Phú Cát không phải làng nghề, cũng không phải là địa danh có đặc sản gì nổi tiếng. Nhưng về Phú Thọ, nói đến mành Phú Cát, phần lớn mọi người đều biết đó là sản phẩm của HTX dệt xuất khẩu Phú Cát. Đây là HTX thủ công chuyên nghiệp đa ngành, sản xuất, chế biến các mặt hàng thủ công truyền thống phục vụ xuất khẩu. Các mặt hàng chính của Phú Cát là mành tre, trúc, mành gỗ, mành cây cỏ tự nhiên, lá mai, lá bương, lá diễn được làm ra từ những nguyên liệu có sẵn ở các tỉnh miền núi phía bắc và khu vực Bắc Trung Bộ. Lực lượng lao động ở Phú Cát bao gồm 300 lao động sản xuất tập trung và hơn 800 lao động sản xuất phân tán, trong đó lao động nữ và dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa chiếm hơn 90%. Phú Cát đã tận thu và sử dụng nhiều chủng loại nguyên liệu như tre, trúc, gỗ, vỏ cây, cây cỏ có thân cứng, lá cây, vỏ bắp ngô..., làm ra hơn 200 mẫu mã, kiểu dáng mành xuất khẩu sang 13 nước ở cả năm châu lục như Anh, Ần Độ, Đức, Hà Lan, Italy, Mỹ, Nhật Bản, Nam Phi, Pháp, Australia, Thổ Nhĩ Kỳ, Australia...
Trong bối cảnh Phú Thọ là một tỉnh trung du miền núi nghèo, ít có nghề thủ công truyền thống, Phú Cát đứng vững và phát triển ổn định, là một điển hình tiên tiến trong khu vực kinh tế hợp tác - HTX của tỉnh Phú Thọ, góp phần không nhỏ vào thành tích chung về kinh tế của tỉnh, đồng thời đóng góp thiết thực vào chương trình xóa đói, giảm nghèo của cộng đồng dân cư khu vực nông nghiệp, nông thôn miền núi và dân nghèo thành thị. Phú Cát là HTX thủ công nghiệp duy nhất của tỉnh Phú Thọ sản xuất và xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ tại thời điểm hiện nay.
Cơ chế thị trường mở cửa, đặt đơn vị vào tình thế khó khăn khi mức độ cạnh tranh ngày càng khốc liệt, trước bờ vực phá sản, Phú Cát buộc phải tìm lời giải để có việc làm, bảo đảm cuộc sống cho các thành viên. Vào thời điểm khó khăn của HTX, khi các mặt hàng truyền thống mà HTX sản xuất trước đây là thảm len và thảm đay mất thị trường, việc đi tìm một mặt hàng mới là điều mà tất cả xã viên đều đau đáu, nhất là ở vị trí của một người chủ nhiệm. Bằng vốn ngoại ngữ học ở đại học, cùng với việc bổ sung thêm văn bằng hai về kinh tế, Chủ nhiệm HTX Nguyễn Ngọc Quỳnh có cơ hội giao lưu với khách hàng nước ngoài và trực tiếp đàm phán, mở ra việc làm mới cho HTX. Khó có thể hình dung được, nghề làm mành ở Phú Cát lại xuất phát từ phố Hàng Mành ở Hà Nội. Trong một lần đi qua phố này, vị chủ nhiệm tình cờ nghe thấy một số khách hàng người Đài Loan đang xem hàng và thảo luận với nhau về sản phẩm, giá cả. Thật may mắn cho HTX Phú Cát vì người chủ nhiệm với vốn ngoại ngữ và sự nhạy cảm đã bắt quen với một trong những người khách hàng hôm đó. Khởi đầu cho sản phẩm mới của Phú Cát bắt đầu từ đây.
Chủ nhiệm Quỳnh gợi cho đối tác biết về tiềm năng tay nghề của đội ngũ thợ, nhà xưởng làm hàng thủ công. Doanh nhân này sang tìm kiếm hàng ở Việt Nam lại gặp người trong nghề, biết tiếng thì cũng tự cho là cơ may của mình. Sự hợp tác hai bên cùng có lợi được hình thành. Bên đối tác cho HTX mượn máy để dệt mành trong ba năm và giúp bao tiêu sản phẩm với tỷ lệ ăn chia theo thỏa thuận. Trong quá trình sản xuất của ba năm này, HTX Phú Cát luôn xác định chấp nhận phần thiệt thòi ban đầu để tranh thủ tiềm lực mạnh về vốn, công nghệ, thị trường. Tuy nhiên, với sự nhanh nhạy, cũng trong ba năm đó, người của HTX Phú Cát không ngừng học hỏi để nắm bắt kỹ thuật, công nghệ và tìm kiếm nguồn gốc của thiết bị. Phú Cát dồn sức vào tiếp thụ công nghệ chế biến và dệt, đồng thời sáng tạo ra mẫu mã mới. Sau ngót nửa năm, lô mành tre trúc đầu tiên đã được xuất khẩu sang thị trường Đài Loan. Không dừng lại, Phú Cát lập dự án sản xuất thử nghiệm mành gỗ gửi Bộ Khoa học và Công nghệ thông qua Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Phú Thọ. Sau nửa năm, sản phẩm mành gỗ của HTX ra đời và được xuất khẩu đi Hà Lan. Khi nghiệm thu đề tài, Hội đồng nghiệm thu đánh giá sản phẩm đạt loại xuất sắc, là loại mành gỗ được sản xuất đầu tiên ở Việt Nam và xuất khẩu đi thị trường mới. Điều đáng nói, dự án này của Phú Cát đầu tư ban đầu chỉ vài trăm triệu đồng, nhưng đã tạo ra sản phẩm đứng vững trên thị trường, đem lại lợi nhuận cho HTX và tạo thêm việc làm cho hàng trăm lao động.
Từ đó, Phú Cát không ngừng nghiên cứu mẫu mã làm mặt hàng mới. Đến nay, mành Phú Cát có hơn 200 kiểu dáng, chất liệu khác nhau. Ngay tại văn phòng của HTX chúng tôi cũng bắt gặp những mẫu mành mới với chất liệu là các hạt đá quý, hạt trai nuôi công nghiệp được xâu thành chuỗi. Những mẫu mành này đã xuất khẩu sang Anh và Nam Phi. Không chỉ tìm kiếm chất liệu mới, mà những chất liệu truyền thống cũng luôn được làm mới. Phú Cát nghiên cứu công nghệ dệt mành như dệt vải, nghĩa là dệt các tấm mành bằng chất liệu tre, trúc, gỗ... với các nan dệt khít hơn và có hoa văn như những tấm vải. Nhìn từ xa tấm mành tre, trúc không khác gì những tấm mành bằng vải lớn với hoa văn ca-rô, sọc mầu, sắc phong phú. Bên cạnh đó, xã viên HTX không ngừng phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật góp phần nâng cao năng suất lao động, làm cho chất lượng sản phẩm ổn định. Kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng đều đặn hằng năm 15%.
Không bằng lòng với những gì mình đã làm được, tập thể Phú Cát đề ra phương hướng phát triển thời gian tới là tăng kim ngạch xuất khẩu, tăng lợi nhuận, tăng thu nhập bình quân năm từ 25% trở lên. Chủ nhiệm Quỳnh đang trăn trở việc mở rộng mặt hàng mới, mành thảm trải sàn nhà và mành trần nhà, thêu trên vải, thêu gối, thêu ga, thêu chăn xuất khẩu, thực hiện dự án khoa học nghiên cứu sản xuất mành đa nguyên liệu... Có người đã ca ngợi HTX Phú Cát biến lá cây rừng thành ngoại tệ. Nhưng có điều chắc chắn là với một tập thể đoàn kết, nhất trí, giàu sáng tạo, đầy trách nhiệm như HTX Phú Cát, nhiều sản phẩm mang hình ảnh Việt Nam đã được giới thiệu với bạn bè thế giới. Thật đáng tự hào khi những sản phẩm "made in Viet Nam" được bạn bè quốc tế biết đến và ưa chuộng, nhất là những sản phẩm đó sử dụng các nguyên liệu trong nước. Đó là những giá trị mà Phú Cát đã làm được, đóng góp phần mình với cộng động các đơn vị của loại hình kinh tế hợp tác và HTX.
THÙY VÂN
