa phương khác. “Vừa qua, chính quyền Thành phố Hồ Chí Minh bày tỏ sự quan tâm đến việc đưa các sản phẩm nhựa thân thiện với môi trường ra Côn Đảo, nơi điều kiện xử lý rác thải nhựa còn nhiều hạn chế. Khi Nhà nước tiên phong trong sử dụng các sản phẩm thân thiện với môi trường, không chỉ tạo lợi ích thiết thực cho môi trường mà còn mở ra cơ hội phát triển cho doanh nghiệp trong nước” - doanh nghiệp này bày tỏ.

Theo ý kiến của các chuyên gia Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, việc hạn chế sản phẩm nhựa dùng một lần cần phân biệt rõ đâu là sản phẩm thật sự dùng một lần, đâu là sản phẩm có thể tái sử dụng hoặc tái chế. Mấu chốt của bài toán giảm phát thải nhựa là ở phân loại rác tại nguồn.

Túi ni-lông khó phân hủy sinh học nếu được tách riêng vẫn có thể trở thành nguyên liệu cho tái chế hoặc đốt phát điện. Việc thay thế nhựa dùng một lần cần đồng bộ với chính sách đầu tư cho nghiên cứu khoa học, sản xuất sản phẩm nhựa sinh học quy mô lớn và hoàn thiện hạ tầng xử lý rác.