TỪ MỘT CÚ CHẠM ĐẾN NỀN KINH TẾ SỐ
Đằng sau thao tác tưởng như đơn giản ấy là một thay đổi lớn hơn nhiều. Không chỉ là cách thanh toán mới. Không chỉ là chuyển đổi công nghệ. Đó là cách dữ liệu, tài chính và thương mại đang kết nối để hình thành một cấu trúc vận hành mới của nền kinh tế.
Sau bảy năm, hành trình từ “Ngày không tiền mặt” đến “Ngày tài chính số 2026” phản ánh rõ một bước chuyển quan trọng của Việt Nam. Mục tiêu không còn chỉ là giảm sử dụng tiền mặt. Đích đến mới là xây dựng một hệ sinh thái tài chính số toàn diện, nơi người dân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp đều có thể tiếp cận dịch vụ tài chính hiện đại, minh bạch và an toàn.
Trong hành trình ấy, Thành phố Hồ Chí Minh đang nổi lên như nơi thử nghiệm đầu tiên cho nhiều mô hình tiêu dùng số mới, từ chợ truyền thống số hóa đến thanh toán xuyên biên giới, từ thương mại hiện đại tới du lịch mua sắm.
BẢY NĂM THAY ĐỔI THÓI QUEN
Những năm đầu triển khai, chương trình “Ngày không tiền mặt” chủ yếu tập trung vào việc giúp người dân làm quen với chuyển khoản, ví điện tử và thanh toán QR, thì đến nay, bức tranh đã hoàn toàn khác.
Không còn là câu chuyện của ngân hàng hay doanh nghiệp công nghệ, thanh toán số đã len vào gần như mọi hoạt động kinh tế hằng ngày, từ siêu thị, bệnh viện, trường học cho đến quán ăn, cửa hàng tạp hóa hay chợ truyền thống.
Khi nền tảng thanh toán đã hình thành, yêu cầu đặt ra hiện nay không còn chỉ là thanh toán nhanh hơn hay thuận tiện hơn. Mà câu hỏi lớn hơn xuất hiện.
Làm thế nào để từ mỗi giao dịch số có thể hình thành một hệ sinh thái tài chính số phục vụ phát triển kinh tế?
Điều đó đồng nghĩa dữ liệu giao dịch không chỉ giúp mua bán nhanh hơn mà còn giúp hộ kinh doanh quản trị tốt hơn, doanh nghiệp tiếp cận vốn thuận lợi hơn và cơ quan quản lý có thêm công cụ hoạch định chính sách.
"Ngày không tiền mặt đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh lịch sử trong việc thay đổi thói quen thanh toán của người dân".
Ông PHẠM ANH TUẤN
Vụ trưởng Vụ Thanh toán, Ngân hàng Nhà nước
QR KHÔNG CHỈ LÀ THANH TOÁN
Nếu trước đây, mã QR chủ yếu được nhìn nhận như một công cụ chuyển tiền nhanh, thì trong giai đoạn mới, QR được xem như cánh cửa dẫn tới tài chính số toàn diện. Mỗi giao dịch số tạo ra dữ liệu. Mỗi dữ liệu tạo ra hồ sơ tài chính. Và hồ sơ tài chính mở ra cơ hội tiếp cận vốn, quản trị kinh doanh và tham gia sâu hơn vào nền kinh tế số.
Đối tượng hưởng lợi nhiều nhất chính là hàng triệu hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Trong nhiều năm qua, không ít tiểu thương kinh doanh hiệu quả nhưng vẫn khó tiếp cận vốn chính thức do thiếu chứng từ doanh thu hoặc chưa có hệ thống sổ sách đầy đủ. Khi thanh toán số phổ biến hơn, toàn bộ dòng tiền được ghi nhận tự động. Điều này tạo ra thứ mà nhiều chuyên gia gọi là “hồ sơ tài chính số”. Đây là cơ sở để các ngân hàng đánh giá khả năng tín dụng, mở rộng cơ hội tiếp cận vốn với chi phí hợp lý.
Theo định hướng của Ngân hàng Nhà nước, việc chuyển từ mã QR chuyển khoản đơn thuần sang QR thanh toán chuẩn hóa sẽ là bước đi chiến lược tiếp theo. Không chỉ giúp giao dịch thuận tiện hơn, QR thanh toán còn góp phần xây dựng cơ sở dữ liệu giao dịch số chính xác, phục vụ công tác điều hành kinh tế vĩ mô và thúc đẩy tài chính toàn diện.
mở rộng tới đâu?
Các tiểu thương kinh doanh đồ uống cho biết khoảng 70% khách hàng hiện sử dụng hình thức thanh toán không dùng tiền mặt. Với nhóm khách trẻ, tỷ lệ này đạt tới 80 tới 90%. Câu chuyện thanh toán không tiền mặt không chỉ là bảo đảm vệ sinh hơn, tốc độ hơn mà còn là tránh được những phiền phức không đáng có.
Đại biểu khảo sát các tiểu thương chợ Bến Thành đã ứng dụng mã QR trong thanh toán. (Ảnh: Quang Định)
Đại biểu khảo sát các tiểu thương chợ Bến Thành đã ứng dụng mã QR trong thanh toán. (Ảnh: Quang Định)
Đó là chưa kể, việc thanh toán không tiền mặt còn giúp các du khách dễ tiếp cận với những món hàng đắt tiền, mà vốn dĩ họ chẳng bao giờ lường trước để đem theo cho đủ. Quan trọng hơn, doanh thu được hệ thống ghi nhận tự động. Người bán không còn mất nhiều thời gian cộng sổ hay đối chiếu tiền mặt cuối ngày.
Những câu chuyện ấy cho thấy chuyển đổi số không còn là câu chuyện của doanh nghiệp lớn. Nó đang diễn ra trong từng sạp hàng, từng quầy thực phẩm, từng gian hàng lưu niệm.
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH VÀ BÀI TOÁN TĂNG TRƯỞNG MỚI
Là trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, Thành phố Hồ Chí Minh đang được giao mục tiêu tăng trưởng GRDP hai con số. Để đạt được điều đó, kích thích tiêu dùng và phát triển thương mại hiện đại được xem là động lực quan trọng. Điều đáng chú ý là thanh toán số không chỉ được nhìn nhận như công nghệ mà còn được xem là giải pháp phát triển kinh tế. Nó biến mọi thứ khi giao dịch trở nên thuận tiện hơn, chi phí giảm hơn, khả năng kết nối mở rộng hơn. Và sức mua cũng tăng lên.
Thanh toán không dùng tiền mặt tại các rạp chiếu phim.
Thanh toán không dùng tiền mặt tại các rạp chiếu phim.
Một trong những hướng đi mới của Thành phố Hồ Chí Minh là kết hợp thương mại với du lịch. Thay vì chỉ tổ chức các chương trình giảm giá đơn thuần, thành phố đang hướng tới xây dựng những “tour mua sắm” quy mô lớn gắn với các sự kiện du lịch. Trong mô hình này, thanh toán số đóng vai trò hạ tầng thiết yếu.
Du khách quốc tế thanh toán bằng mã QR tại chợ Bến Thành. (Ảnh: Quang Định)
Du khách quốc tế thanh toán bằng mã QR tại chợ Bến Thành. (Ảnh: Quang Định)
Du khách có thể mua sắm, ăn uống, sử dụng dịch vụ chỉ bằng điện thoại mà không cần đổi ngoại tệ hay mang theo nhiều tiền mặt. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh du lịch quốc tế đang phục hồi mạnh mẽ. Khi trải nghiệm thanh toán trở nên liền mạch, khả năng chi tiêu của du khách cũng tăng lên đáng kể.
CÚ HUÝCH TỪ THANH TOÁN QR XUYÊN BIÊN GIỚI
Thanh toán QR xuyên biên giới đang nổi lên như một trong những động lực mới của tiêu dùng. Theo thông tin từ NAPAS, xu hướng này không chỉ giúp người Việt thuận tiện chi tiêu ở nước ngoài mà còn tạo điều kiện thu hút khách quốc tế.
Một trong những câu chuyện đáng chú ý nhất của năm 2026 là sự bùng nổ doanh số mua sắm của du khách quốc tế sau khi triển khai thanh toán QR xuyên biên giới. Theo Vụ thanh toán. Ngân hàng Nhà nước, ngay sau khi hệ thống thanh toán song phương Việt Nam-Trung Quốc được triển khai, doanh số mua sắm của khách Trung Quốc đã tăng đột biến. Nếu trước đây doanh số mỗi ngày chỉ ở mức vài trăm triệu đồng thì nay đã tăng lên hàng tỷ đồng.
Tình hình tương tự cũng diễn ra với du khách Hàn Quốc. Con số này khiến ngay cả cơ quan quản lý cũng bất ngờ. Bởi nó cho thấy rào cản lớn nhất đối với chi tiêu du lịch đôi khi không nằm ở nhu cầu mua sắm mà nằm ở phương thức thanh toán. Khi việc thanh toán trở nên đơn giản như quét một mã QR quen thuộc trên điện thoại, hành vi tiêu dùng thay đổi gần như ngay lập tức.
KẾT NỐI QR XUYÊN BIÊN GIỚI CỦA VIỆT NAM
Đã kết nối: 05
- Thái Lan
- Lào
- Campuchia
- Trung Quốc
- Hàn Quốc
Dự kiến mở rộng: 03
- Singapore
- Malaysia
- Đài Loan (Trung Quốc)
NIỀM TIN LÀ ĐIỀU KIỆN TIÊN QUYẾT
Sự phát triển nhanh của tài chính số cũng kéo theo rủi ro mới: Lừa đảo công nghệ cao; Giả danh cơ quan chức năng; Deepfake; Chiếm đoạt tài sản bằng AI.
Đó là lý do “Ngày tài chính số 2026” dành không gian lớn hơn cho các hoạt động nhận diện và phòng chống lừa đảo.
Thông điệp “Ngày tài chính số 2026” rất rõ ràng: Không có tài chính số bền vững nếu thiếu niềm tin số. Không có hệ sinh thái tài chính số phát triển nếu người dân không được bảo vệ trước các nguy cơ trên không gian mạng.
Một hệ sinh thái tài chính số sẽ không thể vận hành nếu người dân không cảm thấy an toàn khi sử dụng. Niềm tin vì thế trở thành hạ tầng quan trọng không kém công nghệ.
KHI MỖI GIAO DỊCH TRỞ THÀNH NGUỒN LỰC TĂNG TRƯỞNG
Từ một chiến dịch thay đổi thói quen thanh toán, “Ngày không tiền mặt” giờ đã bước sang giai đoạn mới: “Ngày tài chính số” với tầm nhìn lớn hơn.
Đó là xây dựng một hệ sinh thái nơi dữ liệu, công nghệ, tài chính và thương mại kết nối chặt chẽ với nhau. Ở đó, người bán hàng trong chợ truyền thống có thể quản lý doanh thu bằng điện thoại. Doanh nghiệp nhỏ có thể tiếp cận tín dụng dựa trên dữ liệu giao dịch số. Du khách quốc tế có thể mua sắm dễ dàng chỉ bằng một mã QR. Cơ quan quản lý có thêm công cụ để điều hành nền kinh tế hiệu quả hơn. Và người dân có thể tiếp cận các dịch vụ tài chính hiện đại một cách bình đẳng, minh bạch và an toàn.
Giữa những khu phố thương mại sôi động, những trung tâm mua sắm đông đúc hay những khu chợ lâu đời của Thành phố Hồ Chí Minh… sự thay đổi ấy đang diễn ra từng ngày. Nó bắt đầu bằng những cú chạm trên màn hình điện thoại nhưng tác động không dừng lại ở một giao dịch. Khi tài chính số trở thành hạ tầng của nền kinh tế, mỗi giao dịch không còn chỉ là hoạt động mua bán. Nó trở thành dữ liệu, trở thành niềm tin, trở thành nguồn lực mới cho tăng trưởng.
Và trong hành trình ấy, Thành phố Hồ Chí Minh đang đóng vai trò như một phòng thí nghiệm lớn, nơi những mô hình tài chính số của tương lai đang được thử nghiệm, vận hành và lan tỏa ra toàn bộ nền kinh tế.
Chỉ đạo sản xuất: Lê Nam Tư
Tổ chức sản xuất: Tùng Quang
Nội dung: Từ Anh Tuấn, Thảo Du
Ảnh: Tùng Anh, Thế Anh, Quang Định
Trình bày: Tùng Anh
(Bài có sử dụng sự hỗ trợ của AI trong thiết kế)