Nâng tính hiệu quả trong xử lý "phạt nguội" vi phạm giao thông

Chủ trương đúng

Hiện nay, tại các nước phát triển, việc áp dụng khoa học công nghệ vào công tác quản lý bảo đảm TTATGT rất phổ biến và có tác dụng tích cực. Tại Việt Nam, hình thức xử phạt vi phạm về TTATGT qua hình ảnh (ca-me-ra) hay còn gọi là "phạt nguội" đang được áp dụng thí điểm tại một số thành phố lớn, và trên một số tuyến quốc lộ. Phó Cục trưởng Cảnh sát giao thông (CSGT), Bộ Công an Đỗ Thanh Bình cho biết: Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Chính phủ và Bộ Công an nhằm xây dựng lực lượng CSGT chính quy, tinh nhuệ và từng bước hiện đại, Cục CSGT đã chỉ đạo lực lượng CSGT Công an các địa phương, như: Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, TP Đà Nẵng... và các địa phương trên tuyến quốc lộ 1, đoạn Hà Nội -Vinh và TP Hồ Chí Minh - Cần Thơ, triển khai thực hiện thí điểm hệ thống giám sát giao thông trên tuyến.

Sau một thời gian triển khai hoạt động (tính từ tháng 11-2013 đến nay), việc áp dụng hệ thống giám sát ca-me-ra đã có những thuận lợi như: góp phần nâng cao ý thức tự giác chấp hành pháp luật giao thông của người tham gia giao thông, tạo chuyển biến tích cực về TTATGT trên tuyến. Do sử dụng phần mềm tự động, nên ca-me-ra có thể xác định và mã hóa các lỗi vi phạm của lái xe hoặc xác định được nguyên nhân của các vụ tai nạn, hệ thống này nhận dạng biển số xe, đồng thời trực tiếp truyền dữ liệu về trung tâm giám sát giao thông. Từ những dữ liệu ghi nhận được, lực lượng kiểm soát giao thông trên máy có thể liên lạc ngay với các đội tuần tra đang làm nhiệm vụ để xử phạt tại chỗ hoặc xử lý lưu trữ để tiến hành "phạt nguội".

Với những hình ảnh khách quan, trung thực nêu trên, các lỗi vi phạm sẽ rõ ràng và chính xác hơn; đồng thời việc xử phạt cũng sẽ được công khai, minh bạch, tránh tiêu cực khi lực lượng chức năng làm nhiệm vụ xử lý vi phạm. Thông qua việc giám sát liên tục tại các điểm "nóng" có nguy cơ ùn tắc giao thông cũng giúp các đơn vị chức năng kịp thời có phương án bố trí và triển khai ngăn chặn, xử lý các tình huống phát sinh. Như vậy, có thể thấy việc triển khai lắp đặt hệ thống ca-me-ra giám sát phục vụ việc phát hiện xử lý vi phạm TTATGT, giúp kiểm soát được các phương tiện tham gia giao thông, từng bước hiện đại hóa việc giám sát xử lý vi phạm, giảm bớt áp lực của lực lượng CSGT có mặt trên đường; tạo lập được ý thức tự giác chấp hành luật giao thông của người tham gia giao thông, nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm.

Những khó khăn, vướng mắc

Khi lực lượng CSGT tiến hành dùng ca-me-ra giám sát việc dừng, đỗ không đúng quy định, cũng như ghi hình xe chạy quá tốc độ và tiến hành xử "phạt nguội" đã góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người dân. Tuy nhiên, việc áp dụng "phạt nguội" cũng còn một số vướng mắc như: Lực lượng CSGT vẫn gặp nhiều khó khăn khi xác minh người điều khiển phương tiện vi phạm do chủ phương tiện khi mua bán không làm thủ tục chuyển quyền sở hữu theo quy định; hoặc khi gửi thông báo đến chủ phương tiện vi phạm, thì nhiều chủ phương tiện cố tình trốn tránh, trong khi văn bản pháp luật chưa có quy định cụ thể cưỡng chế những trường hợp này. Ngoài ra, do nguồn kinh phí còn hạn chế nên việc trang bị phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ cho lực lượng CSGT chưa được triển khai rộng mà chỉ mới tập trung ở một số tuyến trọng điểm. Công tác vận hành, bảo vệ hệ thống giám sát giao thông chưa được quan tâm đúng mức. Một số điểm lắp đặt thiết bị giám sát thường xuyên mất điện, nguồn điện ắc quy dự phòng không đủ cung cấp cho hoạt động của thiết bị và đã xảy ra mất cắp thiết bị hoặc bị phá hoại.

Theo Chánh Văn phòng Ủy ban ATGT quốc gia Nguyễn Trọng Thái cho biết: Việc xử phạt trực tiếp hay gián tiếp qua hệ thống ca-me-ra giao thông là một việc tốt, tích cực, nhưng ở Việt Nam hiện nay, hình thức phạt tại chỗ vẫn còn là phổ biến và không phải lúc nào cũng có đủ CSGT để tham gia kiểm tra, xử phạt trên tất cả các tuyến đường. Việc sử dụng hệ thống giao thông thông minh sẽ giúp việc kiểm tra, xử phạt được tốt hơn. Tuy nhiên, nếu không tìm đúng người vi phạm, mà chỉ căn cứ vào giấy tờ, biển số xe ghi lại sẽ dẫn tới những bức xúc không đáng có. Ngoài ra, trong điều kiện giao thông dày đặc, đường sá chật chội, hạ tầng yếu kém, hệ thống thông tin chưa hợp lý, hệ thống giao thông thông minh chưa được thành lập, việc "phạt nguội" sẽ không đạt hiệu quả như mong muốn.

Do việc "phạt nguội" đòi hỏi quy trình mất nhiều thời gian, nên tỷ lệ thực hiện xử lý đạt rất thấp. Nguyên nhân do nhiều chủ phương tiện không chính chủ, cho nên việc xác định trách nhiệm rất khó khăn. Có trường hợp, công an địa phương trả lại thông báo do địa chỉ chủ xe không còn, có người đã qua đời, đang thụ án, đang thi hành nghĩa vụ quân sự, xuất cảnh... Hơn nữa, các chủ phương tiện cơ giới đường bộ không có tài khoản đăng ký như các nước khác, cho nên không thể thực hiện chế tài cưỡng chế được. Ngoài ra, việc phát hiện các vi phạm tại các thành phố lớn thì nhiều, nhưng việc xử phạt còn ít. Theo số liệu thống kê lực lượng CSGT (PC67) Công an TP Hồ Chí Minh là đơn vị đầu tiên trong cả nước áp dụng xử phạt vi phạm giao thông bằng ca-me-ra, chỉ trong thời gian ngắn từ giữa tháng 11-2014 đến 17-3-2015, bộ phận ghi hình, kiểm tra đã phát hiện 12.959 trường hợp vi phạm. Đã thực hiện xử lý 980 trường hợp và gửi thông báo đến địa chỉ chủ phương tiện toàn bộ các trường hợp vi phạm. Cũng theo thống kê, từ ngày 19-1 đến 11-3-2015, lực lượng CSGT Hà Nội đã xử lý 1.357 trường hợp; trong đó, xử lý căn cứ hình ảnh từ ca-me-ra giám sát là 99 trường hợp vi phạm.

Cần những giải pháp đồng bộ

Liên quan đến việc xử lý "phạt nguội" qua ca-me-ra giám sát, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô-tô Việt Nam Nguyễn Văn Thanh cho biết: Cần có sự phối hợp thông suốt từ CSGT, cảnh sát khu vực và các cấp chính quyền, đoàn thể nhân dân tại địa phương nơi người vi phạm cư trú. Để thực hiện việc "phạt nguội" đòi hỏi các quy định pháp luật phải đầy đủ, đồng bộ hơn rất nhiều so với những quy định hiện nay. Chủ tịch Hiệp hội Vận tải Hà Nội Bùi Danh Liên cho biết: Việc xử "phạt nguội" với người vi phạm giao thông qua hệ thống ca-me-ra nếu đưa vào áp dụng đại trà cần có nhiều phương án đồng bộ, đó là: Khi tiến hành "phạt nguội" điều đầu tiên là ca-me-ra phải ghi hình, sau đó thông báo chủ xe qua biển kiểm soát. Như vậy, quy trình phải thống nhất trên cả nước, không đơn giản chỉ có thể tìm chủ xe ở trong địa bàn tỉnh, thành phố. Việc lắp hệ thống ca-me-ra để có thể giải quyết nhanh các điểm ùn tắc, cán bộ tại trung tâm có thể trực tiếp gọi điện thoại đến các đội yêu cầu bố trí thêm lực lượng. Trong đó "phạt nguội" hành vi vi phạm giao thông của người tham gia giao thông chỉ là một trong những tác dụng đó.

Luật sư Phạm Đắc Hải, Trưởng văn phòng Luật sư Phồn Thịnh (Đông Anh, Hà Nội) cho biết: Cơ sở pháp lý cho việc "phạt nguội" hiện nay còn chưa đầy đủ. Tại điểm đ, khoản 1 điều 3, Luật Xử lý vi phạm hành chính quy định nghĩa vụ này thuộc về CSGT, đó là: "Người có thẩm quyền xử phạt có trách nhiệm chứng minh vi phạm hành chính". Tại điểm b, khoản 1, điều 3, Luật Xử lý vi phạm hành chính cũng quy định: "Việc xử phạt vi phạm hành chính được tiến hành nhanh chóng, công khai, khách quan, đúng thẩm quyền, bảo đảm công bằng, đúng quy định của pháp luật". Theo quy định này, thì việc CSGT chậm gửi thông báo vi phạm hoặc việc gửi thông báo có nhiều lỗi vi phạm trong thời gian dài đối với người vi phạm Luật Giao thông đường bộ là chưa đúng, cũng như chưa đạt được ý nghĩa của việc xử phạt vi phạm hành chính là phòng ngừa và răn đe đối với người vi phạm...

Để nâng cao hiệu quả trong việc xử lý bằng hình thức "phạt nguội" qua ca-me-ra giám sát, các cơ quan chức năng cần có nhiều giải pháp đồng bộ nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho CSGT xử phạt đúng quy định và bảo vệ được quyền, nghĩa vụ của chủ phương tiện khi tham gia giao thông.