Bước vào giai đoạn phát triển mới, Thành phố Hồ Chí Minh đặt mục tiêu đến năm 2030 trở thành trung tâm khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số có tầm quốc tế, tạo sức lan tỏa và động lực phát triển nhanh, bền vững.
Đổi mới động lực tăng trưởng
Theo các chuyên gia, những động lực tăng trưởng truyền thống đang chạm ngưỡng giới hạn. Trong điều kiện nguồn lực đất đai, lao động và vốn không thể mở rộng mãi, việc duy trì tốc độ tăng trưởng cao đòi hỏi Thành phố Hồ Chí Minh phải lấy năng suất lao động, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chất lượng nguồn nhân lực làm động lực tăng trưởng mới.
Thực tế cho thấy, năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) đang đóng góp ngày càng lớn vào tăng trưởng của thành phố. Đến cuối năm 2025, đóng góp của TFP vào tăng trưởng GRDP đạt khoảng 59% và được kỳ vọng tiếp tục giữ vai trò chủ đạo trong giai đoạn 5 năm tới. Đây là cơ sở quan trọng để Thành phố chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Trong khi đó, kinh tế số tại thành phố đang duy trì tốc độ tăng trưởng khoảng 20%/năm, cao gấp khoảng ba lần tốc độ tăng trưởng GRDP. Thương mại điện tử và công nghệ thông tin-truyền thông ngày càng trở thành những lĩnh vực đóng góp quan trọng vào tăng trưởng dịch vụ.
Thương mại điện tử có mức tăng trưởng lên tới 37%, đóng góp khoảng 14% GRDP của nhóm ngành dịch vụ. Thành phố cũng đang dẫn đầu cả nước về doanh thu ngành công nghiệp phần mềm; hơn 71% doanh nghiệp nhỏ và vừa đã sử dụng các nền tảng số. Những kết quả này cho thấy công nghệ đang từng bước đi vào hoạt động sản xuất, kinh doanh và trở thành một bộ phận của nền kinh tế.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Hoàng Nghiêm, Phó Hiệu trưởng Trường đại học Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI), internet vạn vật, điện toán đám mây, vật liệu mới... đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, kinh doanh và quản trị xã hội. Công nghệ không còn chỉ là công cụ hỗ trợ, mà ngày càng tham gia trực tiếp vào quá trình tạo ra giá trị.
Sau khi hợp nhất Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu, Thành phố Hồ Chí Minh có quy mô dân số hơn 14 triệu người, không gian phát triển được mở rộng đáng kể. Quy mô mới mở ra nhiều cơ hội, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về quản trị đô thị, kết nối hạ tầng, phân bổ nguồn lực, bảo vệ môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Hoàng Nghiêm, giai đoạn 2026-2030 là một chặng đường phát triển mới, khi thành phố vận hành theo mô hình một “siêu đô thị vùng” với không gian, chức năng và các mối quan hệ kinh tế-xã hội phức tạp hơn. Vì vậy, không thể tiếp tục quản lý theo cách phân mảnh, xử lý từng vấn đề riêng lẻ. Thành phố cần hình thành nền quản trị tích hợp dựa trên dữ liệu, mô phỏng số và AI để hỗ trợ hoạch định chính sách, đồng thời phát triển hạ tầng xanh và hoàn thiện các cơ chế phù hợp không gian phát triển mới.
Quản trị hiệu quả để phát triển bền vững
Chuyên gia cho rằng, bên cạnh cơ hội, quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng cũng đặt ra nhiều thách thức. Cạnh tranh công nghệ giữa các quốc gia ngày càng gay gắt, xu hướng bảo hộ và hạn chế chuyển giao công nghệ trong một số lĩnh vực chiến lược có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận công nghệ lõi.
Trong khi đó, sự phát triển nhanh của AI và các trung tâm dữ liệu tạo thêm áp lực đối với hệ thống điện, nước, hạ tầng số và yêu cầu bảo đảm an toàn, an ninh dữ liệu. Cùng với đó là những yêu cầu ngày càng cao về tăng trưởng xanh, giảm phát thải và thích ứng biến đổi khí hậu.
Thành phố phải giải quyết đồng thời bài toán phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và nâng cao khả năng chống chịu của đô thị. Đây không còn là những nhiệm vụ tách rời mà cần được xử lý trong một tổng thể thống nhất.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Tuấn Hưng, Viện trưởng Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ cho biết: Quy mô và tốc độ phát triển mới của thành phố sau hợp nhất sẽ làm gia tăng tính phức tạp trong quản trị đô thị. Quy mô dân số lớn, tốc độ đô thị hóa cao và vai trò kinh tế ngày càng lớn đòi hỏi sự phối hợp liên ngành chặt chẽ hơn.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Tuấn Hưng, phát triển đô thị không chỉ tác động đến quy mô và cơ cấu kinh tế, mà còn làm thay đổi kinh tế số, kinh tế sáng tạo, không gian đô thị, thị trường lao động, phân bố dân cư và chất lượng cuộc sống. Do đó, quá trình hoạch định chính sách cần có sự tham gia của nhiều lĩnh vực, từ kinh tế, quy hoạch đô thị đến xã hội học, lao động, việc làm và quản trị công.
Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn mới vì thế không chỉ là mở rộng không gian, thu hút nguồn lực hay thúc đẩy tăng trưởng. Cốt lõi là đổi mới phương thức phát triển, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm nền tảng. Đây là cơ sở để Thành phố Hồ Chí Minh phát huy vai trò đầu tàu, xây dựng một đô thị hiện đại, có sức cạnh tranh cao, phát triển xanh và có khả năng thích ứng trước những biến động ngày càng lớn của thời đại.
