Qua các triều đại và thời kỳ xây dựng đất nước, làng khoa bảng Ðông Thái và đất học Tùng Ảnh có gần một trăm phó bảng, giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ và gần nghìn người khác tốt nghiệp đại học, cao đẳng. Mỗi người, mỗi nhà, mỗi dòng họ, mỗi thôn, xóm của xã Tùng Ảnh đều vinh danh sự học.
Vào một ngày đầu xuân, chúng tôi về thăm làng khoa bảng Ðông Thái và đất học Tùng Ảnh - quê hương của cố Tổng Bí thư Trần Phú và lãnh tụ phong trào Cần Vương Phan Ðình Phùng. Các đồng chí lãnh đạo xã Tùng Ảnh tiếp chúng tôi trong căn phòng làm việc đơn sơ, giản dị. Trong không khí thân tình, các đồng chí cho biết, Tùng Ảnh là xã đầu tiên của Hà Tĩnh hoàn tất tiêu chí xã nông thôn mới lần thứ hai. Bí thư Ðảng ủy xã Tùng Ảnh Trần Kim Sơn dẫn chúng tôi đi thăm các xóm làng, các vùng đất đã đưa lại cho quê hương mỹ danh đất học. Cùng nhau đi bộ trên những con đường nhựa láng bóng. Ông Sơn vừa đi vừa kể về chuyện học hành ở đất học này. Qua hơn 600 năm dựng làng, dựng xã, người dân Tùng Ảnh các thế hệ vừa hăng hái chăm lo lao động sản xuất, kiên cường chống giặc ngoại xâm, vừa thường xuyên chăm lo việc học hành, khoa bảng. Nhiều người con nơi đây không chỉ để lại tấm gương hiếu học mà còn là tấm gương yêu nước, xả thân vì nghĩa lớn... Việc học ở Tùng Ảnh từ xưa đến nay trở thành nhu cầu tự thân của nhiều tầng lớp, thế hệ. Ông Sơn chỉ tay về ngôi trường làng xinh xắn, nơi ấy đang rộn ràng tiếng học sinh hòa quyện với ngày tết trồng cây, tâm sự: Trong những ngôi trường đó, hằng năm vẫn kế tiếp nhiều thế hệ nhà giáo nổi tiếng truyền đạo học, mà học hành và thi cử đã trở thành truyền thống không thể thiếu của người dân quê hương Ðức Thọ. Sau Cách mạng Tháng Tám, các thế hệ người dân Tùng Ảnh tiếp tục tiên phong trong sự nghiệp giáo dục cách mạng, trở thành một trung tâm giáo dục của cả huyện, cả tỉnh. Làng Ðông Thái là nơi đứng chân của nhiều trường học trong kháng chiến chống Pháp. Sự nghiệp giáo dục không chỉ của Ðảng, Nhà nước mà mỗi người dân đều coi là nhiệm vụ của mỗi gia đình, dòng họ. Ý thức học tập và phong trào khuyến học ăn sâu vào tâm trí từ cụ già đến các em nhỏ. Những năm qua, việc xây dựng dòng họ khuyến học, gia đình khuyến học đều được các làng đưa vào hương ước. Hiện hơn 40 dòng họ ở Tùng Ảnh đều thực hiện dòng họ khuyến học. Ðáng tự hào vì giờ đây tại Tùng Ảnh không có làng nào là không có giáo sư, tiến sĩ, đỗ đạt cao trên con đường khoa bảng, v.v.
Ông Lê Tự Lập, Chủ tịch xã, kiêm Chủ tịch Hội khuyến học xã cho biết thêm: Tính đến nay, Tùng Ảnh có hơn một nghìn người là giáo sư, tiến sĩ, có trình độ đại học và trên đại học; trong đó tập trung nhiều nhất vẫn là làng Ðông Thái. Bình quân, mỗi năm Tùng Ảnh có thêm khoảng một trăm em đỗ vào các trường đại học, cao đẳng. Trong nắng xuân trên quê hương Ðức Thọ anh hùng, những con đường nhựa phẳng lỳ trải dài dưới bóng cây rợp mát với san sát nhà cao tầng mái ngói đỏ tươi. Nhờ chăm lo sự học và có chí hướng vươn lên thoát nghèo, làng Ðông Thái ngày càng có nhiều thanh niên làm kinh tế giỏi. Ðông Thái có được như ngày hôm nay là quá trình phấn đấu bền bỉ trong học tập, lao động và xây dựng của mỗi người dân. Không riêng gì làng khoa bảng Ðông Thái, bất cứ làng nào, xóm nào ở đất học Tùng Ảnh hiện đều vinh danh sự học, coi học hành khoa bảng là ý chí phấn đấu của mọi dòng họ, mọi gia đình, mọi cá nhân.
ANH BÌNH
