Chủ động triển khai
Ba ngày sau khi Quốc hội thông qua Luật Phát triển đô thị, tại Kỳ họp thứ tư (Kỳ họp chuyên đề) Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh khóa XI đã xem xét, thông qua Nghị quyết quy định một số nội dung về xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật để tổ chức thi hành Luật Phát triển đô thị trên địa bàn Thành phố. Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Hội đồng nhân dân thành phố Võ Văn Minh cho rằng: “Đây là nội dung có ý nghĩa nền tảng, tạo cơ sở để Thành phố Hồ Chí Minh chủ động triển khai các nhiệm vụ xây dựng thể chế, cơ chế, chính sách thuộc thẩm quyền của Hội đồng nhân dân thành phố trong thời gian tới”.
Nhấn mạnh về sự chủ động của Thành phố Hồ Chí Minh trong việc sớm đưa luật đi vào cuộc sống, đại biểu Hội đồng nhân dân thành phố Nguyễn Trần Phượng Trân bày tỏ mong muốn Ủy ban nhân dân thành phố và các sở, ngành liên quan cần sớm nghiên cứu, khẩn trương trình Hội đồng nhân dân ban hành những văn bản thuộc thẩm quyền, qua đó kịp thời triển khai khi luật chính thức có hiệu lực từ ngày 1/10 tới đây.
Đánh giá về tinh thần của luật, đại biểu cho rằng luật đã trao thêm rất nhiều thẩm quyền cho Thành phố Hồ Chí Minh trong đó đặc biệt là việc ban hành nghị quyết quy định trình tự, thủ tục, thẩm quyền giải quyết một số thủ tục hành chính theo hướng đơn giản hóa, ứng dụng mạnh mẽ khoa học-công nghệ. Chính vì vậy, theo bà Trân, các văn bản hướng dẫn đi kèm cần được xây dựng theo tiêu chí dễ tiếp cận, dễ thực hiện đối với mọi cơ quan, đơn vị, đặc biệt là với người dân và doanh nghiệp.
Cũng với quan điểm trên, đại biểu Hội đồng nhân dân thành phố Lê Thị Mai Thi cho rằng, thành phố cần phải tránh tuyệt đối tình trạng luật đã có hiệu lực nhưng cơ sở vẫn phải chờ hướng dẫn mới có thể thực hiện. Nhằm bảo đảm tính khả thi, đại biểu đề nghị thành phố cần phân định rõ ràng trách nhiệm giữa cấp thành phố với các cấp xã, phường và khu vực đặc khu. Đồng thời, một yếu tố mang tính quyết định cần phải bảo đảm nguồn lực tương ứng khi thực hiện phân cấp, phân quyền, bảo đảm từ nhân lực, kinh phí cho đến hệ thống dữ liệu và các công cụ quản lý thiết thực.
Theo Giám đốc Sở Tư pháp Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Thị Hồng Hạnh, qua rà soát chi tiết, có khoảng 240 nội dung cần triển khai, dự kiến được cụ thể hóa trong 186 văn bản, bao gồm các nghị quyết của Hội đồng nhân dân, quyết định của Ủy ban nhân dân và quyết định của Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố.
Bà Hạnh nhấn mạnh, nguyên tắc cốt lõi là việc phân cấp, phân quyền mạnh không đồng nghĩa với việc nới lỏng hay bỏ qua các yêu cầu khắt khe về quy trình xây dựng chính sách. Mọi dự thảo vẫn phải tuân thủ nghiêm ngặt việc lấy ý kiến, phản biện xã hội và đánh giá tính khả thi thực tế.
Chia sẻ về nội dung này, Chủ tịch Hội đồng nhân dân thành phố Võ Văn Minh cho biết, dự kiến vào cuối tháng 9 này, Hội đồng nhân dân thành phố sẽ tổ chức một kỳ họp để xem xét thông qua khoảng 70 nghị quyết nhằm cụ thể hóa Luật Phát triển đô thị để từng bước đi vào thực tiễn cuộc sống.
Bệ phóng vững chắc cho Thành phố Hồ Chí Minh phát triển
Luật Phát triển đô thị sẽ chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 1/10/2026, các chính sách ưu đãi thuế đặc thù sẽ áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2027. Để bảo đảm tính liên tục, Nghị quyết số 98 và Nghị quyết số 260 sẽ tiếp tục được thực hiện và chỉ hết hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/4/2027. Các dự án, cơ chế tài chính đã phê duyệt trước ngày luật có hiệu lực được tiếp tục triển khai mà không phải phê duyệt lại, mang lại sự ổn định tuyệt đối, củng cố niềm tin vững chắc cho mọi nhà đầu tư.
Sự ra đời của đạo luật vượt trội này chính là bước chuyển đổi mạnh mẽ từ quản lý tiền kiểm cứng nhắc sang cơ chế hậu kiểm gắn liền với tự chủ và trách nhiệm giải trình. Đây chính là bệ phóng vững chắc nhất để đầu tàu kinh tế phát triển thần tốc, đại diện cho Việt Nam tự tin vươn tầm, cạnh tranh trực tiếp và sòng phẳng với các trung tâm tài chính và thành phố toàn cầu trong tương lai.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Mạnh Cường cho biết, trên cơ sở tổng kết, nhân rộng các cơ chế hiệu quả từ các nghị quyết đặc thù ban hành trước đây và kế thừa, vận dụng những nội dung phù hợp của Luật Thủ đô, Luật Phát triển đô thị đã thể hiện bước chuyển biến mang tính đột phá. Đó là quá trình đi từ ngoại lệ thành thí điểm, và vươn tầm từ thể chế thí điểm thành thể chế ổn định.
Với đạo luật này, thể chế của thành phố đã có bước phát triển vượt bậc từ các nghị quyết đặc thù còn phân tán sang một khung pháp lý vững chắc, dài hạn, quy định 7 nhóm chính sách đặc thù, vượt trội.
Đó là về tổ chức bộ máy, chế độ công vụ và ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Thành phố được trao những quyền tự chủ chưa từng có như quyết định tổng số lượng biên chế công chức, viên chức tăng thêm không quá 20% so với số lượng Trung ương giao, quyết định số lượng đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp; quy định chính sách thu nhập cho cán bộ, công chức, thuê, bổ nhiệm người đứng đầu các đơn vị sự nghiệp công lập;…
Thành phố được quy định khác với văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước ở trung ương ban hành, kể cả việc chọn áp dụng các cơ chế, chính sách vượt trội của các địa phương, lĩnh vực khác.
Đồng thời, sau khi có ý kiến của cấp có thẩm quyền, thành phố được quyết định thí điểm cơ chế, chính sách mới, khác với luật, nghị quyết của Quốc hội, hoặc đối với những vấn đề chưa được pháp luật quy định (trừ các lĩnh vực thuộc chủ quyền quốc gia gồm quốc phòng, an ninh, đối ngoại, tôn giáo) với thời hạn thí điểm tối đa 5 năm.
Trong lĩnh vực quy hoạch, xây dựng và phát triển đô thị, thành phố sẽ chỉ lập duy nhất một quy hoạch tổng thể. Đồng thời, quyền lực được phân cấp mạnh mẽ cho Hội đồng nhân dân thành phố trong việc quyết định lập, thẩm định và phê duyệt quy hoạch không gian ngầm, không gian tầm thấp và tầm cao, mở ra dư địa khai thác tài nguyên lòng đất và trên không.
Thành phố cũng làm chủ thẩm quyền quy định chính sách phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD); quyết định chỉ định chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội, nhà lưu trú đối với quỹ đất do Nhà nước quản lý nhằm thúc đẩy an sinh xã hội một cách nhanh chóng.
Về phát triển kinh tế, đạo luật trao thẩm quyền cho thành phố quyết định thành lập, điều chỉnh ranh giới khu thương mại tự do gắn với hệ thống cảng biển quốc tế.
Điểm nhấn thu hút đầu tư nằm ở chỗ, nhà đầu tư nước ngoài được miễn thực hiện thủ tục cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư trước khi thành lập tổ chức kinh tế và không cần phải có dự án đầu tư. Đồng thời, cho phép phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu dự án để huy động vốn; cấp phép ngân hàng đầu tư và tổ chức các giao dịch, dịch vụ tài chính thế hệ mới.
Bên cạnh đó, thành phố cũng sẽ có nhiều ưu đãi đặc thù đối với lĩnh vực văn hóa, thể thao, du lịch, giáo dục, y tế và khoa học công nghệ.
Đạo luật cũng quy định rõ về nguồn lực phát triển đô thị đặc biệt, nhất là các khoản thu khác theo quy định tại luật mà chưa được quy định trong pháp luật về ngân sách nhà nước là nguồn thu thành phố được hưởng toàn bộ.
Ngoài ra, luật còn định hình rõ nét cơ chế, chính sách phát triển khu kinh tế đặc biệt, kinh tế biển, khu phi thuế quan. Đi kèm với phân quyền là cơ chế giám sát, thanh tra, kiểm tra nhằm kiểm soát quyền lực chặt chẽ.
Đáng chú ý, luật quy định rõ cơ chế loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý, bảo vệ cán bộ, công chức, viên chức trong trường hợp thực hiện nhiệm vụ vì lợi ích chung, không vụ lợi và vì sự phát triển chung của thành phố nhưng không may xảy ra rủi ro, thiệt hại.
Với 5 chương, 66 điều, bao quát trên nhiều lĩnh vực trọng tâm, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Nguyễn Mạnh Cường cho rằng, Luật Phát triển đô thị chính là chiếc chìa khóa vạn năng, kiến tạo khung thể chế mới với mức độ phân quyền mạnh mẽ hơn, tạo cơ chế để thành phố giải quyết triệt để các điểm nghẽn, khơi thông, huy động tối đa nguồn lực và hình thành những mô hình kinh tế mới.
