M’Đrắk nỗ lực chống hạn giữa mùa mưa

Đặc biệt, tại huyện vùng sâu M’Đrắk, nằm phía đông của tỉnh tiếp giáp với tỉnh Phú Yên và Khánh Hòa, một trong những huyện nghèo nhất của tỉnh Đắk Lắk đang bị khô hạn nặng ngay giữa mùa mưa. Tình trạng này khiến nhiều diện tích cây trồng bị thiếu nước tưới nghiêm trọng làm giảm năng suất, thậm chí là mất trắng.

Để hạn chế thấp nhất những thiệt hại do hạn hán gây ra, trong những ngày này, các cấp, các ngành của huyện M’Đrắk cùng nông dân tập trung mọi nguồn lực ngày đêm nỗ lực chống hạn cứu cây trồng.

Một ngày giữa tháng tám, chúng tôi vượt gần 100 km từ TP Buôn Ma Thuột theo Quốc lộ 26 về huyện vùng sâu M’Đrắk. Khi xe vừa qua khỏi trung tâm huyện Ea Kar, đặc biệt là bước vào địa phận huyện M’Đrắk, thời tiết trở nên nóng bức và trên một thảo nguyên bao la chủ yếu trồng các loại cây ngắn ngày như mía, sắn (mì), ngô, đậu, mè, lúa nước…, nhiều nơi cây trồng đã khô héo, thậm chí có nơi cây trồng đã cháy khô. Xa xa, một vài đám cháy bốc khói đen nghịt càng làm cho không khí oi bức và cảnh khô hạn trên thảo nguyên M’Đrắk thêm gay gắt.

Dẫn chúng tôi ra tận chân đập Ea Ktung đã khô cạn trơ đáy hơn 10 ngày nay, Bí thư Đảng ủy xã Krông Jing Y Lốp Niê lo lắng, cho biết, đập Ea Ktung phục vụ nước tưới cho 25 ha lúa nước ở các cánh đồng Ea Kdung, Ea Bôi, Ea Tlư… nhưng hơn một tháng nay, trên địa bàn không có mưa khiến hồ đã cạn trơ đáy hơn 10 ngày nay làm hơn tám sào lúa nước của bàn con dân tộc đã bị khô hạn nặng.

Không chỉ đập Ea Ktung mà đến nay, toàn bộ năm công trình hồ đập thủy lợi và các dòng sông, suối trên địa bàn xã đều đã cạn kiệt nguồn nước khiến hơn 28 ha lúa nước của đồng bào các dân tộc trong xã bị khô hạn, chưa kể các loại cây trồng khác. Nếu trong vòng 15 ngày nữa, thời tiết tiếp tục nắng nóng, không có mưa thì diện tích cây trồng bị khô hạn sẽ tăng nhanh. Trong khi đó, đồng bào các dân tộc trong xã chủ yếu là sản xuất nông nghiệp, đời sống còn gặp rất nhiều khó khăn. Nay hạn hán gay gắt khiến nguy cơ thiếu đói trong nhân dân ngày càng gia tăng.

Tại cánh đồng lúa nước buôn Tai, xã Krông Jing, giữa buổi trưa hè nắng gắt, chúng tôi gặp chị H’Juel Ksơr đang kéo ống bơm nước cứu hơn 1,2 sào lúa của gia đình.

Dừng tay lau những giọt mồ hôi chảy dài trên khuôn mặt rám nắng, chị H’Juel cho biết: “Cả gia đình tôi phụ thuộc vào diện tích lúa nước này. Hiện nay, cây lúa chuẩn bị làm đòng thì gặp khô hạn, nên tôi phải bỏ tiền ra thuê máy bơm nước cứu lúa, cứ mỗi đợt tưới là 100 nghìn đồng. Tuy nhiên, do nắng nóng kéo dài, nước tại các hồ đập, sông, suối đã cạn kiệt nên mình nỗ lực cứu được ngày nào hay ngày đó. Bây giờ, chỉ hy vọng trời mưa xuống mới vớt vác được chút nào, còn nắng nóng kéo dài thêm nửa tháng nữa thì mất trắng”.

Theo quan sát của chúng tôi, trên cánh đồng buôn Tai không chỉ riêng diện tích lúa của gia đình chị H’Juel mà nhiều diện tích lúa khác cũng đang thiếu nước tưới, cây lúa đang héo úa, vàng vọt.

Rời cánh đồng buôn Tai, chúng tôi đến đập thủy lợi Krông Jing nằm trên địa bàn xã Cư Mta, đây là công trình thủy lợi lớn nhất huyện M’Đrắk phục vụ nước tưới cho khoảng 120 ha lúa nước của người dân xã Cư Mta và thị trấn M’Đrắk, nhưng nguồn nước trong lòng hồ cũng đã cạn dưới mực nước chết. Dưới lòng hồ, các máy bơm đang ngày đêm xình xịch bơm nước cứu lúa.

Trực tiếp quản lý các máy bơm nước ở đây, ông Lê Đăng Khang, Phó Giám đốc Chi nhánh Công ty quản lý công trình thủy lợi M’Đrắk (Công ty TNHH MTV quản lý công trình thủy lợi Đắk Lắk), cho biết, khác với nhiều năm trước, tình hình khô hạn năm nay khốc liệt hơn. Chi nhánh công ty quản lý 15 công trình hồ đập, thủy lợi trên địa bàn huyện phục vụ nưới tưới cho gần 600 ha lúa nước, hơn 1.500 ha cà-phê và các loại cây trồng khác… Tuy nhiên, do nắng hạn kéo dài, đến nay, đã có một công trình khô cạn, các công trình còn lại nước đã giảm xuống dưới mực nước chết nên cả tuần nay công ty phải sử dụng sáu máy bơm ngày đêm liên tục bơm nước cứu lúa.

“Máy bơm hay dầu thì không sợ thiếu, chỉ sợ hết nước để bơm cứu lúa cho dân mà thôi. Tình trạng khô hạn giữa mùa mưa đã diễn ra nhiều năm nay ở huyện vùng sâu này và mức độ khô hạn ngày càng gay gắt hơn, nhưng đến nay vẫn chưa có biện pháp gì khắc phục. Cứ đà này thì đời sống của nhân dân ở đây khó mà vươn lên được”, ông Khang than thở. 

Vừa đi kiểm tra tình hình khô hạn ở cơ sở trở về, Trưởng phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện M’Đrắk Nguyễn Thế Thập cho biết: Vụ hè thu năm nay toàn huyện gieo trồng được hơn 25.100 ha, vượt kế hoạch đề ra, trong đó cây hàng năm hơn 19 nghìn ha. Trong năm 2020, trên địa bàn huyện có lượng mưa khá lớn, nhưng khả năng tích trữ nước của các công trình hồ đập thủy lợi kém do hầu hết xây dựng đã nhiều năm, sự bồi lắng lòng hồ quá lớn lại không được nạo vét dẫn đến không tích trữ được nước. Bên cạnh đó, huyện M’Đrắk nằm phía đông của tỉnh Đắk Lắk tiếp giáp với tỉnh Phú Yên và Khánh Hòa nên ảnh hưởng khí hậu của các tỉnh Nam Trung Bộ. Do đó, từ cuối tháng 6 đến nay trên địa bàn huyện không có mưa, nắng nóng kéo dài khiến 80% trong tổng số 60 công trình hồ đập thủy lợi toàn huyện không còn nước tự chảy, trong đó có một số công trình đã cạn trơ đáy như hồ Ea Ktung, xã Krông Jing; hồ Cư Króa 1, xã Cư Króa 1 và hồ thôn 6, xã Ea Mlây…

Tình hình khô hạn kéo dài đã làm hơn 710 ha cây trồng trên địa bàn sáu xã, thị trấn của huyện đã bị khô hạn, gồm hơn 358 ha lúa, 301 ha ngô, 51 ha cà-phê… trong đó nhiều diện tích sẽ giảm năng suất, thậm chí là mất trắng. Nếu trong hai tuần nữa, trên địa bàn huyện vẫn tiếp tục không có mưa, sẽ có hơn 10 công trình hồ đập thủy lợi sẽ cạn kiệt nguồn nước và diện tích cây trồng bị hạn, giảm năng suất sẽ tăng nhanh, nhất là diện tích lúa nước, ngô, mè, đậu đỗ, mía, sắn…

Trong khi đó, M’Đrắk là một trong những huyện nghèo nhất tỉnh Đắk Lắk, dân số toàn huyện hiện có 75 nghìn người, trong đó có gần 50% là đồng bào dân tộc thiểu số.

Đến cuối năm 2020, toàn huyện còn 15,89% hộ nghèo và 9,65% hộ cận nghèo, hầu hết nhân dân đều sản xuất nông nghiệp là chính. Do ảnh hưởng của biến đổi khi hậu, thời tiết ngày càng diễn biến phức tạp, hạn hán, lũ lụt xảy ra liên tục xảy ra khiến đời sống của đồng bào các dân tộc tộc trên địa bàn huyện luẩn quẩn trong đói nghèo, khó vươn lên được…

Để giúp nhân dân chống hạn cứu cây trồng, Ủy ban nhân dân huyện M’Đắk đã cấp 50 triệu đồng cho Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện hỗ trợ các đơn vị, địa phương mua dầu bơm nước chống hạn.

Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện phối hợp Chi nhánh công ty quản lý công trình thủy lợi huyện bố trí 13 máy bơm để bơm nước chống hạn cho 245 ha lúa nước tại các công trình còn nguồn nước. Đồng thời, chỉ đạo và hướng dẫn nhân dân chủ động phòng, chống hạn theo phương châm bốn tại chỗ, khuyến khích nhân dân sử dụng các máy bơm nhỏ của gia đình tận dụng nguồn nước từ các sông, suối, hồ chứa, ao đầm… bơm tưới cho cây trồng; thực hiện điều tiết nước hợp lý giữa các công trình, tăng cường tưới luân phiên giữa các khu tưới; tổ chức nạo vét kênh mương, khơi thông dòng chảy tận dụng các nguồn nước còn lại để chống hạn cứu cây trồng.

Các địa phương trong huyện vận động và hướng dẫn nhân dân chuyển đổi những diện tích lúa nước bị hạn nặng sang trồng khoai lang, đậu đỗ chịu hạn tốt hơn. Đối với diện tích cây ngô bị hạn có khả năng mất trắng thì sớm phá bỏ chuẩn bị đất khi thời tiết thuận lợi tiến hành gieo trồng vụ thu đông kịp thời, kiên quyết không bỏ đất trống…

Trưởng Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện M’Đrắk Nguyễn Thế Thập còn cho biết, để phòng chống hạn hiệu quả, Ủy ban nhân dân huyện đã đề nghị Ủy ban nhân dân tỉnh sớm hỗ trợ cho huyện 500 triệu đồng để mua dầu bơm chống hạn; hỗ trợ hai tỷ đồng mua giống các loại phục vụ tái sản xuất vụ Thu Đông năm 2021 và vụ Đông Xuân 2021-2022.

Về lâu dài, Ủy ban nhân dân tỉnh cần có chủ trương thực hiện xã hội hóa nạo vét lòng hồ các công trình hồ đập thủy lợi trên địa bàn huyện bị bồi lắng để tăng khả năng tích trữ nước phục vụ sản xuất, khắc phục tình trạng năm nào cũng xảy ra hạn hán giữa mùa mưa, ảnh hưởng lớn đến đời sống của nhân dân trên địa bàn huyện.