Ðiều hành giá đi đúng lộ trình
Nhìn lại chỉ số giá tiêu dùng (CPI) 11 tháng qua của năm 2016 và cho đến thời điểm này, có thể thấy chúng ta đã kiểm soát được lạm phát và thực hiện được mục tiêu Nghị quyết của Quốc hội đề ra.
Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, CPI tháng 11 tăng 4,5% so với tháng 12 năm 2015. Lạm phát cơ bản (CPI sau khi loại trừ lương thực, thực phẩm tươi sống; năng lượng và mặt hàng do Nhà nước quản lý bao gồm dịch vụ y tế và dịch vụ giáo dục) tháng 11-2016 tăng 1,82% so với cùng kỳ năm 2015. Ðiều này phản ánh biến động giá do yếu tố thị trường có mức tăng cao, đó là giá lương thực thực phẩm, giá xăng dầu và yếu tố điều hành giá qua việc điều chỉnh tăng giá dịch vụ y tế và giáo dục.
Năm 2016 có khả năng thực hiện được chỉ tiêu của Nghị quyết Quốc hội đề ra (CPI tăng 5%), đây là mức tăng cao so với hai năm qua (năm 2014: 4,05%; năm 2015: 0,6%). Nếu so với mức lạm phát của các năm 2010; 2011; 2012 và 2013 (9,19%; 18,58%; 9,21%; 6,6%), thì năm 2016 mức lạm phát thấp hơn và hợp lý so với mức tăng trưởng của nền kinh tế. Lạm phát trong tầm kiểm soát của Nhà nước. Việc tiếp tục kiểm soát được lạm phát đã góp phần quan trọng vào sự ổn định kinh tế vĩ mô, một thành tựu quan trọng trong năm 2016.
Xét về các nhóm hàng hóa, dịch vụ cho thấy, nếu so với tháng 12-2015 có đến 9 trong tổng số 11 nhóm hàng hóa có CPI tăng, cao nhất là nhóm dịch vụ giáo dục và dịch vụ y tế, thấp nhất là thiết bị đồ dùng gia đình và văn hóa, du lịch; hai nhóm hàng giảm giá là giao thông, văn hóa, du lịch và giải trí. CPI khu vực nông thôn tăng 4,55%, còn CPI khu vực thành thị chỉ tăng 4,44%, thấp hơn khu vực nông thôn. Như vậy, mặc dù thu nhập của người dân nông thôn thấp hơn thành thị, song CPI lại cao hơn, làm cho thu nhập thực tế của người dân nông thôn giảm hơn so với khu vực thành thị.
Nguyên nhân của CPI năm 2016 tăng cao hơn hai năm trước, là do sự cộng hưởng của các yếu tố khách quan và chủ quan.
Về khách quan, kinh tế thế giới dần phục hồi, song, vẫn ở mức chậm và tiềm ẩn nhiều rủi ro, giá dầu có sự phục hồi nhưng chậm; diễn biến phức tạp trên Biển Ðông, sự kiện Brexit, khủng hoảng kinh tế tại Hy Lạp, sự thay đổi về địa - chính trị trên thế giới, biến đổi khí hậu toàn cầu,... cũng gây xáo trộn nhất định đến thị trường trong nước.
Trong nước, thiên tai, bão lũ, hạn hán, xâm nhập mặn, sự cố ô nhiễm môi trường biển ở một số tỉnh miền trung... có tác động đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống xã hội, ảnh hưởng tới giá cả hàng hóa, dịch vụ.
Về chủ quan, trong bối cảnh kinh tế thế giới diễn biến phức tạp và trong nước còn nhiều khó khăn, nhưng nền kinh tế nước ta tiếp tục đà phục hồi và tăng trưởng. Hầu hết các ngành công nghiệp đạt mức tăng trưởng cao hơn cùng kỳ năm trước. Sản xuất nông nghiệp từng bước phục hồi, chăn nuôi gia súc, gia cầm phát triển ổn định, thủy sản tiếp tục đạt mức tăng trưởng khá... Dù sức mua đã được cải thiện trong năm qua, nhưng mức tăng vẫn chậm, cầu trong nước tuy phục hồi, nhưng chưa cao, người dân tiếp tục thắt chặt chi tiêu sau các năm suy giảm kinh tế.
Công tác quản lý, bình ổn giá tiếp tục được các bộ, ngành, địa phương chỉ đạo triển khai quyết liệt thực hiện Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày 7-1-2016 của Chính phủ về những giải pháp chủ yếu chỉ đạo điều hành thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm 2016. Công tác kiểm tra, kiểm soát việc chấp hành các quy định pháp luật về giá, các quy định về điều chỉnh giá, đăng ký, kê khai, niêm yết giá và bán hàng theo giá niêm yết tiếp tục được tăng cường; chương trình bình ổn thị trường đối với một số mặt hàng thiết yếu tiếp tục được thực hiện tại một số địa phương. Công tác quản lý, điều hành giá năm 2016 về cơ bản đã kiên trì, quán triệt đường lối, chủ trương của Ðảng, Nhà nước điều hành giá theo cơ chế thị trường có sự định hướng của Nhà nước. Các bộ, ngành, địa phương đã có sự chủ động trong điều chỉnh giá các loại hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước quản lý, nhất là giá dịch vụ y tế và giá dịch vụ giáo dục.
Các bộ, ban, ngành hết sức linh hoạt, bám sát tình hình, diễn biến của thị trường, phối hợp tốt, chặt chẽ và hiệu quả với các chính sách khác để kiểm soát lạm phát như chính sách tiền tệ, chính sách tài khóa, chính sách thương mại, công tác điều hành giá… góp phần duy trì ổn định kinh tế vĩ mô. Công tác quản lý, điều hành giá cơ bản đi đúng lộ trình đặt ra, có sự điều chỉnh thích hợp, không tác động đến việc tăng mặt bằng giá quá cao vào một thời điểm, cung cầu hàng hóa được bảo đảm, không xảy ra tình trạng thiếu hàng. Ðiều hành giá một số mặt hàng quan trọng, thiết yếu đã có những bước tiến, làm thay đổi nhận thức trong xã hội.
Bộ Tài chính đã phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương tăng cường công tác kiểm tra, thanh tra, kiểm soát thị trường giá cả, không để xảy ra thiếu hàng, sốt giá, nhất là các mặt hàng thiết yếu như xăng dầu, chất đốt, lương thực, thực phẩm, đặc biệt là các mặt hàng phục vụ nhu cầu Tết...; xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm pháp luật về quản lý thị trường, quản lý giá, thuế, phí. Ðã thực hiện tốt công tác công khai thông tin về giá nhằm tạo sự đồng thuận trong dư luận xã hội.
Những giải pháp cho năm 2017
Ðể thực hiện được mục tiêu năm 2017, tốc độ tăng CPI bình quân khoảng 4% như Nghị quyết của Quốc hội đề ra, cần thực hiện những giải pháp cơ bản sau:
Ngân hàng Nhà nước Việt Nam tiếp tục điều hành, giữ ổn định lạm phát cơ bản dưới 2%; bám sát diễn biến kinh tế vĩ mô, sử dụng đồng bộ, linh hoạt các công cụ của chính sách tiền tệ. Mức độ tăng trưởng tín dụng phải đi đôi với kiểm soát chất lượng tín dụng, nhất là ở một số ngành, lĩnh vực có yếu tố rủi ro. Quản lý có hiệu quả hơn thị trường ngoại hối. Phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tiền tệ với chính sách tài khóa.
Bộ Tài chính tăng cường quản lý ngân sách nhà nước, tập trung chống thất thu, thực hiện triệt để tiết kiệm, kiên quyết cắt giảm các khoản chi chưa thật cần thiết. Kiểm soát chặt chẽ phương án giá và mức giá đối với hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước định giá (điện, nước sạch, xăng dầu...); giám sát chặt chẽ kê khai giá của doanh nghiệp đối với mặt hàng bình ổn giá, mặt hàng thuộc danh mục kê khai giá; đánh giá kỹ tác động của việc điều chỉnh giá đối với những hàng hóa, dịch vụ (nếu có) đến tình hình kinh tế - xã hội và CPI của địa phương để có phương án và lộ trình điều chỉnh phù hợp, tránh điều chỉnh vào cùng một thời điểm đẩy CPI tăng cao. Trước mắt, chỉ đạo các bộ, ngành phối hợp với các địa phương chủ động chuẩn bị nguồn hàng cho thị trường, bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm, ưu tiên các sản phẩm sạch, không để xảy ra thiếu hàng, gây sốt giá, có kịch bản đối phó với điều kiện thời tiết khó khăn, triển khai chương trình bình ổn thị trường phù hợp với thực tế địa phương vào các dịp tiêu dùng cao điểm Tết Nguyên đán Ðinh Dậu 2017.
Bên cạnh đó, tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện hệ thống pháp luật về giá, trong đó chú trọng hoàn thiện cơ chế quản lý và mức giá đối với các dịch vụ chuyển từ danh mục phí sang quản lý theo cơ chế giá theo quy định tại Luật Phí, lệ phí năm 2015, Nghị định số 149/2016/NÐ-CP ngày 11-11-2016 và pháp luật liên quan. Ðối với các loại phí được chuyển sang thực hiện cơ chế giá thị trường từ ngày 1-1-2017, giá các dịch vụ cần được tính đúng, tính đủ các chi phí hợp lý, phù hợp với thị trường và quy định của pháp luật đối với những dịch vụ này.
Ðối với các loại phí được chuyển sang giá do Nhà nước định giá, cần tập trung xây dựng văn bản quy phạm pháp luật để thực hiện từ ngày 1-1-2017 theo phân cấp của Chính phủ, chú ý kiểm soát hết sức thận trọng, trong đó cần chỉ đạo các đơn vị cung ứng dịch vụ báo cáo kết quả hoạt động, tình hình cân đối thu chi, đánh giá mức độ bù đắp các chi phí phát sinh để cung ứng dịch vụ từ số tiền thu phí theo mức phí hiện hành để xây dựng phương án giá dịch vụ. Trường hợp những loại phí chuyển sang giá có tính chất đặc thù, cần phối hợp với Bộ Tài chính đề xuất phương pháp định giá, xây dựng hệ thống định mức kinh tế kỹ thuật, quy trình quy phạm, tính toán chi phí thực tế hợp lý để hình thành nên giá. Trường hợp mức giá cao hơn mức phí hàng hóa thì cần có lộ trình điều hành phù hợp bảo đảm mục tiêu kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô.
Tiếp tục quản lý, điều hành giá các mặt hàng Nhà nước còn định giá, mặt hàng bình ổn giá (xăng dầu, điện, dịch vụ sự nghiệp công...) theo cơ chế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước. Trường hợp phải điều chỉnh giá (nhất là dịch vụ y tế ngoài bảo hiểm y tế và dịch vụ giáo dục), các bộ, ngành, địa phương phải đánh giá tác động và cân nhắc mức độ, thời điểm điều chỉnh thích hợp để hạn chế tác động mạnh đến mặt bằng giá cả thị trường chung.
Một giải pháp quan trọng khác là tăng cường công tác thông tin, tuyên truyền về công tác quản lý, điều hành, thực hiện quy định pháp luật về giá để tạo sự đồng thuận trong người dân và xã hội. Làm tốt công tác thu thập, phân tích và dự báo thông tin thị trường để kịp thời đề xuất các giải pháp bình ổn giá, kiềm chế lạm phát theo quy định của pháp luật.
