Kinh doanh thép xây dựng có cần quy chế?

Phóng viên (PV): Thưa ông, bản Quy chế KDTXD được soạn thảo như thế nào?

ÐCHTX: Quy chế KDTXD được dự thảo và xin ý kiến tham gia nhiều lần của các bộ, ngành, doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh thép và Hiệp hội Thép Việt Nam. Ðến nay, quy chế từ lúc bắt đầu xây dựng đến khi lưu hành kéo dài hơn một năm với nhiều lần dự thảo trên cơ sở tiếp thu ý kiến tham gia và đối chiếu thống nhất với các văn bản pháp luật hiện hành. Tinh thần cơ bản của quy chế là định hướng các doanh nghiệp (DN) ngành thép Việt Nam phát triển vững mạnh, có hệ thống và phương thức phân phối tiên tiến, hiện đại nhằm hai mục đích: Trở thành lực lượng vật chất để tham gia có hiệu quả vào việc bình ổn thị trường thép nội địa và nâng cao vị thế, bảo đảm cạnh tranh thắng lợi trong môi trường kinh doanh mới khi ngành thép bước vào hội nhập kinh tế quốc tế. Quy chế đề cao vai trò tổ chức thị trường của các công ty trong việc thiết lập hệ thống phân phối trực thuộc và hệ thống tổng đại lý, đại lý bán lẻ cho mình, kiểm soát và tăng cường trách nhiệm về chất lượng và giá bán thép xây dựng trong hệ thống của mình, phục vụ tốt nhất nhu cầu phát triển của nền kinh tế và nhu cầu của nhân dân.

PV: Có ý kiến cho rằng, Bộ Thương mại không đủ thẩm quyền ra văn bản về quy chế KDTXD?

ÐCHTX: Căn cứ ban hành Quy chế KDTXD là:

- Nghị định số 29/2004/NÐ-CP quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Thương mại, Bộ trưởng Thương mại có quyền ban hành các quyết định, chỉ thị, thông tư về các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý nhà nước của bộ.

- Chỉ thị số 30/2004/CT-TTg ngày 5-8-2004 của Thủ tướng Chính phủ, mục i đã giao: "Bộ Công nghiệp chủ trì, phối hợp Bộ Thương mại chỉ đạo Tổng công ty Thép Việt Nam và Hiệp hội Thép Việt Nam trong tháng 8-2004 hoàn thiện hệ thống cung ứng thép, tăng cường năng lực điều hành quản lý thị trường, chống đầu cơ, độc quyền hoặc liên kết độc quyền về giá thép; sớm ban hành quy chế điều hành thị trường thép trong nước áp dụng cho các DN nhà nước và các DN thuộc các thành phần kinh tế khác theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Chỉ đạo Tổng công ty Thép Việt Nam sớm hình thành hệ thống đại lý và mạng lưới kinh doanh thép nhằm bảo đảm các mục tiêu ổn định giá thép, tránh lợi dụng việc điều chỉnh thuế để nâng giá thép và liên kết bất hợp pháp giữa các nhà sản xuất và phân phối để nâng giá thép tùy tiện; kiểm tra và có biện pháp xử lý các doanh nghiệp không chấp hành quy định trong khâu lưu thông thép".

- Tại Thông báo số 84/TP-VPCP ngày 25-4-2005 truyền đạt ý kiến kết luận của Thủ tướng Phan Văn Khải: "Giao Bộ Thương mại chủ trì, phối hợp Bộ Công nghiệp khẩn trương xây dựng cơ chế điều hành thị trường thép nhằm hoàn thiện hệ thống phân phối.

Các cấp, các ngành thực hiện nghiêm túc sự chỉ đạo, điều hành của Chính phủ về giá bán các sản phẩm trọng yếu như điện, than, thép, xi-măng, phân bón.

Các tổng công ty có mặt hàng tiêu thụ lớn cần củng cố và phát triển hệ thống phân phối trong nước (nhất là những mặt hàng thiết yếu: thép xây dựng, phân bón, xi-măng...), trong đó lưu ý rà soát và tổ chức tốt hệ thống đại lý, hệ thống khách hàng, không bán khối lượng lớn sản phẩm cho các DN, cá nhân có khả năng thao túng thị trường cũng như áp dụng nhiều biện pháp kiểm soát chặt chẽ giá bán trên thị trường (gắn kết đại lý và các nhà sản xuất, các nhà phân phối lớn để bảo đảm kiểm soát được giá)".

PV: Hiệp hội Thép Việt Nam cho rằng, các quy định đối với quyền và trách nhiệm của các cá nhân và tổ chức KDTXD trong quy chế đã trói buộc DN và DN không thể thực hiện được?

ÐCHTX: Tinh thần của quy chế là tôn trọng quyền tự do kinh doanh, quyền tự do lựa chọn phương thức kinh doanh của DN theo các quy định hiện hành của pháp luật, các cơ quan quản lý không can thiệp vào hoạt động kinh doanh của DN. Vì vậy, không bắt buộc nhà cung ứng, nhà phân phối phải lập hệ thống kinh doanh thép trực thuộc hoặc hệ thống tổng đại lý, đại lý; mọi hình thức giao dịch, mua bán thép đều do các DN tự nguyện thỏa thuận theo các quy định hiện hành của pháp luật, theo tập quán và thông lệ thương mại và được thể hiện trong hợp đồng ký kết cụ thể. Chỉ có điều, đại lý phải đúng là đại lý; đã lập ra hệ thống thì phải kiểm tra, giám sát được hệ thống.

Hiệp hội Thép Việt Nam luôn nhấn mạnh việc "chịu trách nhiệm về tính pháp lý...". Theo Bộ Thương mại, đây là điều kiện cụ thể mà bất cứ DN, cá nhân nào kinh doanh trên lãnh thổ Việt Nam đều phải chấp hành. Cụ thể là:

- Trách nhiệm pháp lý đối với hoạt động kinh doanh: Kinh doanh đúng pháp luật, thực hiện nghĩa vụ đối với Nhà nước về thuế, bình ổn giá...

- Trách nhiệm pháp lý đối với chất lượng sản phẩm: Nhà cung ứng sản xuất, nhập khẩu thép xây dựng phải kinh doanh các chủng loại thép bảo đảm chất lượng phù hợp TCVN, không cung ứng hàng sai quy cách, hàng kém chất lượng...

Trách nhiệm pháp lý về giá bán thép xây dựng: Nếu một nhà cung ứng (hoặc nhà phân phối) tự thành lập mạng lưới phân phối thép trực thuộc như chi nhánh, xí nghiệp, cửa hàng bán lẻ thì nhà cung ứng phải quản lý các đơn vị trực thuộc mình không được bán thép xây dựng sai với giá do mình quy định. Quy định này đã khẳng định vị thế của nhà cung ứng (nhà phân phối) trong hệ thống của mình. Ðiều đó là đương nhiên vì nhà cung ứng là chủ hàng và chủ quản lý hệ thống của mình. Nếu một nhà cung ứng (hoặc nhà phân phối) thành lập hệ thống tổng đại lý, đại lý bán lẻ mà trong hợp đồng đại lý ghi rõ bán theo giá do nhà cung ứng (hoặc nhà phân phối) ấn định thì nhà cung ứng (hoặc nhà phân phối) phải bảo đảm hệ thống đại lý bán thép xây dựng theo đúng giá do mình (bên giao đại lý) ấn định (Luật Thương mại điều 120, mục 2 và Ðiều 123 mục 1 về giá bán hàng hóa đại lý). Ðiều này cũng đương nhiên vì có như vậy mới là đại lý theo luật pháp. Hàng hóa trong các tổng đại lý, đại lý bán lẻ vẫn thuộc quyền của bên giao đại lý. Nhà cung ứng, nhà phân phối vừa là chủ hàng vừa là chủ quản hệ thống tổng đại lý, đại lý bán lẻ do mình lập ra. Xác định quyền được ấn định giá của nhà cung ứng, nhà phân phối thép chính một lần nữa thể hiện sự tôn trọng quyền kinh doanh, quyền độc lập, tự chủ và tự quyết của DN.

Trong trường hợp nhà cung ứng (hoặc nhà phân phối) thực hiện mua đứt, bán đoạn với các nhà phân phối khác thì vẫn phải chấp hành các quy định hiện hành của Pháp lệnh giá: Các hành vi bị cấm theo Ðiều 28, các nghĩa vụ quy định tại khoản 2 Ðiều 30 và các biện pháp bình ổn giá của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền; Luật Cạnh tranh: các hành vi bị cấm quy định tại Ðiều 8 khoản 1, Ðiều 13, Ðiều 45 khoản 3 mục a; các quy định khác của pháp luật về giá.

Vì vậy, các DN thép kinh doanh lành mạnh, nghiêm túc, không vi phạm các quy định cụ thể của pháp luật hiện hành về bán sai giá theo hợp đồng quy định, bán phá giá, liên kết độc quyền về giá gây thiệt hại cho người tiêu dùng... thì không vi phạm pháp luật và không phải chịu bất cứ hình phạt nào.

Quy chế này không đưa ra các hình thức chế tài xử phạt các hành vi vi phạm các quy định của quy chế cũng như các hành vi vi phạm pháp luật khác liên quan vì các hành vi vi phạm cần xử lý đã được nêu rõ trong các quy định cụ thể của Bộ luật Dân sự, Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính, Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Pháp lệnh giá... và các nghị định, thông tư hướng dẫn mà các DN khi vi phạm sẽ bị dẫn chiếu để xử lý.

PV: Xin cảm ơn ông.

Tổng Giám đốc Công ty Gang thép Thái Nguyên Trần Trọng Mừng: Giá bán lẻ thép xây dựng ở mỗi vùng miền khác nhau, do chi phí vận chuyển khác nhau, tập quán, thói quen tiêu dùng khác nhau, thị hiếu của khách hàng khác nhau... Mặt khác, nhu cầu tiêu dùng thép có ở mọi nơi, vì vậy, địa bàn tiêu thụ rộng khắp trong cả nước, do đó, nhà cung ứng không thể đủ sức kiểm soát, quy định chi tiết và chịu trách nhiệm về giá bán lẻ thép xây dựng do mình cung ứng.

Chủ tịch HÐQT, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Xây dựng công trình giao thông 872 Phạm Văn Hải: Sau khi nghiên cứu "Quy chế kinh doanh thép xây dựng", chúng tôi thấy sự "phân vai" trong việc kinh doanh thép xây dựng (TXD) được quy định là: nhà cung ứng TXD là các nhà sản xuất, nhập khẩu TXD và được cung cấp thép cho các nhà phân phối, các tổng đại lý, đại lý bán lẻ; nhà phân phối được mua TXD của nhà cung ứng để phân phối, bán; tổng đại lý được nhận, mua TXD của nhà cung ứng, nhà phân phối để phân phối, bán; đại lý bán lẻ được nhận, mua TXD của nhà cung ứng, nhà phân phối, tổng đại lý để bán lẻ. Quy định như vậy, thì các nhà sử dụng TXD (các nhà thầu), vô hình chung đều phải mua thép qua khâu trung gian, là các nhà phân phối, đại lý, mà lẽ ra, họ có thể mua trực tiếp từ nhà cung ứng.

Phó Cục trưởng Cục quản lý giá, Bộ Tài chính Nguyễn Tiến Thỏa: Theo quy định của Pháp lệnh Giá, thép tuy là mặt hàng do doanh nghiệp định giá, trên cơ sở tín hiệu khách quan của thị trường, nhưng nó thuộc diện mặt hàng bình ổn giá, chịu sự tác động của các biện pháp bình ổn giá của Nhà nước. Việc ban hành một môi trường pháp lý đầy đủ, trong đó có Quy chế kinh doanh thép, để giá thép vận động trong tầm kiểm soát gián tiếp của Nhà nước là cần thiết, để giá thép bình ổn, bảo vệ lợi ích của nhà sản xuất, kinh doanh, của Nhà nước và của cả người tiêu dùng. Quy chế kinh doanh thép đã thể hiện rõ tư tưởng Nhà nước tôn trọng quyền tự định giá của doanh nghiệp theo pháp luật. Cụ thể là, nếu mạng lưới lưu thông thép tổ chức theo mô hình "đa tuyến", do nhà cung ứng (nhà sản xuất, nhà nhập khẩu) lập ra (như trong quy chế), bao gồm hệ thống trực thuộc: chi nhánh, xí nghiệp, cửa hàng bán lẻ và hệ thống phụ thuộc: nhà phân phối, tổng đại lý, đại lý bán lẻ... thì giá bán thép do nhà cung ứng tự ấn định cho hệ thống trực thuộc và phụ thuộc của mình, theo tín hiệu của thị trường (chứ không phải nhà cung ứng định giá và chịu trách nhiệm về giá của doanh nghiệp ngoài hệ thống). Ngoài mô hình "đa tuyến", quy chế không cấm, tức là vẫn tôn trọng quyền tự chủ, tự định giá của các doanh nghiệp thực hiện các mô hình kinh doanh "trực tuyến": nhà cung ứng bán thẳng cho các công trình xây dựng, mô hình "mua đứt bán đoạn". Vì vậy, quy chế này không trái với các quy định của Pháp lệnh Giá.

Phó giám đốc kinh doanh, Công ty liên doanh sản xuất thép Vinausteel Nguyễn Mạnh Ðức: Quy chế đưa ra những quy định làm mất tính tự chủ, trong sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp và một số điểm không phù hợp Luật Doanh nghiệp và Pháp lệnh Giá. Nhà sản xuất có quyền định giá bán sản phẩm trong hệ thống trực thuộc, nhưng không thể áp đặt giá lên mạng lưới phân phối của các công ty thương mại không trực thuộc mình. Vì vậy, không thể bắt doanh nghiệp này phải chịu trách nhiệm về giá bán của doanh nghiệp khác.