Hiện, ở các chợ Cốc Lếu, Gốc Mít, Kim Tân và dọc trên các đường phố chính của Thành phố Lào Cai, quả thanh mai (Trung Quốc) được bày bán với giá từ 20- 35 nghìn đồng/kg, tùy theo quả to hay nhỏ và độ tươi của quả. Người tiêu dùng mua quả thanh mai về ngâm đường, có vị chua dịu, dùng làm nước giải khát thanh nhiệt rất hiệu quả trong mùa hè nóng bức.
Theo ông Trần Văn Hoàng - Phó chi cục trưởng Chi cục kiểm dịch thực vật Lào Cai: Cây thanh mai được trồng nhiều ở vùng Khai Viễn, Mông Tự của tỉnh Vân Nam (cách cửa khẩu Lào Cai khoảng 180 km). Ở đây, thanh mai được thâm canh như lê, táo, lựu…, với sản lượng rất lớn. Thanh mai chín, cho thu hoạch vào tháng 5- 6 hằng năm. Tại Trung Quốc, quả thanh mai được sử dụng bình thường như các loại hoa quả khác như lê, táo, lựu, cam, quýt… Do dễ trồng, năng suất cao, sản lượng lớn nên giá bán quả thanh mai tại Hà Khẩu (Trung Quốc) rất rẻ, chỉ từ 5-8 nghìn đồng tiền Việt Nam/kg. Do là loại quả mềm, mọng nước, không có vỏ cứng bảo vệ bên ngoài nên quả thanh mai rất dễ bị giập nát, lên men hoặc ruồi đẻ trứng thành ấu trùng (dòi) làm hư hỏng, phân hủy quả tươi. Thời gian bảo quản quả tươi tự nhiên ngắn, nếu không sử dụng hóa chất bảo quản.
Thời gian vừa qua, do nóng bức nên nhiều người dân sang Hà Khẩu (Trung Quốc) mua quả thanh mai mang về Lào Cai (theo đường tiểu ngạch) để bán kiếm lời. Một số thương lái thu gom tại Lào Cai rồi đưa về Hà Nội bán với giá rất cao, có khi tới hàng trăm nghìn đồng/kg. Như vậy, buôn thanh mai là siêu lãi vì giá tại Hà Khẩu (Trung Quốc) rất rẻ. Theo số liệu của Chi cục Hải quan Lào Cai, có khoảng 23 tấn quả thanh mai tươi đã được nhập khẩu vào Lào Cai. Số thanh mai này chủ yếu do cư dân biên giới sang Hà Khẩu (Trung Quốc) mua rồi đưa về Lào Cai bằng con đường biên mậu, nên rất khó kiểm soát.
Ngày 29-5-2015, có một lô hàng quả thanh mai, với số lượng 15 tấn quả tươi, của Công ty TNHH Tâm Đức Thắng (trụ sở tại Lào Cai) nhập khẩu có tờ khai hải quan, qua Cửa khẩu quốc tế Lào Cai. Lô hàng này bảo đảm hồ sơ nhập khẩu theo qui định, tuy nhiên còn thiếu Giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật của cơ quan chức năng cấp, do vậy Chi cục Kiểm dịch thực vật Lào Cai đã xử phạt hành chính 10 triệu đồng và cho thông quan theo quy định.
Lý giải việc Cục bảo vệ thực vật (Bộ NN và PTNT) không cấp giấy phép nhập khẩu quả thanh mai (Trung Quốc) vào Việt Nam, ông Hoàng cho biết: Do cơ quan chức năng hiện chưa phân tích, dánh giá và có kết luận về an toàn dịch hại của mặt hàng này nên chưa có cơ sở cấp Giấy phép kiểm dịch thực vật cho các doanh nghiệp nhập khẩu thanh mai.
Theo tìm hiểu của phóng viên NDĐT, tại địa bàn tỉnh Lào Cai, hiện không có địa phương nào trồng cây thanh mai và không có sản phẩm cung cấp ra thị trường tiêu dùng. Tuy nhiên, tại xã Mản Thẩn (huyện Si Ma Cai) có loại quả gần giống như thanh mai, mọc hoang dã trên rừng. Đồng bào dân tộc bản địa thường lấy quả này về ngâm đường, rượu, dùng làm nước giải khát, có tác dụng thanh nhiệt, giải độc cho cơ thể hữu hiệu vào mùa hè nóng bức.
