Ngăn chặn tình trạng trục lợi bảo hiểm

Muôn hình vạn trạng hành vi trục lợi bảo hiểm

Trong khi dư luận xã hội chưa kịp lắng xuống từ vụ việc một cán bộ trong ngành bảo vệ pháp luật tỉnh Hậu Giang bị tố cáo tạo hiện trường giả vụ tai nạn giao thông để nhận 350 triệu đồng tiền bảo hiểm, thì mới đây, sự việc một phụ nữ được xác định thuê người chặt chân, chặt tay mình để thanh toán BH đã gây chấn động dư luận xã hội. Trong vụ việc này, Lý Thị N. đã thuê Doãn Văn D. là người cùng địa phương chặt chân và tay mình, sau đó tạo hiện trường giả vụ tai nạn giao thông để yêu cầu thanh toán BH với số tiền 3,5 tỷ đồng. Vụ việc được phát hiện sau khi Công an quận Bắc Từ Liêm (Hà Nội) khám nghiệm hiện trường, lấy lời khai của các nhân chứng để xác định nguyên nhân vụ tai nạn.

Tháng 10-2002, Công ty TNHH Thương mại Sông Tiền ký hợp đồng bán 15,8 tấn tôm đông lạnh cho Công ty Taifun. Tháng 11 năm đó, trên đường chuyển hàng từ TP Hồ Chí Minh đến Cộng hòa liên bang Đức, con tàu với 15,8 tấn tôm trị giá 144.300 USD bị cháy. Ngay trong ngày xảy ra vụ cháy, Công ty Việt Thái Phong của bà Phạm Hồng Thu (là vợ Giám đốc Công ty Taifun) đến Tổng công ty cổ phần bảo hiểm PJICO chi nhánh Sài Gòn mua BH cho lô hàng nhằm lấy tiền bồi thường. Quá trình đòi BH diễn ra trong thời gian dài và cuối cùng bà Thu đã thỏa thuận sẽ "lại quả" cho ông Trần Nghĩa Vinh, Tổng giám đốc PJICO và Hồ Mạnh Quân, Phó Tổng giám đốc PJICO nếu chấp thuận chi trả BH. Khi nhận tiền bồi thường, bà Thu đã đưa hối lộ 1,9 tỷ đồng cho Vinh và Quân. Sau đó vụ việc bị phát hiện và xử lý hình sự, bà Thu bị tòa tuyên phạt 12 năm tù về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, các nguyên lãnh đạo PJICO bị xử phạt 5 năm tù về tội lợi dụng chức vụ quyền hạn.

Theo thống kê của Hiệp hội BH Việt Nam, từ năm 2007 đến năm 2014, tổng số vụ có dấu hiệu trục lợi BH (nhân thọ, phi nhân thọ) được các doanh nghiệp phát hiện và từ chối bồi thường lên tới 64 nghìn vụ, với tổng giá trị khoảng 850 tỷ đồng, tăng trung bình hơn 30%/năm. Đối với lĩnh vực BH nhân thọ, chủ yếu xảy ra ở nghiệp vụ BH sức khỏe, BH hỗn hợp và BH trọn đời. Số tiền trục lợi chưa bị phát hiện còn lớn hơn nhiều. Theo nguyên Chủ tịch Hiệp hội BH Việt Nam Phùng Đắc Lộc, tình trạng trục lợi xảy ra ở hầu hết các công đoạn trong chu trình BH, từ khai thác, giao kết hợp đồng, giám định, khiếu nại bồi thường và giải quyết bồi thường. Thị trường BH nhân thọ năm 2016 cũng có khá nhiều vụ từ chối bồi thường BH, bởi khách hàng đã cố tình khai báo thông tin không chính xác về tình trạng bệnh tật... Trong đó, có vụ một khách hàng mua hợp đồng BH của nhiều công ty khác nhau, nhưng chỉ một thời gian ngắn sau thì khách hàng bị chết. Các công ty BH đã từ chối bồi thường vì khách hàng có bệnh trước khi mua BH và chết vì bệnh đã có trước đó. Tuy nhiên, để phát hiện những hành vi làm giả chứng cứ để trục lợi BH là điều rất khó khăn, vì nhiều vụ việc có sự tiếp tay của chính quyền địa phương.

Theo Phó cục trưởng Cục quản lý, giám sát BH (Bộ Tài chính) Nguyễn Quang Huyền, do không được chế tài trong Bộ luật Hình sự hiện hành, cho nên tất cả các hành vi trục lợi BH thời gian qua chủ yếu chỉ bị xử lý hành chính. Một số ít vụ việc xử lý hình sự nhưng lại do liên quan các hành vi lừa đảo hoặc làm giả giấy tờ của các tổ chức, cho nên chưa đúng tính chất vụ việc. Hành vi gian lận trong kinh doanh BH đã được bổ sung vào Bộ luật Hình sự năm 2015 nhưng chưa có hiệu lực thi hành, gây ra nhiều khó khăn trong việc xử lý. Bên cạnh đó, trong hoạt động BH đã quy định những nguyên tắc nhằm bảo đảm quyền lợi cho người tham gia BH cũng như doanh nghiệp BH, nhưng nếu các bên không tôn trọng nguyên tắc và cố tình vi phạm sẽ xảy ra các hành vi trục lợi BH.

Xác minh chứng cứ để thanh toán BH là khâu quan trọng trong hoạt động BH nhưng công tác này đang gặp rất nhiều khó khăn. Theo quy định, sau 15 ngày nhận đủ hồ sơ của khách hàng có thiệt hại, doanh nghiệp BH phải giải quyết bồi thường. Nếu doanh nghiệp BH có nghi vấn về tính chính xác trong hồ sơ thì thực hiện kiểm tra, xác minh và sau 30 ngày phải trả lời khách hàng nguyên nhân và số tiền từ chối BH. Việc xác minh cần sự phối hợp của nhiều cơ quan liên quan như công an, cơ sở y tế, nhưng theo quy định của ngành y tế, hồ sơ bệnh án của người bệnh thuộc tài liệu bí mật, cho nên doanh nghiệp BH khó có thể tiếp cận. Trong khi đó, khi doanh nghiệp phát hiện có dấu hiệu trục lợi BH, cần sự vào cuộc điều tra xác minh của cơ quan công an thì đòi hỏi phải có tài liệu chứng minh dấu hiệu làm giả hồ sơ, giấy tờ để trục lợi, trong đó có hồ sơ bệnh án của người yêu cầu BH. Những vướng mắc trong cơ chế, chính sách cũng như bất cập trong việc phối hợp giữa doanh nghiệp BH và các cơ quan chức năng đã khiến nhiều vụ việc mặc dù có dấu hiệu trục lợi BH, nhưng không thể chứng minh được.

Cần các giải pháp đồng bộ

Thị trường BH thời gian qua phát triển quá “nóng” dẫn tới các doanh nghiệp cạnh tranh không lành mạnh để giành khách hàng. Bên cạnh đó, sự quản lý thiếu chặt chẽ đối với các đại lý BH và nhân viên bán BH đã tạo điều kiện cho việc trục lợi BH.

Năm 2013, Tòa án nhân dân (TAND) tỉnh Quảng Ninh đưa Bùi Thị Thu Hằng cùng các đồng phạm ra xét xử trong vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Năm 2009, Bùi Thị Thu Hằng ký hợp đồng làm đại lý BH nhân thọ với Công ty Prudential Việt Nam. Trong quá trình làm đại lý, Bùi Thị Thu Hằng đã lợi dụng danh nghĩa của Công ty Prudential Việt Nam và giả mạo là Giám đốc văn phòng phát triển kinh doanh khu vực Quảng Ninh để thực hiện hành vi lừa đảo thông qua việc bán các hợp đồng BH do Hằng tự đặt ra cho nhiều người, với số tiền lên tới 228 tỷ đồng. Bùi Thị Thu Hằng đã dùng cả phiếu thu tiền thật và phiếu thu tiền giả của Công ty Prudential Việt Nam do Hằng thuê người in để giao cho khách hàng. Sau khi phát hiện vụ việc, Công ty Prudential Việt Nam đã chuyển tài liệu cho cơ quan điều tra và ra quyết định chấm dứt hợp đồng đại lý với Bùi Thị Thu Hằng vào tháng 7-2011. Với hành vi phạm tội của mình, Bùi Thị Thu Hằng đã bị TAND tỉnh Quảng Ninh tuyên phạt tù chung thân và buộc bồi thường số tiền lừa đảo chiếm đoạt của khách hàng. Vụ án sau đó được TAND tối cao tại Hà Nội xử phúc thẩm và tuyên y án sơ thẩm. Tiếp đó, TAND tối cao đã kháng nghị hai bản án nêu trên, trong đó xác định qua các tài liệu có trong hồ sơ vụ án thể hiện, Công ty Prudential Việt Nam có nhiều sai phạm trong quá trình quản lý, giám sát đại lý. Kháng nghị của TAND tối cao xác định, việc thiếu trách nhiệm của Công ty Prudential Việt Nam trong việc kiểm tra, giám sát đại lý, quản lý hồ sơ chứng từ đã tạo điều kiện để Bùi Thị Thu Hằng lừa đảo chiếm đoạt tài sản của khách hàng.

Cùng với sự thiếu chặt chẽ trong quá trình giám sát các đại lý BH, việc thiếu trách nhiệm của các doanh nghiệp BH đã tạo kẽ hở để cán bộ, nhân viên của mình thực hiện các hành vi trục lợi. Vừa qua, Viện KSND tối cao ra cáo trạng truy tố Trần Trọng Phúc, nguyên Tổng giám đốc Công ty BH Bảo Việt và các đồng phạm về hành vi cố ý làm trái các quy định của Nhà nước về kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng. Trong vụ án này, các bị can nguyên là cán bộ Công ty BH Bảo Việt đã tạo lập hàng loạt đại lý sân sau để hợp thức hóa việc thanh toán nhiều tỷ đồng tiền hoa hồng đại lý BH. Theo dự kiến, vụ án sẽ được đưa ra xét xử trong thời gian tới. Qua vụ án này cho thấy, một số cán bộ BH không chỉ tiếp tay cho hành vi trục lợi BH mà còn trực tiếp tham gia vào hành vi vi phạm pháp luật này, ảnh hưởng xấu đến uy tín của doanh nghiệp BH và gây bất bình trong dư luận xã hội.

Trục lợi BH được xác định là xảy ra ở tất cả các khâu trong quy trình BH, do vậy muốn ngăn chặn tình trạng này cần có giải pháp tổng thể. Theo Cục quản lý giám sát BH (Bộ Tài chính), cùng với tuyên truyền, nâng cao nhận thức và ý thức pháp luật cho người dân, các doanh nghiệp BH cần tăng cường trao đổi thông tin, hiện đại hóa cơ sở vật chất, xây dựng hệ thống cung cấp thông tin về chủ hợp đồng BH và đưa ra cảnh báo trong hệ thống về hành vi trục lợi BH để kịp thời có biện pháp ngăn chặn. Tăng cường mối quan hệ giữa doanh nghiệp BH với cơ quan chức năng, nhất là cơ quan công an và các cơ sở y tế nhằm xác định các hành vi trục lợi để ngăn chặn, xử lý. Nâng cao chế tài xử lý các hành vi trục lợi BH cũng như khẩn trương đưa các quy định liên quan đến vấn đề này trong Bộ luật Hình sự năm 2015 vào thực thi. Hiệp hội BH Việt Nam cho biết đang tiến hành các thủ tục để thành lập cơ quan phòng, chống trục lợi BH trực thuộc Hiệp hội nhằm kịp thời phát hiện, xử lý các trường hợp có dấu hiệu trục lợi BH...

Theo Phó Tổng giám đốc truyền thông và đối ngoại Công ty Prudential Việt Nam Hoàng Lan Anh, gian lận và trục lợi BH hay lừa đảo đều là những hành vi vi phạm pháp luật nên chắc chắn khi các trường hợp này bị phát giác, cơ quan chức năng sẽ có những biện pháp xử lý thích đáng các cá nhân hay tổ chức sai phạm theo quy định của pháp luật hiện hành... Tinh thần thượng tôn pháp luật từ mỗi tổ chức và cá nhân trong xã hội sẽ giúp giảm các trường hợp gian lận và trục lợi BH ở mức cao nhất.

Trong khi thực hiện các biện pháp nhằm chuẩn hóa hệ thống pháp luật liên quan lĩnh vực BH, bản thân các doanh nghiệp cần nâng cao hơn nữa công tác tổ chức bộ máy, xây dựng quy trình nghiệp vụ chặt chẽ, tăng cường quản lý, giám sát hệ thống đại lý, nhân viên, nhằm ngăn chặn tình trạng trục lợi BH ngay trong chính đơn vị mình. Đồng thời, các cơ quan chức năng, cơ quan bảo vệ pháp luật cần tăng cường các biện pháp quản lý nhà nước, xử lý nghiêm các vụ việc vi phạm, nhằm giám sát, ngăn chặn có hiệu quả các hành vi trục lợi BH. Các tổ chức, cá nhân cần tìm hiểu kỹ, thận trọng khi tham gia các loại hình BH.