Ngành giáo dục và đào tạo sẽ “đồng tốc” cùng kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc

Để hiện thực hóa định hướng chiến lược đó, đồng chí Nguyễn Kim Sơn, Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương khẳng định, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã khẩn trương bắt tay vào xây dựng và triển khai Chương trình hành động, nhanh chóng đưa Nghị quyết của Đảng vào cuộc sống, với ba trụ cột then chốt là: Nhân văn, công bằng và chuyển đổi số.

Phóng viên: Thưa đồng chí, Đại hội XIV của Đảng đã xác định rõ các mục tiêu cho giai đoạn mới. Với tư cách là người đứng đầu một ngành rất quan trọng-chịu trách nhiệm quản lý Nhà nước về đào tạo và cung ứng nguồn nhân lực chất lượng cao, đồng chí có thể chia sẻ về tinh thần "đồng tốc", đồng hành, sẵn sàng hành động để đưa Nghị quyết của Đảng vào cuộc sống nhanh và thực chất?

Đồng chí Nguyễn Kim Sơn: Tinh thần của chúng tôi là "không chờ giục mới bắt đầu làm". Ngay khi văn kiện Đại hội XIV của Đảng được thông qua, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chủ động rà soát, tích hợp các chủ trương lớn vào kế hoạch hành động của ngành đã chuẩn bị trước đó. Năm 2025 là năm cuối của nhiệm kỳ, đồng thời là năm đạt được nhiều kết quả quan trọng trong việc kiến tạo nền tảng thể chế mới cho phát triển giáo dục và đào tạo.

Trên cơ sở định hướng của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, ngành đã xây dựng và trình Quốc hội thông qua bốn luật gồm Luật Nhà giáo, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục, Luật Giáo dục đại học (sửa đổi), Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) và bốn nghị quyết khác về phổ cập giáo dục mầm non, hỗ trợ học phí, về một số cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội, và về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026-2035. Đây là bước đột phá về thể chế, vừa tháo gỡ các điểm nghẽn, vừa tạo động lực cho phát triển giáo dục trong thời gian tới.

Sự "đồng tốc" ở đây không chỉ là tốc độ về mặt văn bản, mà là sự đồng bộ trong tư duy và quyết liệt trong hành động. Mục tiêu cốt lõi là nâng cao chất lượng giáo dục theo hướng hiện đại, nhưng phải gắn liền với thực tiễn phát triển của đất nước. Chúng tôi đang triển khai các đề án lớn về phát triển hệ thống giáo dục đại học, nghề nghiệp, song song với các chiến lược phát hiện, bồi dưỡng và thu hút nhân tài để đáp ứng ngay lập tức nhu cầu nhân lực chất lượng cao mà Đại hội đã đề ra.

Phóng viên: Trong các định hướng lớn, đồng chí thường nhắc đến "tinh thần nhân văn" như một kim chỉ nam. Vậy trong Chương trình hành động của ngành sau Đại hội XIV, tính nhân văn này sẽ được cụ thể hóa như thế nào để không chỉ dừng lại ở khẩu hiệu?

Đồng chí Nguyễn Kim Sơn: Tôi muốn khẳng định lại: Tính nhân văn không phải là một "mục bổ sung" mà là tinh thần lõi, bao trùm toàn bộ các thành tố của giáo dục. Nhân văn trong giáo dục chính là lấy con người làm gốc, đặt người học là trung tâm, là mục tiêu cho mọi định hướng và chính sách.

Chương trình hành động của chúng tôi cụ thể hóa điều này thông qua việc chú trọng phát triển con người toàn diện. Giáo dục từ mầm non đến phổ thông không chỉ là truyền thụ kiến thức, mà phải khơi dậy được các phẩm chất, năng lực, kỹ năng, thái độ sống và cảm xúc của người học. Khi chúng ta đào tạo được những con người phát triển toàn diện, đó chính là tiền đề bền vững nhất để có nguồn nhân lực tốt.

Bên cạnh đó, việc quan tâm đến chủ thể của giáo dục là đội ngũ nhà giáo cũng mang đậm tính nhân văn. Chúng tôi đang triển khai các chính sách lớn để phát triển, nâng cao chất lượng và chăm lo đời sống giáo viên, vì chỉ có thầy giỏi mới có trò giỏi, chỉ có nhà giáo tâm huyết mới truyền tải được tinh thần nhân văn đến học sinh.

Phóng viên: Thưa Bộ trưởng, công bằng trong giáo dục luôn là vấn đề được xã hội đặc biệt quan tâm. Làm thế nào để bảo đảm rằng mọi học sinh, bất kể hoàn cảnh hay địa lý, đều được hưởng lợi từ những đột phá mà Đại hội XIV đã vạch ra?

Đồng chí Nguyễn Kim Sơn: Đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm để đưa Nghị quyết vào thực tiễn cuộc sống. Sự công bằng mà chúng tôi hướng tới là công bằng trong tiếp cận và cơ hội.

Hiện tại, chúng tôi đang triển khai một lộ trình rất cụ thể.

Thứ nhất, mở rộng cơ hội học tập: Triển khai quyết liệt Nghị quyết của Quốc hội về phổ cập giáo dục cho trẻ em từ 3-5 tuổi và tiến tới phổ cập bậc trung học phổ thông. Điều này đòi hỏi Nhà nước phải đầu tư mạnh mẽ về cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên.

Thứ hai, hỗ trợ vùng khó khăn: Chúng tôi đã triển khai 100 trường nội trú, bán trú liên cấp và sẽ tiếp tục khởi công 148 trường nữa để hoàn thành mục tiêu 248 trường vào tháng 8/2027. Điều này sẽ giúp gần 400 nghìn học sinh vùng biên giới, vùng khó khăn được học tập trong môi trường khang trang, đầy đủ nhất.

Bên cạnh đó, tiếp tục duy trì và mở rộng chính sách miễn học phí cho học sinh phổ thông, hỗ trợ bữa ăn trưa cho trẻ em vùng sâu, vùng xa để bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau trên con đường học vấn.

Và, chúng tôi cũng đang xây dựng đề án thành lập Quỹ học bổng quốc gia để không chỉ hỗ trợ học sinh nghèo vượt khó mà còn đầu tư cho những học sinh giỏi nhất có thể học tập ở các môi trường tốt nhất thế giới.

Song song đó, đối với người học, tôi mong các em chủ động hơn, sáng tạo hơn, tận dụng tốt các cơ hội để không ngừng học tập, rèn luyện và phát triển bản thân, từ đó nắm bắt được những cơ hội rất lớn cho chính mình và cho đất nước trong chặng đường sắp tới.

Tôi cũng mong rằng các thầy giáo, cô giáo, các nhà quản lý giáo dục và người học đều tìm thấy niềm vui, trách nhiệm và sứ mệnh trong công việc dạy và học của mình.

Phóng viên: Một cơ hội lớn nhưng cũng là thách thức lớn hiện nay là cuộc cách mạng công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI). Ngành giáo dục sẽ "tận dụng cơ hội" và "vượt qua thách thức" này như thế nào trong chương trình hành động tới đây, thưa Bộ trưởng?

Đồng chí Nguyễn Kim Sơn: Với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ, chúng ta không thể đứng ngoài cuộc, nhưng cũng không nên chạy đua một cách mù quáng. Quan điểm của Bộ là ứng dụng AI trong giáo dục phải đạt được hai tiêu chí: Có kiểm soát và an toàn.

Về cơ hội, AI giúp chúng ta cá nhân hóa việc học, mở rộng nguồn học liệu và nâng cao hiệu quả quản trị. Tuy nhiên, để tận dụng được, chúng tôi đang tập trung vào xây dựng hệ thống dữ liệu sạch và chuẩn hóa. Dữ liệu phải được các chuyên gia kiểm duyệt chặt chẽ ngay từ gốc để bảo đảm học sinh tiếp cận những thông tin chuẩn xác.

Về thách thức, chúng tôi đang điều chỉnh các phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá để phù hợp với thời kỳ chuyển đổi số. Thay vì lo sợ AI làm bài hộ, giáo viên sẽ hướng dẫn học sinh cách sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ tư duy. Chúng tôi cũng khuyến cáo và phối hợp chặt chẽ với phụ huynh để kiểm soát rủi ro khi học sinh tiếp cận các hệ thống AI mở trên Internet.

Tóm lại, công nghệ là công cụ, con người vẫn là chủ thể. Và, cho dù AI có phát triển ra sao thì cũng không thể thay thế được vai trò của các nhà giáo, sự tận tâm, tấm gương rèn luyện và đạo đức của những người thầy. Ở đó, không chỉ có sự phổ biến kiến thức như máy móc, mà sự sẻ chia, dẫn lối, đồng cảm, tình nghĩa thầy trò cả trong nhà trường và ngoài đời sống là thiêng liêng và đặc biệt quan trọng trên hành trang vào đời của mỗi người.

Tất nhiên, trong bối cảnh mới này, chính mỗi thầy cô giáo cũng cần phải tự học, tự rèn luyện, nâng cấp bản thân để thích ứng với sự phát triển của công nghệ, đồng thời gắn bó hơn, đồng hành với học sinh của mình ở các khía cạnh mà AI không thể len lỏi được. Giáo dục trong kỷ nguyên số vẫn phải lấy giá trị nhân văn làm nền tảng, để công nghệ phục vụ con người một cách tốt nhất.

Phóng viên: Như đồng chí vừa chia sẻ, ngành giáo dục và đào tạo đã chủ động kế hoạch hành động từ rất sớm để triển khai quyết liệt Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Với tinh thần “nhập cuộc” như vậy, đồng chí có thể khái quát ngắn gọn về “diện mạo mới" của giáo dục Việt Nam trong thời gian tới?

Đồng chí Nguyễn Kim Sơn: Tôi hình dung về một nền giáo dục mà ở đó, mỗi học sinh đều có cơ hội phát lộ hết năng lực của mình, không bị giới hạn bởi hoàn cảnh kinh tế hay địa lý. Đó là một nền giáo dục hiện đại, nơi công nghệ AI được sử dụng thông minh nhưng tính nhân văn và tình thầy trò vẫn là cốt lõi.

Chúng ta sẽ có một xã hội học tập, nơi việc học tập là suốt đời để con người thích ứng với những thay đổi không ngừng của cuộc sống. Và quan trọng nhất, giáo dục sẽ hoàn thành sứ mệnh là "đột phá chiến lược", không chỉ tạo ra nhân lực mà là tạo ra những thế hệ người Việt Nam mới: tự tin, bản lĩnh, nhân văn và đủ sức đưa đất nước vững vàng bước vào kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.

Ngành giáo dục đã sẵn sàng. Đây không chỉ là những định hướng tầm vĩ mô, mà là một chương trình hành động chi tiết, thực tế và trách nhiệm, chắc chắn sẽ tạo nên những chuyển biến đột phá cho tương lai thế hệ trẻ Việt Nam. Lúc này, chúng tôi cần sự đồng lòng của toàn xã hội để không những "đồng tốc" mà phải “bứt tốc” cùng đất nước trên hành trình phát triển, “sánh vai với cường quốc năm châu”, như mong mỏi của Bác Hồ.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn đồng chí!