Tìm kiếm giải pháp hiệu quả trong phân loại rác tại nguồn

Cần sự chung tay của nhiều chủ thể

Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh thực thi các quy định về kinh tế tuần hoàn và trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), yêu cầu đặt ra không chỉ là phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn để có nguyên liệu đầu vào sạch cho ngành tái chế mà còn phải tổ chức tốt và đồng bộ khâu thu gom, tái chế và đầu ra cho vật liệu tái chế để khép kín vòng tuần hoàn. Trong đó, công nghệ và các mô hình mới cũng cần tiếp tục được phát triển để xử lý những điểm nghẽn còn tồn tại, đặc biệt với các dòng vật liệu như nhựa mềm và nhựa khó tái chế.

Phát biểu tại sự kiện, ông Vũ Đình Nam, Phó Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết: “Để kinh tế tuần hoàn thật sự đi vào cuộc sống, không một chủ thể nào có thể thực hiện một cách riêng lẻ. Nhà nước có vai trò kiến tạo thể chế và môi trường chính sách; các nhà khoa học, viện nghiên cứu và trường đại học cung cấp tri thức, công nghệ và giải pháp; doanh nghiệp là lực lượng đưa các sáng kiến vào sản xuất, kinh doanh và thị trường; trong khi các nhà đầu tư và các tổ chức hỗ trợ đổi mới sáng tạo góp phần cung cấp nguồn lực để những ý tưởng có tiềm năng có thể phát triển và mở rộng quy mô. Chỉ khi những nguồn lực này được kết nối, những ý tưởng và sáng kiến có tiềm năng mới có thể vượt ra khỏi phạm vi thử nghiệm để trở thành những giải pháp có khả năng tạo ra giá trị thực tế cho môi trường và nền kinh tế”.

Ở góc độ doanh nghiệp đồng hành, bà Nguyễn Thị Bích Vân, Tổng Giám đốc Quốc gia Unilever Việt Nam, nhấn mạnh: “Việt Nam đã có những tiến bộ trên thị trường tái chế trong thời gian qua. Đây là một dấu hiệu tích cực, tuy nhiên vẫn đang có một lượng lớn vật liệu sau sử dụng có sẵn trong thị trường nội địa, nhưng chưa được khai thác hiệu quả để cung ứng cho thị trường tái chế một cách ổn định, với chất lượng cao, ở quy mô lớn hơn.

Do đó, chúng ta cần các sáng kiến công nghệ, đổi mới sáng tạo để tháo gỡ các điểm nghẽn này, từ đó cải thiện quy trình phân loại-thu gom-tái chế, và gia tăng tính cạnh tranh về mặt kinh tế. Chúng tôi rất vui được đồng hành cùng các đối tác trong hành trình thúc đẩy quản lý nhựa và kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam, đồng thời cam kết tiếp tục gia tăng tỷ lệ nhựa tái chế trong bao bì sản phẩm, qua đó góp phần tạo thêm nhu cầu cho vật liệu tái chế và thúc đẩy thị trường tuần hoàn nhựa phát triển mạnh mẽ, bền vững hơn trong thời gian tới”.

Đại diện ban tổ chức nhấn mạnh: Đổi mới sáng tạo, công nghệ và dữ liệu ngày càng có vai trò trực tiếp trong việc giải quyết các bài toán về phân loại, thu gom, tái chế và quản lý dòng vật liệu. Vấn đề này cũng phù hợp với định hướng của Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Phối hợp liên ngành thúc đẩy phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn

Sự kiện cũng xác nhận việc phối hợp giữa Sở Nông nghiệp và Môi trường, Hội liên hiệp Phụ nữ Thành phố Hồ Chí Minh và Unilever Việt Nam trong phối hợp xây dựng và triển khai kế hoạch phân loại chất thải rắn tại nguồn; nghiên cứu, thí điểm mô hình Trạm thu hồi vật liệu tái chế (MRF) tại khu dân cư, chợ truyền thống, trường học và các địa điểm phù hợp; đồng thời xây dựng các quy trình, tài liệu hướng dẫn thực hiện trong phạm vi chương trình, phù hợp quy định và hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền. Các hoạt động truyền thông, giáo dục cộng đồng sẽ được triển khai song song để đưa việc phân loại vào sinh hoạt thường ngày của người dân.

Đáng chú ý, công tác vận động người dân được triển khai song song cùng với việc tổ chức cách tiếp nhận vật liệu sau phân loại. Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp hướng dẫn, theo dõi việc triển khai phù hợp với quy định và yêu cầu quản lý chất thải; Hội liên hiệp Phụ nữ đưa hướng dẫn vào cộng đồng và phản ánh những khó khăn người dân gặp phải khi thực hiện; Unilever Việt Nam đóng góp kinh nghiệm về thay đổi hành vi, hiểu biết người tiêu dùng và triển khai các sáng kiến thu gom, tái chế.

Phân loại tại nguồn không kết thúc ở việc người dân bỏ đúng loại chất thải rắn hay các vật liệu có khả năng tái chế vào đúng nơi. Nếu vật liệu sau đó vẫn bị thu gom chung hoặc không có nơi tiếp nhận phù hợp, nỗ lực phân loại khó tạo ra kết quả và khó được duy trì lâu dài. Việc nghiên cứu, thí điểm và từng bước nhân rộng Trạm MRF nhằm bổ sung các điểm tiếp nhận phù hợp, đồng thời cung cấp dữ liệu và kinh nghiệm thực tế để tiếp tục hoàn thiện cách tổ chức phân loại và thu hồi.

Cách làm này đã được thử nghiệm thành công tại phường Tân Mỹ. Tại đây, các vật liệu tái chế do người dân mang đến được cân, phân loại theo từng nhóm vật liệu và lưu trữ riêng trước khi chuyển tới các đơn vị tái chế phù hợp. Toàn bộ thông tin về quá trình tiếp nhận và phân loại cũng được số hóa và cập nhật minh bạch trên ứng dụng GRAC để người dân dễ dàng theo dõi.

Sau hơn 3 tháng triển khai, Trạm đã thu hồi hơn 5,5 tấn vật liệu tái chế, với hơn 700 lượt người dân tham gia. Trạm cũng trở thành trung tâm sinh hoạt cộng đồng của phường Tân Mỹ nơi các em nhỏ được dạy về bảo vệ môi trường, làm vật liệu tái chế.

Tại sự kiện, các đơn vị đã ký kết hợp tác nhằm đẩy mạnh phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn và từng bước nhân rộng mô hình Trạm thu hồi vật liệu tái chế (MRF) trên địa bàn thành phố.