Nói chuyện với Nguyễn Bá Hải ngay sau buổi gặp gỡ các nhà khoa học trẻ với Thủ tướng, chúng tôi được TS Hải giới thiệu về sản phẩm kính “Mắt thần” phiên bản mới nhất. Trải qua bốn năm với chín lần cải tiến, từ phiên bản mũ nặng hai kg với giá 20 triệu đồng, đến nay phiên bản kính “Mắt thần” mới nhất giống như một chiếc kính thời trang chỉ nặng 200g và có giá khoảng hai triệu đồng. Kính được gắn một thiết bị cảm biến thông qua cơ chế rung ở tai, được lập trình giúp người đeo có thể nhận biết được vật ở xa hay gần, cao hay thấp, to hay nhỏ, di chuyển hay đứng yên...
Mỗi ngày, chiếc kính sẽ báo về “tình trạng sức khỏe” của nó: hoạt động có tốt không, pin còn bao nhiều? Pin đầy sẽ sử dụng được từ 5-10 ngày, pin một nửa dùng được khoảng hai đến bốn ngày. Cho đến nay, ngoài khả năng nhận diện các vật cản để báo rung cho người sử dụng lựa chọn được hướng đi an toàn, phiên bản mới nhất đang được nghiên cứu tích hợp nhiều tiện ích khác như nghe nhạc, gọi điện thoại, nhận diện màu sắc…
TS Nguyễn Bá Hải kể, từng có ý định làm băng nói cho người khiếm thị khi còn học đại học, ý tưởng đó chưa thực hiện được vì đi du học ở Hàn Quốc. Hải luôn cảm thấy “kỳ kỳ” vì mắc nợ với những người khiếm thị. Khi trở về Việt Nam sau thời gian du học, ngày ngày đi làm qua bệnh viện Thủ Đức, chứng kiến những người mù gặp khó khăn trong sinh hoạt, TS Hải nảy ra ý tưởng chế tạo thiết bị dẫn đường cho những người khiếm thị, đó là chiếc mũ gắn cảm biến, phản hồi qua da, thay thế cho thị giác.
Những ngày mày mò, nghiên cứu, TS Hải đã có cơ hội gặp rất nhiều trẻ em khiếm thị. TS Hải tâm sự: “Khi đó thì mình chưa có con, nhưng mình cứ trăn trở nếu sau này con mình mù thì sao? Hay là sau này mình bị mù thì sao? Mình không thể biết được chuyện gì sẽ xảy ra. Những điều đó cứ trăn trở mình và thúc đẩy mình. Mình làm không chỉ vì người mù”.
Có những lúc khó khăn, kinh phí, cơ sở vật chất thiếu thốn, đã định từ bỏ nhưng sự chờ đợi, mong ngóng của những người khiếm thị lại khiến TS Hải không nỡ bỏ cuộc và đã liên tục cải tiến sản phẩm để cho ra phiên bản “Mắt thần” gọn nhẹ và chất lượng như hiện nay.
Trước đây, đã từng có doanh nghiệp muốn mua sáng chế sản phẩm “Mắt thần” với giá từ hai đến ba tỷ đồng, thậm chí mới đây có doanh nghiệp mua với giá mười tỷ đồng để thương mại hóa ra nước ngoài nhưng TS Hải đã từ chối. Hải muốn giữ lời hứa với những người đã góp gạo nuôi mình từ những ngày còn mày mò nghiên cứu trong căn nhà trọ; dành tặng cho cộng đồng, phục vụ người mù.
Cùng với sự ủng hộ và chung tay của các mạnh thường quân, kính được sản xuất ra chủ yếu để tặng những người khiếm thị có hoàn cảnh khó khăn. Đó có thể là những thương bệnh binh trở về từ chiến tranh với di chứng ác nghiệt, là những người khiếm thị bán vé số, tăm tre… vẫn lang thang trên các nẻo đường của TP Hồ Chí Minh… Với nghĩa cử đẹp ấy, cho đến nay, chương trình “Tặng kính cho người khiếm thị nghèo” đã trao được hơn 300 “mắt thần” đến tay người khiếm thị trên cả nước.
TS Nguyễn Bá Hải đang giới thiệu về sản phẩm Mắt thần. (Ảnh: Hạnh Nguyên)
Khi nghiên cứu “Mắt thần”, có lẽ TS Nguyễn Bá Hải không thể ngờ rằng có ngày Chính phủ sẵn sàng hỗ trợ toàn bộ kinh phí sản xuất “Mắt thần dẫn đường” cho 300 nghìn người mù ở nước ta. Buổi gặp gỡ cùng với quyết định của Thủ tướng đầu tư để thương mại hóa kết quả nghiên cứu “Mắt thần” đã gieo vào lòng những nhà nghiên cứu khoa học trẻ như TS Hải một niềm hy vọng và sự tin tưởng.
Năm đầu tiên khi về nước, Hải thậm chí đã từng nghĩ phải bỏ khoa học đi kinh doanh vì làm tiến sĩ nghèo, xấu hổ với bạn bè. Hải cũng từng nghĩ đến việc xin kinh phí nghiên cứu của Nhà nước nhưng chờ lâu quá, một năm mới được xét duyệt thì không còn hứng nghiên cứu, trong khi “nghiên cứu khoa học là đêm nằm nghĩ mai phải làm ngay mới chịu được”. Nhưng sau năm năm, Hải nhận ra trong thời gian ấy nếu người làm khoa học biết vượt qua khó khăn, đến một lúc nào đó sẽ có “quả ngọt”.
“Khó khăn sẽ nâng mình lên chứ không kéo mình xuống”, TS Hải tâm sự. Mà thực ra, đối với những người làm khoa học, ngay khi đối mặt với khó khăn cũng chính là hạnh phúc được sống với đam mê của mình. Bởi vậy, cũng không có gì khó lý giải khi TS Hải bán cả bốn chiếc ô-tô có trong tay, đi xe máy của vợ để có kinh phí nghiên cứu khoa học.
Sau cuộc gặp mặt với Thủ tướng, ước nguyện có nhiều hơn những “Mắt thần” được đến với người mù Việt Nam của Hải đang dần trở thành hiện thực. TS Nguyễn Bá Hải luôn tin rằng, khó khăn như bầu trời tối nhưng vẫn luôn có những tia sáng, chỉ cần người làm khoa học dũng cảm đi đến cùng, dấn thân không thỏa hiệp với chính mình. Chính từ triết lý đó, ngoài “Mắt thần”, TS Hải và các cộng sự đã nghiên cứu ra rất nhiều sản phẩm ứng dụng cao trong thực tiễn như máy pha cà- phê sạch, kết hợp công nghệ Việt - Nhật - Italia hay rô-bốt dạy tiếng anh… Xa xôi hơn, TS Hải vẫn luôn ước mơ mở một viện nghiên cứu tư nhân lấy hiệu quả làm đầu, để những đầu tư nghiên cứu đem lại lợi ích cho xã hội, phát huy trí tuệ, vị thế Việt Nam.
