CHUYỂN ĐỔI LÀ TẤT YẾU
Có những giai đoạn phát triển mà một đô thị không còn đứng trước câu hỏi có nên thay đổi hay không, mà là phải thay đổi nhanh đến mức nào. Sau nhiều thập niên tăng trưởng dựa vào mở rộng đầu tư, lao động giá rẻ và khai thác dư địa phát triển theo chiều rộng, Thành phố Hồ Chí Minh đang bước vào thời điểm buộc phải tìm kiếm một mô hình phát triển mới.
Trong hơn một thập niên qua, kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh ghi nhận xu hướng tăng trưởng chậm lại và thấp hơn mức bình quân chung của cả nước. Trong điều kiện thuận lợi, tăng trưởng GRDP hiếm khi vượt mốc 8%. Ngược lại, khi xuất hiện những cú sốc từ bên ngoài, Thành phố thường chịu ảnh hưởng nặng nề hơn nhiều địa phương khác. Điều này phản ánh những hạn chế nội tại của mô hình tăng trưởng hiện hữu, đồng thời cho thấy cấu trúc kinh tế còn thiếu bền vững và khả năng chống chịu chưa cao.
Tăng trưởng GRDP
Thành phố Hồ Chí Minh
Xu hướng tăng trưởng qua các giai đoạn
Chính vì vậy, Thành phố Hồ Chí Minh cần chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng hiện đại hơn, thúc đẩy kinh tế số, cải thiện hạ tầng, nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo và thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao nhằm tạo ra dư địa tăng trưởng bền vững trong giai đoạn mới.
Những chuyển động đầu tiên đã xuất hiện. Năm 2025, đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp vào tăng trưởng GRDP đạt 59%, trong đó khoa học công nghệ đóng góp tới 74% vào tăng trưởng TFP. Tỷ trọng kinh tế số chiếm khoảng 21 đến 22% GRDP và tiếp tục mở rộng nhanh chóng, đặc biệt trong lĩnh vực thương mại điện tử.
Tuy nhiên, bốn nhóm công nghiệp chủ lực cùng chín nhóm ngành dịch vụ chủ yếu của Thành phố vẫn đang đứng trước yêu cầu cấp bách về chuyển đổi xanh và chuyển đổi số nhằm nâng cao giá trị gia tăng và đáp ứng yêu cầu mới của thị trường.
Thành phố Hồ Chí Minh đang đứng trước giai đoạn thuận lợi hiếm có khi hai điểm nghẽn lớn nhất là thể chế và hạ tầng giao thông đang được tháo gỡ một cách mạnh mẽ.
Về thế chế, việc mở rộng phân cấp, phân quyền nâng cao tính tự chủ của Thành phố Hồ Chí Minh trong quản lý phát triển theo tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Điều này thể hiện qua các Nghị quyết của Quốc hội như Nghị quyết số 260/2025/QH15 về sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết số 98 về Thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thành phố Hồ Chí Minh; Nghị quyết số 222/2025/QH15 về Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam…
Về hạ tầng giao thông, Thành phố Hồ Chí Minh và các địa phương trong Vùng kinh tế trọng điểm phía nam đang triển khai hàng loạt các dự án giao thông đường bộ trọng điểm để kết nối vùng và đang từng bước hoàn thiện. Cùng với đó, kế hoạch xây dựng hệ thống đường sắt đô thị tại Thành phố đang triển khai sẽ cơ bản giải quyết điểm nghẽn về giao thông trong vài năm tới.
Đặc biệt, trong thời gian qua, với việc thúc đẩy phát triển khoa học và công nghệ, Thành phố Hồ Chí Minh đã xuất hiện các mô hình kinh tế mới dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trong đó, kinh tế số được xem là "chìa khóa" giúp Thành phố đạt được mục tiêu tăng trưởng hai con số. Hiện, kinh tế số của địa phương này đang phát triển với tốc độ trung bình 20%/năm, gấp ba lần tốc độ tăng trưởng GRDP chung.
Trong lĩnh vực công nghệ cao và bán dẫn, Thành phố Hồ Chí Minh hiện chiếm hơn 30 trong tổng số 40 doanh nghiệp thiết kế vi mạch của cả nước. Thành phố cũng tiếp tục thu hút các dự án công nghệ lớn và mở rộng hiện diện của nhiều tập đoàn quốc tế.
Ba điều kiện đang tạo ra "thời điểm vàng"
Hội tụ đủ yếu tố để bứt phá tăng trưởng
Những lĩnh vực đóng góp lớn nhất cho kinh tế số
NỘI HÀM VÀ TRỤ CỘT CỦA MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN MỚI
Định hướng chiến lược cho giai đoạn tăng tốc
Khoa học, công nghệ và chuyển đổi số
- - Thay thế mô hình dựa vào tài nguyên
- - Không còn lao động giá rẻ là lợi thế
Con người và dữ liệu
- - Nhân lực chất lượng cao, kỹ năng số
- - Dữ liệu là tài nguyên chiến lược
Hệ sinh thái đổi mới và hạ tầng
- - Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo
- - Hạ tầng số hiện đại
- - Thể chế kiến tạo, linh hoạt
Tăng trưởng bền vững và tự chủ
- - Tăng trưởng nhanh, bền vững, bao trùm
- - Tự chủ công nghệ chiến lược
CHUYỂN ĐỔI MÔ HÌNH TĂNG TRƯỞNG
Tăng trưởng hai con số không đơn thuần là câu chuyện tăng vốn đầu tư hay mở rộng quy mô sản xuất. Đây là bài toán về năng suất, công nghệ và khả năng tạo ra các động lực tăng trưởng mới.
Để chuyển đổi mô hình phát triển kinh tế dựa trên khoa học, công nghệ, Thành phố Hồ Chí Minh cần phát triển dựa trên công nghiệp công nghệ cao, phát triển hệ sinh thái tài chính số-tài chính xanh, cũng như phát triển logistics số, đẩy mạnh tài chính số…
Để thực hiện quá trình chuyển đổi này, Thành phố cần nhanh chóng hoàn thiện môi trường pháp lý cho khoa học công nghệ, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận công nghệ mới, thúc đẩy phát triển các lĩnh vực như AI, Fintech, kinh tế nền tảng và công nghệ bán dẫn.
Có thể nói, Thành phố Hồ Chí Minh đang đứng trước cơ hội để bứt phá tăng trưởng và thực hiện chủ trương chuyển đổi mô hình phát triển. Do đó, Thành phố cần hoàn thiện thể chế theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Cần mạnh dạn thí điểm các cơ chế vượt trội theo tinh thần “sandbox” chính sách cho các lĩnh vực mới như Fintech (công nghệ tài chính), AI, kinh tế nền tảng, trung tâm tài chính quốc tế… Đồng thời, cải cách thủ tục hành chính, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và môi trường pháp lý minh bạch để doanh nghiệp công nghệ yên tâm đầu tư dài hạn. Thể chế phải đi trước một bước, nếu không công nghệ sẽ bị trói buộc.
Trong nhiều thập niên, Thành phố Hồ Chí Minh giữ vai trò đầu tàu nhờ khả năng đi trước. Trong giai đoạn tới, vị thế đó sẽ phụ thuộc vào tốc độ chuyển đổi. Tăng trưởng hai con số vì vậy không chỉ là mục tiêu kinh tế, mà còn là bài kiểm tra về năng lực đổi mới, khả năng kiến tạo thể chế và sức mạnh của một mô hình phát triển mới dựa trên tri thức, công nghệ và con người. Đây chính là thời điểm để Thành phố Hồ Chí Minh bước sang một chu kỳ phát triển mới, với khát vọng trở thành cực tăng trưởng số của Việt Nam.
