Theo Ban Quản lý Đường sắt đô thị Thành phố Hồ Chí Minh, một số dự án được ưu tiên đầu tư thực hiện trong năm 2026, phấn đấu hoàn thành vào năm 2030, kỳ vọng mở ra bước chuyển lớn trong giao thông công cộng.

Trong đó, tuyến metro Thủ Thiêm-Long Thành, tuyến metro số 1 đoạn Thành phố mới Bình Dương-Suối Tiên, tuyến metro số 2 đoạn Thành phố Thủ Dầu Một-Thành phố Hồ Chí Minh, tuyến số 3 kết nối Vũng Tàu-Bà Rịa-Phú Mỹ và tuyến metro số 6 giai đoạn 1 từ Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất đến Phú Hữu là những tuyến được tính toán trong mạng lưới kết nối mới.

Trước đó, Thành phố cũng đã khởi công tuyến metro Bến Thành-Thủ Thiêm. Tuyến Thủ Thiêm-Long Thành dự kiến khởi công trong năm 2026, trong khi tuyến metro số 6 giai đoạn 1 Tân Sơn Nhất-Phú Hữu được lên kế hoạch triển khai vào tháng 12 năm nay.

Đặc biệt, mới đây các bộ, ngành Trung ương đã thống nhất chủ trương đầu tư kéo dài tuyến metro Bến Thành-Suối Tiên đến Trung tâm hành chính Thành phố Đồng Nai và Cảng hàng không quốc tế Long Thành. Đây là tuyến đường sắt đô thị đa cực, liên vùng, khi hình thành sẽ góp phần tăng cường kết nối giao thông giữa Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai và sân bay Long Thành, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội và kết nối giao thông khối lượng lớn giữa sân bay với các khu vực lân cận.

Vùng Đông Nam Bộ đóng góp khoảng một phần ba GDP cả nước, là nơi tập trung hệ thống cảng biển lớn, Cảng hàng không quốc tế Long Thành, các trung tâm công nghiệp, công nghệ cao và logistics. Do đó, các tuyến metro đang được quy hoạch lại theo hướng đồng bộ, chiến lược hơn.

Điểm khác biệt của giai đoạn phát triển hiện nay là metro không còn được quy hoạch trong phạm vi một đô thị mà đang trở thành hạt nhân của mạng lưới giao thông vùng Đông Nam Bộ.

Bên cạnh đó, vấn đề quan trọng không kém là nhân lực. Một mạng lưới metro quy mô lớn sẽ cần đội ngũ kỹ sư, chuyên gia vận hành, bảo trì, điều độ, tín hiệu, an toàn và quản lý tài sản. Nếu không chuẩn bị từ bây giờ, hạ tầng có thể hoàn thành nhưng nguồn nhân lực sẽ trở thành “điểm nghẽn”.

Theo Đề án đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực phục vụ phát triển hệ thống mạng lưới đường sắt đô thị được Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh thông qua, từ nay đến năm 2030, Thành phố cần khoảng 70.000 người phục vụ quá trình đầu tư phát triển hệ thống metro.

Trong đó, nhân lực cho khối vận hành, khai thác, công nhân kỹ thuật cần số lượng rất lớn, khoảng 30.000 người; nhân lực xây dựng khoảng 12.000 người.

Nhu cầu còn lại thuộc các nhóm thiết kế, quản lý dự án, tín hiệu, điều khiển, an toàn, bảo trì và quản lý tài sản đường sắt.

Nhu cầu này không dừng lại ở đường sắt quốc gia mà còn mở rộng mạnh mẽ sang đường sắt đô thị tại các Thành phố lớn. Trong đó, Thành phố Hồ Chí Minh tính toán cần từ 30.000 đến 40.000 nhân sự ngành đường sắt đô thị, trong đó phân khúc kỹ sư công nghệ cao, vận hành hệ thống giao thông thông minh chiếm tới 20%.

Nếu được triển khai đồng bộ, mạng lưới metro không chỉ thay đổi cách người dân di chuyển, mà còn định hình một cấu trúc đô thị mới. Khi những tuyến đường sắt đô thị kết nối Thành phố Hồ Chí Minh với Bình Dương, Đồng Nai, Bà Rịa-Vũng Tàu và Tây Ninh, giao thông không còn chỉ đóng vai trò giải quyết bài toán đi lại. Metro sẽ trở thành hạ tầng kết nối các cực tăng trưởng, đưa lao động đến nơi có việc làm, hàng hóa đến các trung tâm sản xuất và logistics, đồng thời mở rộng không gian phát triển đô thị ra ngoài lõi trung tâm.

Từ đó, mô hình phát triển đa cực, đa trục có thêm nền tảng để hình thành. Các khu công nghiệp, cảng biển, sân bay, trung tâm tài chính, đô thị sáng tạo và đô thị vệ tinh được kết nối trong một cấu trúc giao thông thống nhất hơn. Mạng lưới metro không chỉ thay đổi cách người dân di chuyển, mà còn định hình một cấu trúc đô thị mới, nơi giao thông công cộng trở thành động lực phát triển bền vững của Thành phố Hồ Chí Minh và toàn vùng Đông Nam Bộ trong nhiều thập niên tới.