Mô hình hợp tác nuôi tôm sú ở Trà Vinh

Tuy nhiên, trong hoàn cảnh chung ấy, các Câu lạc bộ nuôi tôm sú cộng đồng ở huyện Cầu Ngang, tỉnh Trà Vinh vẫn thu được kết quả tốt đẹp, trở thành mô hình nuôi tôm sú hứa hẹn phát triển bền vững.

Kỹ sư Dương Tấn Ðởm, Phó Trưởng phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Cầu Ngang cho biết, trong vụ nuôi tôm sú năm 2008, tại các xã trọng điểm nuôi tôm sú của huyện đã thành lập bảy Câu lạc bộ nuôi tôm sú cộng đồng. Dù mới là năm đầu thực hiện, nhưng hiệu quả của mô hình rất khả quan.

Kỹ sư Ðởm dẫn ra vài con số để chứng minh: Toàn huyện chỉ có 57%  số hộ nuôi tôm sú có lãi, thì tại các Câu lạc bộ nuôi tôm sú cộng đồng có từ 70 đến 100% số hộ nuôi có lãi. Nếu tính riêng xã Mỹ Long Nam, toàn xã có 61,7% số hộ nuôi có lãi, năng suất bình quân đạt 3,4 tấn/ha; thì Câu lạc bộ nuôi tôm sú cộng đồng ấp Tư, xã Mỹ Long Nam số hộ nuôi có lãi đạt tỷ lệ 82%, năng suất bình quân đạt 4,03 tấn/ha.

Lý giải về sự khác biệt này, kỹ sư Dương Tấn Ðởm cho rằng, khác biệt là do giữa hai cách khuyến ngư. Theo cách làm thông thường, mỗi khi chuẩn bị vào vụ nuôi tôm, lực lượng khuyến ngư tỉnh, huyện đều có mở lớp tập huấn về kỹ thuật nuôi tôm sú cho người nuôi. Các công ty bán giống, thức ăn, thuốc phục vụ nuôi tôm cũng tham gia tập huấn kỹ thuật; Chương trình khuyến ngư về nuôi tôm sú cũng thường xuyên được đưa lên sóng phát thanh, truyền hình.

Bình quân mỗi người nuôi tôm đều được tham gia học tập vài lần, nghe hàng chục lần. Thế nhưng cách khuyến ngư này không mấy hiệu quả. Bởi vì, trình độ học vấn, khả năng tiếp thụ của nông dân không đồng đều, lại ngại ghi chép, trong khi người dạy chủ yếu dạy chay. Giá trị của ao tôm rất lớn, là cả một gia tài của người nuôi, nên nếu hiểu biết một cách lơ mơ thì họ không dám áp dụng; còn nếu có áp dụng thì cũng không hoàn toàn đúng cách.

Ðể hạn chế những yếu kém này, đầu vụ nuôi tôm sú 2008, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Cầu Ngang, được sự đồng ý của lãnh đạo huyện cho phép thử nghiệm mô hình khuyến nông mới là lập các Câu lạc bộ nuôi tôm sú cộng đồng để làm khuyến ngư, chuyển giao khoa học - kỹ thuật bằng cách "cầm tay chỉ việc". 

Trước khi thành lập các Câu lạc bộ nuôi tôm sú cộng đồng, cán bộ kỹ thuật được phân công về các địa bàn trọng điểm nuôi tôm để vận động, tuyên truyền, tư vấn với người dân về cách làm mới. Như cách tổ chức, việc quản lý môi trường, vấn đề kỹ thuật... Và khi người nuôi tôm tự nguyện vào Câu lạc bộ nuôi tôm sú cộng đồng thì phải tuân thủ đúng điều lệ câu lạc bộ. Lúc đầu người dân cũng chưa tin lắm.

Theo dự định ban đầu thì mỗi Câu lạc bộ nuôi tôm sú cộng đồng gồm 10 hộ canh tác liền kề, nhưng phải đi vận động nhiều lần cũng vẫn còn nhiều câu lạc bộ chưa đến 10 hộ. Một số hộ canh tác liền kề thì không chịu vào câu lạc bộ, ngược lại cũng có những hộ canh tác quá xa, hay điều kiện ao hồ không bảo đảm kỹ thuật xin vào cũng không được chấp nhận.

Vì ở quá xa thì khó mà quản lý, trao đổi kỹ thuật; còn ao hồ không đúng kỹ thuật thì không thể áp dụng kỹ thuật được. Nhưng chỉ sau hai tháng, những người ngoài câu lạc bộ xin vào rất đông, kể cả những người trước đây nhất quyết không chịu vào thì nay cũng xin vào câu lạc bộ.

Theo anh Ðởm, về kỹ thuật thì không có gì khác biệt; chỉ khác là cách chuyển giao. Ở đây áp dụng cách "cầm tay chỉ việc", chuyển giao từng khâu kỹ thuật đúng vào từng thời điểm nuôi cụ thể; vừa học lý thuyết vừa có mô hình thực tế và áp dụng ngay. Như ngay đầu vụ thì nói về khâu thiết kế, cải tạo ao hồ, diệt cá tạp, gây mầu nước, xử lý độ pH...

Hằng tuần, cán bộ kỹ thuật đi thăm vùng nuôi tôm hai lần để phán đoán trước những diễn biến bất lợi có thể xảy ra. Ngoài ra, người nuôi tôm có thể điện báo bất cứ lúc nào nếu phát hiện có những vấn đề bất thường xảy ra, cán bộ kỹ thuật sẽ hướng dẫn cách xử lý kịp thời. Mỗi tuần, câu lạc bộ họp một lần để báo cáo tình hình sản xuất và trao đổi các vấn đề kỹ thuật, cán bộ kỹ thuật sẽ giải đáp những vấn đề kỹ thuật mà người dân chưa hiểu rõ.

Ông Trần Thanh Thuận, Chủ nhiệm Câu lạc bộ nuôi tôm sú cộng đồng ấp Cái Già, xã Hiệp Mỹ Ðông, huyện Cầu Ngang, phấn khởi nói: Nhờ vào câu lạc bộ mà vụ nuôi tôm vừa rồi 8/10 thành viên trong câu lạc bộ có lãi, có hộ lãi hơn 50 triệu đồng. Do giá dầu và thức ăn nuôi tôm cao, trong khi giá tôm thấp nên mới lãi thấp như vậy. Còn lại hai hộ hòa vốn cũng do họ thu hoạch muộn, giá tôm thấp. Năm rồi, điều kiện thời tiết, môi trường vùng này có nhiều bất lợi, những hồ tôm ngoài câu lạc bộ luôn có biến động, nhiều hộ phải thu hoạch sớm, rất ít hộ có lãi; ngược lại các hồ tôm trong câu lạc bộ không xảy ra biến động lớn. Ðược như vậy là ngon ăn quá rồi. Riêng gia đình tôi có 16 công đất, chuyển nuôi tôm hết 10 công. Chưa chuyển hết đất sang nuôi tôm là do trước đây nắm kỹ thuật lơ mơ, hiệu quả nuôi tôm không chắc, trúng ít mà thất thu nhiều. Năm nay tôi sẽ chuyển hết số đất còn lại sang nuôi tôm.

Chỉ sau một năm được tập huấn kỹ thuật bằng cách "cầm tay chỉ việc", ông Thuận nói về kỹ thuật nuôi tôm khá rành mạch. Ông tự tin nói rằng đã học được 90% bài bản của các kỹ sư truyền đạt, và năm nay có thể tự làm được.

Ðồng chí Nguyễn Thanh Thưởng, Bí thư Chi bộ ấp Cái Già, cho biết, toàn ấp có 222 ha đất sản xuất nông nghiệp. Trong này có 20 ha đất giồng cát, số còn lại nằm trong vùng quy hoạch chuyển đổi nuôi tôm sú của huyện. Sau ba năm thực hiện chuyển đổi, bà con trong ấp đã chuyển đổi sang cơ cấu tôm lúa được 125 ha (bằng 88 ha mặt nước).

Ðồng chí Thưởng nói, bây giờ nông dân ở đây đã thấy được lợi ích khi vào Câu lạc bộ nuôi tôm sú cộng đồng. Ðầu vụ này, rất nhiều người muốn xin vào Câu lạc bộ nuôi tôm sú cộng đồng, muốn thành lập thêm câu lạc bộ mới. Năm nay, chắc là không còn chuyện phải đi vận động nữa, người nuôi tôm rất sẵn sàng tham gia câu lạc bộ. Nếu như mô hình nuôi tôm sú cộng đồng được nhân rộng thì không bao lâu nữa việc chuyển đổi cơ cấu sản xuất ở cánh đồng tây này sẽ sớm hoàn thành.

Chúng tôi đến Câu lạc bộ nuôi tôm sú cộng đồng ấp Cà Tum B, xã Vinh Kim, huyện Cầu Ngang. Ðây là cánh đồng nước lợ. Trước kia người dân chủ yếu làm trồng một vụ lúa và nuôi nhữ tôm tép tự nhiên. Ông Hà Văn Bạc nói, hồi đó vùng này sống khỏe lắm. Chỉ lên bao ngạn một công đất thôi, đúng con nước một ngày cũng có thể thu hoạch được 1 kg tôm tép, giá trị tương đương một giạ lúa. Nhưng khi xây dựng cống đập Chà Và xong thì tôm tép tự nhiên ở đây không còn nữa.

Những năm đó đời sống bà con ở đây vô cùng khó khăn. Sau khắc phục sự cố cống đập Chà Và đến nay, tôm tép tự nhiên có phục hồi trở lại, nhưng ít hơn trước kia. Rồi phong trào nuôi tôm sú nước ngọt phát triển, thấy một số nơi nuôi trúng, một số bà con ở đây cũng đào ao để nuôi tôm sú. Những năm đầu cũng trúng khá, diện tích nuôi tôm ngày càng được mở rộng, nhưng càng về sau số hộ nuôi lỗ vốn ngày càng nhiều lên.

Nếu tính chung vùng đất Cà Tum này, năm rồi tỷ lệ hộ nuôi tôm sú có lãi chỉ chiếm khoảng 30%. Riêng tám hộ trong Câu lạc bộ nuôi tôm sú cộng đồng, chỉ có một hộ lỗ vốn, một hộ hòa vốn, còn lại 6 hộ đều có lãi, có hộ lãi  35 triệu đồng, hộ đạt năng suất cao nhất lên đến 4,6 tấn/ha. Ông Hà Văn Bạc nói, vùng đất ở đây không thuận lợi bằng các nơi khác, nhờ vào câu lạc bộ mới nuôi được như vậy.  

Ðiểm nổi bật của mô hình nuôi tôm sú cộng đồng là liên kết những người nuôi tôm liền kề lại với nhau để cùng đồng lòng, đồng tâm, đồng trách nhiệm, cùng thực hiện đúng quy trình kỹ thuật do cán bộ khuyến ngư hướng dẫn. Ðặc biệt là cách khuyến ngư "cầm tay chỉ việc" này giúp cho nông dân dễ hiểu và áp dụng được vào thực tế. Lợi ích của những người tham gia Câu lạc bộ nuôi tôm sú cộng đồng là được chia sẻ thông tin, được trao đổi kinh nghiệm; đi liền với trách nhiệm là phải cùng cộng đồng để bảo vệ môi trường, quản lý nguồn nước, quản lý dịch bệnh tôm, đồng lòng chọn thời điểm thả nuôi thích hợp... nhằm bảo vệ môi trường nuôi bền vững. 

Nuôi tôm sú theo hình thức cộng đồng sẽ giảm thiểu được những rủi ro thường gặp trước đây, như việc thả giống không đúng lịch thời vụ, người thả giống trước, người thả giống sau, nhất là khi tôm mắc bệnh không xử lý nước mà cứ xả nước mang mầm bệnh ra đường nước công cộng dùng chung, khiến cho dịch bệnh lây lan không kiểm soát nổi.

Kết quả bước đầu tại bảy Câu lạc bộ nuôi tôm sú cộng đồng chưa thể  khẳng định là mô hình nuôi tôm sú lý tưởng, nhưng chắc chắn rằng khuyến ngư theo kiểu này tuy có chậm về số lượng người được học tập, nhưng kiến thức về khoa học kỹ thuật được người dân tiếp thụ sâu và chắc nhất.