Tăng trưởng nhưng vẫn nhiều thách thức
Tại Diễn đàn “Tái cấu trúc doanh nghiệp trong bối cảnh mới” do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp phối hợp tổ chức mới đây, Phó Chủ tịch VCCI Hoàng Quang Phòng cho biết, kinh tế thế giới đang trải qua những biến động sâu sắc và rất khó dự đoán khi cạnh tranh địa chính trị gia tăng, chuỗi cung ứng liên tục được điều chỉnh.
Trong bối cảnh đó, 9 tháng năm 2026, tăng trưởng GDP của Việt Nam đạt 9,01%, kim ngạch xuất nhập khẩu khoảng 888 tỷ USD, thu ngân sách nhà nước vượt 2 triệu tỷ đồng cùng với việc tháo gỡ thành công nhiều dự án tồn đọng đã tạo ra không gian phát triển hoàn toàn mới.
Kết quả này đưa Việt Nam trở thành nền kinh tế có tốc độ gia tăng hàng đầu khu vực, vượt Singapore (5,4%), Malaysia (5,3%), Indonesia (5,29%) và Philippines (2,3%). Tính toán cho thấy, để đạt mục tiêu 10% cả năm, tăng trưởng quý IV phải đạt tối thiểu 12,5%. Kịch bản khả thi và tích cực nhất dự báo tăng trưởng quý IV đạt khoảng 11,71%, đưa tốc độ tăng trưởng cả năm 2026 đạt mức 9,78%.
Tuy nhiên, sức khỏe nội tại của cộng đồng doanh nghiệp vẫn còn nhiều thách thức. Số doanh nghiệp gia nhập và quay trở lại thị trường giảm 3,2% so cùng kỳ, trong khi số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể tăng 118%. Khu vực đầu tư khối tư nhân, chiếm 53% tổng vốn đầu tư toàn xã hội, chỉ tăng 14%, thấp nhất trong ba khu vực kinh tế.
Cộng đồng doanh nghiệp tư nhân cũng đối mặt nhiều khó khăn dù Nghị quyết 68-NQ/TW tạo động lực phát triển cho khu vực kinh tế tư nhân, tỷ trọng của khối này trong tổng đầu tư xã hội chưa cải thiện rõ rệt. Quy mô vốn và lao động bình quân trên mỗi doanh nghiệp thu hẹp.
Tiến sĩ Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho rằng, dù tăng trưởng chung đạt kết quả ấn tượng nhưng nền tảng phát triển của nền kinh tế chưa thật sự vững chắc. Biến động toàn cầu đang gây sức ép lên chi phí đầu vào, thị trường tiêu thụ và năng lực vận hành của doanh nghiệp trong nước.
Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp không thể chỉ tập trung duy trì hoạt động mà cần chủ động tái cấu trúc, nâng cao năng lực thích ứng và xây dựng mô hình có khả năng chống chịu tốt hơn trước các cú sốc bên ngoài.
Theo ông Hoàng Quang Phòng, doanh nghiệp cần nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo, kiểm soát chất lượng, quản trị rủi ro và đáp ứng các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị (ESG). Quá trình tái cấu trúc cần bắt đầu từ việc nhìn lại mô hình kinh doanh, xác định giá trị tạo ra và lợi thế cạnh tranh bên cạnh một hệ sinh thái chính sách hỗ trợ đồng bộ. Doanh nghiệp cũng đang cần một hệ thống pháp luật minh bạch, ổn định, nhất quán và có tính dự báo cao nhằm giảm thiểu chi phí tuân thủ.
Liên kết để tham gia sâu chuỗi giá trị
Từ thực tiễn doanh nghiệp, ông Phan Tấn Đạt, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Thành phố Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội đồng quản trị KSB cho rằng, hạn chế lớn của khu vực kinh tế tư nhân là mức độ liên kết thấp. Nhiều doanh nghiệp hoạt động riêng lẻ, thiếu kết nối về thị trường, công nghệ, nguồn vốn và năng lực sản xuất, trong khi cạnh tranh ngày càng diễn ra giữa các chuỗi cung ứng và hệ sinh thái kinh doanh.
Ông Đạt nêu giải pháp, doanh nghiệp tư nhân cần chuyển từ tư duy phát triển độc lập sang hợp tác, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Trọng tâm là tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp lớn với doanh nghiệp nhỏ và vừa; kết nối doanh nghiệp trong nước với khu vực đầu tư trực tiếp nước ngoài; đồng thời hình thành hệ sinh thái giữa doanh nghiệp, tổ chức tài chính, viện nghiên cứu và trường đại học để rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến thương mại hóa sản phẩm.
Về quản trị, ông Đạt cũng cho rằng, Chính phủ và chính quyền các địa phương cần tiếp tục cải cách thủ tục hành chính theo hướng lấy hiệu quả phục vụ doanh nghiệp làm thước đo, chú trọng rút ngắn thời gian xử lý thực tế để dự án sớm đưa vào vận hành; xây dựng hiệu quả, có trách nhiệm hơn nữa cơ chế đối thoại và giải quyết vướng mắc cho cộng đồng doanh nghiệp; tạo điều kiện để doanh nghiệp tư nhân tiếp cận bình đẳng, minh bạch các nguồn lực về vốn dài hạn, đất đai, hạ tầng, khoa học công nghệ và cơ hội đầu tư trong các lĩnh vực mới như logistics hay chuyển đổi xanh. Đồng thời, doanh nghiệp phải chủ động nâng cao trách nhiệm minh bạch tài chính, tuân thủ pháp luật và xây dựng văn hóa kinh doanh có đạo đức.
Cùng góc nhìn, ông Phạm Văn Triêm, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, mối liên kết giữa doanh nghiệp nhỏ và vừa với các tập đoàn lớn, doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp FDI còn lỏng lẻo. Trong khi các doanh nghiệp lớn có nhu cầu về nguyên vật liệu, linh kiện, dịch vụ và sản phẩm hỗ trợ, không ít doanh nghiệp trong nước vẫn chưa tiếp cận được những cơ hội này.
Từ thực tế đó, theo ông Triêm, trước hết, chủ doanh nghiệp cần chuyển từ quản trị dựa trên kinh nghiệm cá nhân sang quản trị bằng quy trình, dữ liệu và các chỉ số đánh giá cụ thể, đồng thời chú trọng quản trị tài chính, nhân sự, rủi ro và xây dựng chiến lược dài hạn. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ để nâng cao năng suất, tiết giảm chi phí, tăng tính minh bạch và phát triển đội ngũ nhân lực đáp ứng chuẩn mực quốc tế. Đây là những điều kiện quan trọng để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng quy mô.
Ông Đỗ Thiên Anh Tuấn, Chuyên gia kinh tế Trường Chính sách Công và Quản lý Fulbright đề xuất ba nhóm giải pháp tái cấu trúc gồm: Doanh nghiệp phải tự nâng cao năng lực quản trị, tối ưu hóa chi phí vận hành, cần mạnh dạn thoái vốn hoặc đóng cửa mảng kinh doanh kém hiệu quả để tập trung nguồn lực cho các lĩnh vực cốt lõi; thực hiện đẩy mạnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Việc ứng dụng công nghệ, số hóa quy trình vận hành và xây dựng lộ trình giảm phát thải giúp nâng cao tính minh bạch của chuỗi cung ứng.
Với thị trường, doanh nghiệp cần đa dạng hóa thị trường tiêu thụ, tích cực tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu và coi nguồn nhân lực là tài sản chiến lược. Các cơ quan quản lý và tập đoàn lớn cần đóng vai trò dẫn dắt, tạo môi trường kết nối lành mạnh để doanh nghiệp nội địa cùng phát triển.
