Hiểm họa từ... xe công-ten-nơ
Người dân TP Hải Dương (Hải Dương) vẫn còn ám ảnh về vụ tai nạn giao thông (TNGT) nghiêm trọng mới đây do xe công-ten-nơ gây ra tại Km 52+100 trên quốc lộ 5, khu vực ngã tư bến Hàn.
Xe công-ten-nơ BKS 16M-0904 kéo rơ-moóc 16R-3367 do lái xe Trần Nguyên Giáp (SN 1983), trú tại xã Quốc Tuấn (Kiến Xương, Thái Bình) điều khiển theo hướng Hải Phòng - Hà Nội, khi đến vị trí nêu trên đã đâm vào nhà chờ xe buýt, khiến một người thiệt mạng và bốn người khác bị thương. Người dân địa phương cho biết, lái xe công-ten-nơ này có biểu hiện sử dụng ma túy, không làm chủ tốc độ, nên đã tự lao xe vào nhà chờ xe buýt. Theo đồng chí Phạm Văn Lưu, Trưởng trạm Cảnh sát giao thông Ba Hàng (Công an tỉnh Hải Dương), số vụ TNGT do xe công-ten-nơ gây ra trên quốc lộ 5, thuộc địa bàn tỉnh Hải Dương ngày càng tăng. Nguyên nhân chủ yếu là do lái xe không làm chủ tốc độ, tự gây tai nạn.
Tìm hiểu thực tế tại TP Hải Phòng, đồng chí Phạm Hải, Phó Trưởng phòng Cảnh sát giao thông (Công an TP Hải Phòng), cho chúng tôi biết: Qua kiểm tra, xử lý nhiều vụ TNGT do xe công-ten-nơ gây ra, lực lượng cảnh sát giao thông phát hiện nhiều lái xe có biểu hiện sử dụng ma túy dẫn đến tai nạn bất thường, như lái xe lao thẳng vào nhà dân, vượt dải phân cách lao xuống ruộng... Nguyên nhân, do lái xe chạy liên tục không nghỉ, có khả năng lên cơn nghiện hoặc "phê thuốc". Hậu quả các vụ TNGT do xe công-ten-nơ gây ra đều rất nghiêm trọng.
TP Hải Phòng hiện có khoảng 800 doanh nghiệp, đơn vị tham gia vận tải hàng hóa bằng xe công-ten-nơ. Tính đến ngày 20-1-2014, đã có 610 đơn vị và 4.247 lái xe công-ten-nơ ở Hải Phòng tham gia kiểm tra sức khỏe theo Chỉ thị số 16/CT-BGTVT ngày 28-8-2013 của Bộ Giao thông vận tải về việc chấn chỉnh, xử lý trách nhiệm và tăng cường quản lý nhà nước về hoạt động kinh doanh vận tải bằng xe ô-tô. Qua đợt kiểm tra công khai, có thông báo trước, đã cho thấy số lái xe không đạt yêu cầu về sức khỏe ở mức độ nghiêm trọng. Những con số công bố được dư luận xem như là bề nổi của "tảng băng chìm". Tính nghiêm trọng của vấn đề không chỉ thể hiện ở con số 217/7.489 lái xe có kết quả xét nghiệm dương tính với ma túy, mà còn thể hiện ở tình trạng số doanh nghiệp, số lái xe không chịu đi khám, số lái xe nghiện hút đã bị sa thải, số lái xe tự do nằm ngoài sự quản lý của các cơ quan chức năng TP Hải Phòng.
Ðể tìm hiểu về thực trạng lái xe công-ten-nơ sử dụng ma túy khi tham gia giao thông, chúng tôi đã tiếp xúc, trao đổi với một số lái xe công-ten-nơ có sử dụng ma túy hiện đang cai nghiện tại các trung tâm cai nghiện ma túy trên địa bàn TP Hải Phòng (các lái xe có đề nghị không công khai tên tuổi và địa chỉ cụ thể). Kết quả khảo sát cho thấy: Phần lớn lái xe công-ten-nơ ở Hải Phòng đều hít hoặc chích hê-rô-in (hơn 60%). Họ cho rằng, sử dụng ma túy để tránh buồn ngủ trong quá trình vận hành xe liên tục cả ngày lẫn đêm, chủ yếu là ban đêm nhằm nhận và trả hàng đúng tiến độ, tăng chuyến, thêm thu nhập, do "đặc thù công việc". Thường thì mỗi chuyến xe chở hàng dù không chịu áp lực tăng ca, tăng chuyến cũng phải vận hành xe ít nhất hai đêm, một ngày. Trên xe thường chỉ có một lái, một phụ cho nên chẳng có lái xe nào đủ khả năng để thức trắng vài ba đêm liền nếu không dùng hê-rô-in.
Khi hỏi về thái độ của các doanh nghiệp trước vấn đề lái xe sử dụng hê-rô-in, các lái xe được hỏi cho biết: Các chủ xe đều biết rõ vấn đề này, nhưng buộc phải chấp nhận. Nhiều chủ xe khi giao việc cho lái xe đã sẵn sàng chi trả khoản tiền mua hê-rô-in cùng lúc với lệ phí cầu phà và tiền bồi dưỡng cho cơ quan chức năng kiểm soát trên tuyến đường lái xe đi qua. Ðể né tránh việc kiểm tra, phát hiện của các cơ quan chức năng, khi cấp, đổi bằng lái định kỳ, các lái xe hoặc các chủ xe thường chọn biện pháp "mua" giấy khám sức khỏe hoặc nếu không thể thì "mua" bằng lái xe (loại bằng giống hệt bằng thật, nhưng không có hồ sơ gốc). Trong trường hợp bất đắc dĩ phải đối mặt với việc kiểm tra nước tiểu, thì lái xe sử dụng thuốc tránh thai của phụ nữ uống trước khi kiểm tra 30 phút để tránh bị phát hiện dương tính với ma túy.
Trong khi chờ bốc xếp hàng lên xe để xuất phát, các lái xe công-ten-nơ thường gọi điện thoại để mua hàng hoặc nhờ xe ôm đi mua hộ, mang đến tận nơi. Với giá khoảng 200 nghìn đồng thì có thể mua được một lượng hê-rô-in sử dụng cho một chuyến đi ngắn ngày. Ðể giữ sự tỉnh táo trong suốt chuyến đi, các lái xe thường sử dụng liên tục, cứ vài giờ lại dùng một liều nhỏ. Trường hợp dùng nhiều hoặc không dùng đều bị "đói hoặc phê thuốc" gây buồn ngủ, vận hành xe sẽ rất nguy hiểm. Trong trường hợp dùng hê-rô-in liên tục dài ngày, thì vẫn có thể tỉnh táo để lái xe, nhưng các giác quan bị hạn chế, phản ứng không được linh hoạt và đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến những vụ tai nạn thảm khốc do xe công-ten-nơ gây ra.
Cần giải pháp có hệ thống
Theo đồng chí Nguyễn Văn Huyện, Chánh Thanh tra Bộ Giao thông vận tải, dư luận nhân dân phản ánh nhiều về việc lái xe công-ten-nơ là đối tượng nghiện hút "ôm vô-lăng". Lực lượng thanh tra kịp thời đề xuất việc thực hiện các biện pháp loại trừ các đối tượng nghiện hút ra khỏi đội ngũ lái xe. Ðể có thể phát hiện chính xác, lực lượng Thanh tra Bộ Giao thông vận tải đã tính toán việc ưu tiên sử dụng biện pháp kiểm tra đột xuất, bất ngờ để phát hiện chính xác những lái xe có sử dụng ma túy. Tuy nhiên, để thực hiện được, các cơ quan chức năng cần nghiên cứu, đề xuất một "khung pháp lý" cho việc kiểm tra này.
Kết quả kiểm tra sức khỏe của đội ngũ lái xe ở TP Hải Phòng cho thấy, việc quản lý chất lượng, an toàn của loại hình vận tải bằng xe công-ten-nơ, cũng như những vấn đề khác có liên quan trực tiếp đến quản lý con người vẫn còn nhiều bất cập, lỏng lẻo; thiếu sự phối hợp quản lý giữa các cơ quan hữu quan. Công tác quản lý địa bàn và đấu tranh phòng, chống tội phạm về ma túy tại khu vực tập kết hàng và xe tại cảng Hải Phòng vẫn còn sơ hở để các đối tượng lợi dụng mua, bán và sử dụng hê-rô-in hoạt động. Vì chạy theo lợi nhuận, nhiều doanh nghiệp, chủ xe công-ten-nơ còn thiếu trách nhiệm trong quản lý và sử dụng lái xe, giao xe cho số lái xe có sử dụng ma túy. Công tác quản lý việc khám và cấp giấy chứng nhận khám sức khỏe đã bộc lộ nhiều sơ hở, để xảy ra tình trạng mua, bán giấy khám sức khỏe, để lọt các đối tượng nghiện hút vào đội ngũ lái xe, dùng các thủ đoạn trốn tránh các cơ quan chức năng kiểm tra. Theo Phó Giám đốc Sở Y tế TP Hải Phòng Phạm Thu Xanh, hiện tượng mua giấy chứng nhận sức khỏe để làm hồ sơ thi bằng lái xe trước đây là có, do bất cập về công tác quản lý nhà nước, nhưng hiện nay tình trạng này đã chấm dứt...
Bên cạnh đó, công tác tuần tra, kiểm soát của lực lượng cảnh sát giao thông, thanh tra giao thông trên những tuyến đường có xe công-ten-nơ hoạt động chưa đồng bộ, chưa có sự phối hợp chặt chẽ với lực lượng cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy, dẫn đến để lọt các đối tượng nghiện hút mang theo ma túy và sử dụng ma túy mà không bị phát hiện, ngăn chặn, để các đối tượng này vận hành xe, tiềm ẩn nguy cơ gây TNGT. Ðồng chí Phạm Hải, Phó Trưởng phòng Cảnh sát giao thông (Công an TP Hải Phòng) cho biết: Ðến nay, lực lượng cảnh sát giao thông chưa có cơ sở pháp lý và thiết bị để kiểm tra, phát hiện lái xe sử dụng ma túy, cũng như chưa có chế tài để xử lý lái xe nghiện ma túy. Khi có thông báo đến chủ doanh nghiệp, thì việc xử lý chủ yếu là sa thải lái xe.
Từ thực trạng nêu trên, vấn đề đặt ra đối với xã hội và các cơ quan chức năng là, việc quản lý những đối tượng lái xe nghiện hút bị sa thải tại cộng đồng như thế nào. Thực tế cho thấy, hầu hết các lái xe công-ten-nơ có sử dụng ma túy bị phát hiện đều có độ tuổi dưới 35 tuổi, rất nhiều người là lao động chính trong gia đình. Trong trường hợp các doanh nghiệp sử dụng lái xe buộc phải sa thải hay cắt hợp đồng với các lái xe này, thì về mặt xã hội, vấn đề cai nghiện, quản lý sau cai nghiện, giải quyết việc làm cũng là vấn đề "hóc búa" đối với địa phương nơi các lái xe đó cư trú.
Chính vì vậy, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng Lê Văn Thành cho rằng: Cần triển khai đồng bộ các giải pháp, kiên quyết xử lý các vi phạm; cần thành lập đoàn kiểm tra liên ngành, tăng cường kiểm tra toàn diện hoạt động kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe công-ten-nơ; kiên quyết đình chỉ các cơ sở, các doanh nghiệp vi phạm quy định, quy trình hoạt động... Ðề nghị Bộ Giao thông vận tải sớm bổ sung nội dung quy định bắt buộc khám sức khỏe định kỳ cho đội ngũ lái xe vào hệ thống văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến hoạt động kinh doanh vận tải; hướng dẫn cụ thể về biện pháp xử lý đối với lái xe có kết quả dương tính với chất gây nghiện.
Giám đốc Công ty vận tải thương mại Hà Anh Lê Văn Tiến, một doanh nghiệp chuyên vận tải bằng xe công-ten-nơ trên địa bàn TP Hải Phòng cho rằng, doanh nghiệp ủng hộ tuyệt đối chủ trương kiểm tra sức khỏe định kỳ cho tất cả lái xe. Các doanh nghiệp khi tuyển dụng lái xe cũng cần yêu cầu người đến dự tuyển phải có giấy chứng nhận sức khỏe và lập sổ theo dõi sức khỏe định kỳ cho các lái xe làm việc tại đơn vị... Tuy nhiên, thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp có cùng ý kiến với doanh nghiệp Hà Anh, nhưng vẫn chưa phải là giải pháp khả thi để loại trừ nguyên nhân dẫn đến việc lái xe sử dụng ma túy; vì những nguyên nhân dẫn đến lái xe sử dụng ma túy có liên quan trực tiếp đến việc tối đa hóa lợi nhuận của doanh nghiệp, áp lực tăng chuyến, chạy dài ngày liên tục... đến đặc điểm hoạt động lái xe cả đêm.
Ðể phát hiện và ngăn chặn lái xe sử dụng ma túy, cần có một cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ, thường xuyên thay cho việc kiểm tra ồ ạt. Cùng với việc nâng cao chất lượng kiểm tra sức khỏe định kỳ đối với lái xe, cần coi trọng và tăng cường thực hiện kiểm tra đột xuất. Cần tăng cường công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm mua bán, vận chuyển, tàng trữ, sử dụng ma túy; có cơ chế để quản lý và áp dụng các biện pháp cai nghiện tại gia đình hoặc tại các trung tâm cai nghiện. Sau khi cai nghiện thành công thì có cho phép họ tiếp tục lái xe nữa không, giải quyết công ăn việc làm như thế nào, cũng cần có sự thống nhất trong quy định và sự vào cuộc của gia đình, các doanh nghiệp, chính quyền địa phương và toàn xã hội. Thực hiện đồng bộ các giải pháp ngăn chặn tình trạng lái xe nghiện ma túy góp phần thực hiện có hiệu quả Chỉ thị số 12/CT-TTg, ngày 26-3-2013, của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường thực hiện các giải pháp cấp bách nhằm ngăn chặn tai nạn giao thông nghiêm trọng trong hoạt động vận tải.
