Bị lừa vì hám lời
Trồng gấc mất mùa, trồng 300 gốc nhãn, bưởi diễn thì chưa đến kỳ thu hoạch, khiến ông Lê Xuân Chiến, cựu chiến binh ở đội 4, xã Hương Vĩ (Yên Thế, Bắc Giang) bần thần, không biết kiếm đâu ra 50 triệu đồng để trả nợ ngân hàng. Nguyên nhân làm ông Chiến lo lắng là do cách đây không lâu, ông mang 50 triệu đồng vay ngân hàng và 36 triệu đồng của gia đình dồn vào kinh doanh hàng đa cấp. Xếp một đống hộp đựng thực phẩm chức năng trên bàn, gồm: Dưỡng cốt vương, Đông trùng hạ thảo, Bổ não vương…, ông Chiến kể: Đó là sản phẩm thuộc gói G10 mà tôi đã bỏ ra 86 triệu đồng nộp cho chi nhánh Công ty cổ phần Liên kết Sản xuất - Thương mại Việt (địa chỉ tại số 360 đường Nguyễn Khuyến, phường Dĩnh Kế, TP Bắc Giang, tỉnh Bắc Giang), để tham gia kinh doanh đa cấp theo hình thức hưởng hoa hồng. Mức hoa hồng công ty hứa cho tôi thụ hưởng là 1,5% lợi tức của toàn công ty/năm. Ít ngày sau, tôi biết mình bị lừa. Tháng 3-2016, tôi nhận được Văn bản số 387/CV- CQĐT của Công an TP Bắc Giang thông báo đã chuyển đơn của tôi tố cáo chi nhánh Công ty cổ phần Liên kết Sản xuất - Thương mại Việt tại tỉnh Bắc Giang, lừa đảo 86 triệu đồng đến Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự quản lý kinh tế và chức vụ, Công an tỉnh Bắc Giang.
Trước thực trạng có nhiều người dân tố cáo bị lừa vì kinh doanh đa cấp, Thiếu úy Nguyễn Văn Đủ, Công an tỉnh Bắc Giang cho biết: Được quyền ủy thác điều tra của Cơ quan Cảnh sát điều tra (Bộ Công an) đến nay, trên địa bàn Bắc Giang đã xác định khoảng 2.000 thành viên tham gia bán hàng đa cấp; có 50 người đã cung cấp thông tin bị lừa đảo với tổng số tiền hơn hai tỷ đồng, trong đó có ông Lê Xuân Chiến, ở xã Hương Vĩ, huyện Yên Thế. Đến tháng 4-2016, tỉnh Bắc Giang có 15 doanh nghiệp thông báo hoạt động bán hàng đa cấp có doanh thu, trong đó có tám đơn vị không thông báo địa điểm hoạt động trên địa bàn. Sau khi có sự vào cuộc quyết liệt của các cơ quan chức năng và lực lượng Cảnh sát kinh tế, Công an tỉnh Bắc Giang, các đơn vị kinh doanh đa cấp không còn hoạt động rầm rộ, ồn ào như trước; hiện tại họ chỉ hoạt động cầm chừng.
Qua xác minh chúng tôi thấy, tại Bắc Giang vẫn có một số doanh nghiệp lợi dụng sự thiếu hiểu biết, thiếu thông tin của người dân và tâm lý hám lời, để dụ dỗ, lôi kéo nhiều người tham gia mạng lưới kinh doanh đa cấp với lời hứa được hưởng hoa hồng siêu lợi nhuận. Chị Vũ Thị Thanh, ở phường Trần Nguyên Hãn, TP Bắc Giang chia sẻ: Qua nghe quảng cáo truyền miệng về bán hàng đa cấp, nếu đầu tư bảy triệu đồng sẽ được trả 1,7 tỷ đồng. Thấy lợi nhuận cao, tôi đã giấu chồng, con, dồn tiền nhờ người quen mua hộ sản phẩm để tham gia kinh doanh đa cấp tại Công ty TNHH Thiên Ngọc Minh Uy và Ilgamos. Có đợt tôi đầu tư chung 225 triệu đồng cùng sáu người bạn tham gia kinh doanh đa cấp với đơn vị Ilgamos. Không biết họ tính toán thế nào mà hứa trả dần cả gốc và hoa hồng lên tới hơn 2,8 tỷ đồng. Sau khi nghe tin chi nhánh Công ty cổ phần Liên kết Sản xuất - Thương mại Việt tại tỉnh Bắc Giang có dấu hiệu lừa đảo, tôi đã cung cấp thông tin cho cơ quan chức năng với hy vọng lấy lại số tiền đã đầu tư.
Được biết, năm 2015, Sở Công thương tỉnh Bắc Giang kiểm tra 14 doanh nghiệp kinh doanh đa cấp, phát hiện hai doanh nghiệp vi phạm, xử phạt hành chính hơn 51 triệu đồng; phạt 1,5 triệu đồng đối với ông Nguyễn Đức Tràng, nhân viên kinh doanh của Công ty TNHH Thiên Ngọc Minh Uy vì không tuân thủ các quy định hoạt động bán hàng đa cấp. Tuy nhiên, một số doanh nghiệp kinh doanh đa cấp vẫn tổ chức thuyết trình, giới thiệu sản phẩm không đúng sự thật, gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng. Nhân viên một số cơ sở kinh doanh đa cấp không được đào tạo, tập huấn, không đeo thẻ khi tiếp xúc với khách hàng. Sản phẩm bán cho người tiêu dùng với mức giá cao, không thống nhất. Đáng chú ý, một số đơn vị còn lợi dụng kinh doanh đa cấp để huy động tài chính, chiếm dụng vốn, gây ảnh hưởng đến an ninh - trật tự và đời sống nhân dân.
Đến nay, cả nước có 67 doanh nghiệp được Cục Quản lý cạnh tranh (Bộ Công thương) cấp giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp; trong đó, có 54 doanh nghiệp trong nước và 13 doanh nghiệp nước ngoài. Theo Văn bản số 283/QLCT-P5, ngày 18-3-2016 của Cục Quản lý cạnh tranh gửi tới Báo Nhân Dân để trả lời những ý kiến phản ánh của bạn đọc, có 59 doanh nghiệp có trụ sở chính tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh, tám doanh nghiệp có trụ sở ở các địa phương khác. Văn bản nêu trên cũng khẳng định, một số doanh nghiệp lợi dụng mô hình bán hàng đa cấp để trục lợi, lừa đảo chiếm đoạt tài sản của người dân đã bị các cơ quan pháp luật xử lý hình sự, như: Vụ MB24, đơn vị kinh doanh đa cấp Colony Ivest, Tâm mặt trời. Mới đây, cơ quan công an đã khởi tố, bắt tạm giam lãnh đạo Công ty cổ phần Liên kết Sản xuất - Thương mại Việt; Công ty cổ phần Đầu tư thương mại và Phát triển Việt Phát để điều tra về hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Một số doanh nghiệp khác như: Công ty cổ phần Sản xuất thương mại con đường Việt, Công ty TNHH Tầm nhìn Đại Hưng 668, Công ty Xuất nhập khẩu và Thương mại quốc tế TNC... đã bị Cục Quản lý cạnh tranh thu hồi giấy phép.
Kẽ hở về pháp luật
Bán hàng đa cấp là hình thức bán hàng trực tiếp tới người tiêu dùng thông qua mạng lưới nhân viên phân phối gồm nhiều tầng, nhiều nhánh. Các nhân viên phân phối được trả hoa hồng dựa trên thu nhập từ kết quả bán hàng của họ và kết quả bán hàng của những người do họ bảo trợ. Đã có nhiều văn bản quy phạm pháp luật được ban hành nhằm quản lý hoạt động bán hàng đa cấp, như: Nghị định số 42/2014/NĐ-CP, ngày 14-5-2014, của Chính phủ; Thông tư số 24/2014/TT-BCT của Bộ Công thương… Mặt khác, từ Bộ Công thương đến UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đều được giao trách nhiệm quản lý đối với hoạt động bán hàng đa cấp. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp bán hàng đa cấp còn chịu sự kiểm tra, giám sát của cơ quan thuế, quản lý thị trường, công an… Vậy vì sao hoạt động kinh doanh đa cấp liên tục biến tướng phức tạp, gây hậu quả nghiêm trọng với cộng đồng xã hội, ảnh hưởng tới an ninh - trật tự?
Nhiều người dân cho rằng, hoạt động kinh doanh đa cấp biến tướng, lộn xộn trước hết là do việc kiểm tra, quản lý kinh doanh đa cấp chưa thường xuyên, thiếu thống nhất, khiến một số doanh nghiệp, đơn vị bán hàng đa cấp với mục đích lừa đảo có “đất” phát triển. Trưởng phòng Quản lý Thương mại (Sở Công thương tỉnh Bắc Giang) Nguyễn Văn Phương cho biết: Phần lớn doanh nghiệp gửi thông báo đến Sở Công thương tỉnh đều không có địa điểm giao dịch. Nguyên nhân do Thông tư số 24/2014/TT-BCT, ngày 30-7-2014 của Bộ Công thương về quản lý hoạt động bán hàng đa cấp và biểu mẫu kèm theo thiếu chặt chẽ đã tạo kẽ hở lớn cho doanh nghiệp kinh doanh đa cấp “lách luật”, không thành lập văn phòng đại diện, hoặc chi nhánh và không cung cấp thông tin cụ thể về tên người liên hệ của doanh nghiệp tại địa phương, cho nên các cơ quan chức năng rất khó theo dõi, quản lý. Đồng quan điểm trên, Trưởng phòng Quản lý Thương mại (Sở Công thương tỉnh Nam Định) Bùi Hồng Minh cho biết: Đến tháng 3-2016, Phòng Quản lý Thương mại (Sở Công thương Nam Định) đã tiếp nhận hồ sơ của 21 doanh nghiệp thông báo kinh doanh bán hàng đa cấp trên địa bàn tỉnh. Hầu hết các doanh nghiệp này không có trụ sở chi nhánh, văn phòng đại diện tại Nam Định. Hình thức hoạt động của họ là ký kết hợp đồng bán hàng đa cấp trực tiếp với cá nhân. Nhiều cá nhân tham gia bán hàng đa cấp là do tâm lý số đông, họ quen biết nhau, truyền miệng về phương thức trả hoa hồng siêu lợi nhuận của doanh nghiệp, sau đó họ lôi kéo nhau vào kinh doanh đa cấp, mua bán nhiều loại sản phẩm. Do nhân viên kinh doanh đa cấp gồm nhiều đối tượng, nhiều thành phần. Họ tiếp xúc, giới thiệu và bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng ở mọi nơi, mọi thời điểm, cho nên ngành chức năng rất khó kiểm soát hoạt động kinh doanh cũng như chất lượng, giá cả sản phẩm.
Để thực hiện tốt công tác quản lý nhà nước về hoạt động bán hàng đa cấp, các cơ quan chức năng cần sớm khắc phục những hạn chế nêu trên, tham mưu bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật quy định rõ: Đơn vị kinh doanh đa cấp muốn hoạt động tại các địa phương phải có trụ sở chi nhánh, hoặc văn phòng đại diện, có người đại diện, điện thoại cụ thể để ngành chức năng địa phương có cơ sở theo dõi, cập nhập thông tin và kịp thời chấn chỉnh những sai phạm của doanh nghiệp, nhân viên kinh doanh đa cấp. Các địa phương cần chủ động tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho người dân nhận diện hành vi bán hàng đa cấp bất chính, để tránh bị lôi kéo, “sập bẫy lừa đảo”. Theo Hội Tiêu chuẩn và bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam, các cơ quan chức năng cần khẩn trương rà soát, thanh tra, kiểm tra các doanh nghiệp kinh doanh đa cấp, ngành chức năng và các địa phương cần có phương án bảo vệ an toàn cho người tố cáo các đơn vị kinh doanh đa cấp có biểu hiện lừa đảo. Đồng thời, người dân cần thận trọng, cảnh giác với các biến tướng của loại hình kinh doanh đa cấp, tránh bị lừa đảo.
