Bảo đảm chế độ, chính sách cho gia đình liệt sĩ

Trong không khí trang nghiêm, ông Phạm Văn Thụ run run đón tấm Bằng “Tổ quốc ghi công” của người anh cả đã hy sinh hơn 70 năm trước. Khoảnh khắc đó đã khép lại một hành trình dài bảo vệ quyền lợi của gia đình ông, nhưng phía sau đó là câu hỏi: Vì sao một liệt sĩ đã được công nhận từ lâu, lại phải mất nhiều năm để gia đình được hưởng đầy đủ quyền lợi?

Ngày 24/3/2026, tại xã Kiến Hải, thành phố Hải Phòng, chính quyền địa phương phối hợp Bộ Chỉ huy quân sự thành phố tổ chức Lễ công bố Quyết định của Thủ tướng Chính phủ và trao Bằng “Tổ quốc ghi công” cho ba liệt sĩ, trong đó có liệt sĩ Phạm Văn Thu, người đã hy sinh trong Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954.

Liệt sĩ Phạm Văn Thu sinh năm 1935, nhập ngũ khi vừa tròn 18 tuổi. Ngày 29/4/1954, ông anh dũng hy sinh trong trận tiến công cứ điểm 505, cửa ngõ vào trung tâm Mường Thanh. Sau khi ông hy sinh, đơn vị đã cử người mang giấy báo tử về trao cho gia đình cùng di vật là chiếc khăn quàng cổ. “Khi đó, quê tôi chưa giải phóng, gia đình đang nuôi giấu cán bộ cách mạng nên phải nén đau thương để tránh bị địch phát hiện” - bà Phạm Thị Ân, em gái liệt sĩ, nhớ lại.

Sau hòa bình, liệt sĩ Phạm Văn Thu được Nhà nước truy tặng Bằng “Tổ quốc ghi công”, gia đình được cấp “Giấy chứng nhận gia đình liệt sĩ” và hưởng các chế độ đối với thân nhân liệt sĩ. Phần mộ của ông được xây dựng tại nghĩa trang liệt sĩ địa phương. Vào các dịp lễ, Tết, Ngày Thương binh-Liệt sĩ 27/7 hằng năm, gia đình vẫn nhận được sự thăm hỏi, tri ân của Đảng, Nhà nước và chính quyền địa phương. Thế nhưng, nhiều năm qua gia đình lại không được hưởng chế độ thờ cúng liệt sĩ theo quy định.

Cấp bằng Tổ quốc ghi công cho 49 liệt sĩ Biệt động Sài Gòn-Gia Định

30/01/2026 19:46

Từ năm 2019, ông Phạm Văn Thụ được gia đình ủy quyền làm thủ tục đề nghị hưởng chế độ này. Tuy nhiên, do không còn giữ được Bằng “Tổ quốc ghi công”, nên hồ sơ của ông không được cơ quan chức năng tiếp nhận. Khi ông đề nghị cơ quan chức năng tra cứu, cấp lại Bằng “Tổ quốc ghi công”, câu trả lời nhận được là: không có hồ sơ quản lý; không có căn cứ giải quyết.

Những lá đơn được gửi đi nhiều nơi, những cuộc hỏi đáp kéo dài, nhưng hồ sơ liệt sĩ Phạm Văn Thu bị thất lạc vẫn không được các cơ quan xem xét thấu đáo. Thậm chí, có biểu hiện đùn đẩy trách nhiệm giữa các cơ quan, khiến việc giải quyết chế độ, chính sách cho gia đình ông rơi vào bế tắc. “Có lúc chúng tôi tưởng như không còn hy vọng,” ông Thụ chia sẻ.

Bước ngoặt chỉ đến khi vụ việc được Báo Nhân Dân vào cuộc xác minh, phản ánh qua các bài viết (“Sớm cấp lại Bằng Tổ quốc ghi công và thực hiện đầy đủ chế độ đối với gia đình liệt sĩ” (số ra ngày 28/5/2024); “Khắc phục sự chậm trễ trong giải quyết chế độ liệt sĩ thất lạc hồ sơ” (số ra ngày 16/10/2024), đồng thời có văn bản kiến nghị các cơ quan chức năng xem xét, giải quyết, bảo đảm quyền lợi của gia đình liệt sĩ.

Từ những thông tin báo nêu, các cơ quan chức năng đã rà soát, đối chiếu dữ liệu từ nhiều nguồn, từng bước hoàn thiện hồ sơ và trình cấp có thẩm quyền xem xét. Ngày 12/2/2026, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 286/QĐ-TTg cấp lại Bằng “Tổ quốc ghi công” cho các liệt sĩ đã anh dũng hy sinh vì sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc, trong đó có liệt sĩ Phạm Văn Thu.

Trường hợp của liệt sĩ Phạm Văn Thu không phải là cá biệt. Sau khi vụ việc được giải quyết, Báo Nhân Dân tiếp tục nhận được đơn của ông Trần Thế Vương, cũng ở xã Kiến Hải, thành phố Hải Phòng. Trong đơn, ông Vương cho biết ông là cháu ruột của liệt sĩ Trần Thế Hải, được gia đình, dòng họ giao trách nhiệm thờ cúng liệt sĩ, nhưng nhiều năm qua ông không được hưởng chế độ thờ cúng liệt sĩ theo quy định.

Theo hồ sơ ông Vương cung cấp, liệt sĩ Trần Thế Hải sinh năm 1930, nguyên quán xã Đại Hợp, huyện Kiến Thuỵ (nay là xã Kiến Hải), thành phố Hải Phòng, Trung đội trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam, hy sinh ngày 20/7/1954, trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Ngày 5/7/1978, liệt sĩ Trần Thế Hải được Nhà nước truy tặng Bằng “Tổ quốc ghi công” (số Bằng 1EC 042b, do Thủ tướng Phạm Văn Đồng ký). Năm 1982, gia đình được Sở Thương binh và Xã hội (nay là Sở Nội vụ) Hải Phòng cấp “Giấy chứng nhận gia đình liệt sĩ”; đến năm 2013, được cấp đổi lại Bằng “Tổ quốc ghi công” (số Bằng LEC 042b.P, do Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng ký). Chính quyền xã Đại Hợp (nay là xã Kiến Hải) cũng đã xây phần mộ liệt sĩ Trần Thế Hải và khắc tên ông trên bia tưởng niệm trong Nghĩa trang liệt sĩ.

Xác minh hồ sơ, chúng tôi nhận thấy, đây là trường hợp liệt sĩ đã được Nhà nước công nhận qua nhiều thời kỳ, hồ sơ cơ bản đầy đủ, vậy nguyên nhân nào dẫn đến sự chậm trễ này?

Điều đáng nói, những vướng mắc như trên không chỉ xảy ra ở một vài trường hợp riêng lẻ. Hiện nay, nhiều gia đình liệt sĩ vẫn gặp khó khăn trong quá trình hoàn thiện hồ sơ và thụ hưởng chính sách. Nguyên nhân chủ yếu do dữ liệu thiếu thống nhất, chưa được số hóa đầy đủ, và sự phối hợp giữa các cơ quan còn chưa chặt chẽ.

Trong không ít trường hợp, thay vì cơ quan chức năng chủ động rà soát, đối chiếu thông tin, trách nhiệm chứng minh lại được đặt lên vai người dân, trong khi đây là đối tượng đặc thù, nhiều gia đình không còn đủ điều kiện lưu giữ, bổ sung giấy tờ sau hàng chục năm. Hệ quả là quyền lợi chính đáng của các gia đình liệt sĩ bị chậm trễ kéo dài.

Việc giải quyết dứt điểm trường hợp liệt sĩ Phạm Văn Thu cho thấy, nếu chủ động đối chiếu dữ liệu từ nhiều nguồn, các cơ quan chức năng hoàn toàn có thể tháo gỡ vướng mắc mà không cần yêu cầu người dân “chứng minh lại từ đầu”.

Vì vậy, đối với những trường hợp liệt sĩ thất lạc hồ sơ nhưng có đầy đủ căn cứ xác nhận, các cơ quan chức năng cần linh hoạt xem xét, giải quyết, tránh gây phiền hà, thiệt thòi cho thân nhân liệt sĩ.