Kịch bản đã có, chọn đạo diễn thế nào?

Một nhà biên kịch nổi tiếng tâm sự: "Đừng nói là 20 triệu, mà 200 triệu đồng đi nữa tôi cũng không dám viết kịch bản phim truyện lịch sử".

Theo nhà biên kịch này, với phim truyện lịch sử thì có đam mê, năng lực, vốn sống vẫn chưa đủ, mà phải bản lĩnh lắm mới biết nên, không nên hư cấu cái gì, cái gì được phép là chính sử, cái gì là dã sử. Rồi phải phản ánh thế nào về số phận, cuộc sống đời thường của những nhân vật lịch sử. Đụng tới những vấn đề đó không phải là chuyện đùa.

Nói thế để thấy rằng những người viết kịch bản cho Cuộc thi kịch bản phim truyện lịch sử về 1.000 năm Thăng Long - mà TP Hà Nội đã phát động từ mấy năm trước - đã can đảm thế nào. Tính hấp dẫn của cuộc thi khiến lúc đầu hàng trăm người "ngó nghiêng" để tham gia, nhưng cuối cùng số còn lại đếm trên đầu ngón tay. Sau một thời gian, số lượng và chất lượng kịch bản chưa được như mong muốn, Ban tổ chức quyết định đầu tư chiều sâu bằng cách đặt trước 15 nhà văn, nhà biên kịch viết đề cương, từ đó chọn ra được 6 đề cương và tiếp tục đầu tư trực tiếp 20 triệu cho một đề cương, cũng như tạo rất nhiều điều kiện thuận lợi để người viết đi điền dã, hội thảo, nghiên cứu sử liệu... để hy vọng có những kịch bản thật chất lượng. Sự đầu tư này, theo đánh giá của Ban tổ chức, đã có được kết quả khá tốt.

Với “Hội thề”, Nguyễn Quang Thân được coi là "viết rất giỏi" về mối quan hệ giữa Lê Lợi - Nguyễn Trãi. Kết cấu kịch bản chặt chẽ, hấp dẫn, cách xử lý tình huống tinh tế. Trong cuộc thi, có nhiều kịch bản viết về Lý Thường Kiệt nhưng khó ai vượt qua được cách viết của Nguyễn Quang Lập. Một nhân vật anh hùng của lịch sử với một tình yêu vô vàn trắc trở, cũng là một quan thái giám, một nhà thơ với tác phẩm bất hủ “Nam quốc sơn hà”. Bà Nguyễn Thị Hồng Ngát - Phó cục trưởng Cục Điện ảnh, Phó chủ tịch Ban cố vấn và Ban giám khảo cuộc thi cũng đánh giá rất cao kịch bản “Trần Thủ Độ và người tình” (Nguyễn Mạnh Tuấn) trong số tám kịch bản viết về nhân vật đã kiến thiết triều đại nhà Trần.

Có kịch bản, tức là có cái xương của bộ phim rồi nhưng vấn đề là hình hài phim sẽ như thế nào. Đó là băn khoăn rất lớn không chỉ của Ban tổ chức mà còn là của hàng triệu khán giả đang trông chờ vào những bộ phim có tầm vóc lịch sử nhân kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long. Càng lo lắng hơn khi biết dòng phim lịch sử của điện ảnh Việt Nam từ trước đến nay gần như bỏ ngỏ, chỉ có duy nhất “Đêm hội Long Trì” của đạo diễn NSND Hải Ninh. Khi được hỏi, vậy làm thế nào để chọn mặt gửi... hàng chục tỷ của Nhà nước đầu tư cho phim, bà Ngát cho rằng: "Nếu kịch bản đã tổ chức thi công khai thì chọn đạo diễn cũng nên thực hiện công khai. Tất cả những ứng cử viên được chọn đều phải trình bày đề án xử lý kịch bản như thế nào, cũng như tính khả thi của nó. Ban tổ chức còn dự kiến trong năm nay, sau khi đã lựa chọn được đạo diễn, thành phần chủ chốt của các đoàn làm phim sẽ được đi thực tế, học tập làm phim lịch sử tại Trung Quốc".

Một câu hỏi tiếp theo: có sợ phim đầu tư hàng chục tỷ rồi vẫn chỉ là phim trình chiếu cho lễ hội, khán giả đến rạp đếm trên đầu ngón tay ? Bà Ngát cho rằng điều đó phụ thuộc hoàn toàn vào đạo diễn. "Nếu các đạo diễn giỏi xử lý kịch bản, để khi xem những vấn đề, những nhân vật, số phận của lịch sử, khán giả vẫn phải suy ngẫm, liên hệ với những vấn đề của cuộc sống đương đại ngày hôm nay, rồi tính hấp dẫn của phim được đề cao, khâu quảng cáo, phát hành tốt thì khán giả sẽ rất đông. Bằng chứng là dân ta vẫn mê những phim lịch sử Trung Quốc cũng như phim lịch sử của những đất nước xa xôi mãi tận trời Âu kia, nữa là lịch sử của chính dân tộc mình".