Theo thông báo của Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex), giá bán lẻ xăng dầu mới được áp dụng từ 14 giờ 30 phút, ngày 4-8-2015, với mức giảm của Petrolimex là 820 đồng mỗi lít, đưa giá xăng RON 92 xuống 19.300 đồng một lít. Giá dầu diezen cũng giảm từ mức giá bán lẻ 14.681 đồng/lít xuống còn 13.860 đồng/lít. Giá dầu hỏa giảm 640 đồng/lít và tối đa là 13.112 đồng/lít. Dầu madut giảm nhẹ nhất với mức 562 đồng/kg, đưa giá bán lẻ sẽ chỉ không cao hơn 10.872 đồng/kg.
Đây là lần giảm thứ ba liên tiếp trong vòng 40 ngày qua trong xu hướng giá dầu thế giới giảm (từ đầu năm 2015 đến nay, giá xăng đã có 4 lần giảm giá và 4 lần tăng giá; năm 2014, giá xăng, dầu trong nước đã tăng 5 lần và giảm 14 lần). Ở kỳ điều hành trước, giá xăng không giảm, giá các mặt hàng dầu đã giảm hơn 1.000 đồng/lít
Trước hết, cần ghi nhận sự chủ động vào cuộc chỉ đạo sát sao hơn của “bàn tay nhà nước” và tinh thần của PVN tự giác chấp hành nghiêm lệnh từ Liên bộ Công Thương - Tài chính về thời gian (sớm hơn nửa giờ) và mức giảm (cao hơn yêu cầu giá xăng RON 92 không được cao quá mức giá cơ sở là 19.304 đồng, xăng E5 không vượt 18.809 đồng, giảm 816 đồng một lít so với hiện hành). Đây là lần đầu tiên trong vòng 3 tháng qua, giá bán lẻ xăng dầu xuống dưới 20.000 đồng một lít.
Trước đó, theo tính toán của Liên bộ Công Thương - Tài chính, trong chu kỳ 15 ngày gần nhất, giá xăng dầu thế giới có xu hướng giảm. Do đó, cơ quan điều hành yêu cầu tiếp tục không sử dụng quỹ bình ổn và giảm giá bán lẻ trong nước). Đây rõ ràng là sự tiến bộ trong cơ chế quản lý giá xăng dầu theo tinh thần mới, cơ chế mới-kết hợp cả 2 bàn tay thị trường và nhà nước. Nhờ đó, dư luận đã bớt bức xúc hơn vì đã cải thiện hơn tình trạng giá xăng “tăng nhanh-giảm chậm” kéo dài trong sự vô cảm, thậm chí bất lực của cơ quan chức năng .
Việt Nam vừa là nước xuất khẩu dầu thô, vừa là nước nhập khẩu (chiếm khoảng 2/3 tổng nhu cầu) các sản phẩm dầu đã qua xử lý. Do đó, dự kiến hiệu ứng cân bằng sẽ xuất hiện trong cả thương mại và chi tiêu. Mức giảm ở đầu xuất khẩu dầu thô sẽ được bù lại bằng mức tăng ở đầu nhập khẩu xăng dầu. Nói cách khác, việc giảm giá xăng dầu luôn có tác động 2 mặt:
Một mặt, giá xăng dầu nhập khẩu giảm giúp giảm chi phí đầu vào sản xuất-kinh doanh, giảm chi phí tiêu thụ xăng dầu cho người dân và doanh nghiệp, giảm chi phí ngoại tệ nhập khẩu xăng dầu (6 tháng đầu năm 2015, Việt Nam nhập khẩu 5,1 triệu tấn xăng dầu, tăng 12% về lượng và giảm 32% về kim ngạch) và kích cầu tiêu dùng trong nước, từ đó tác động tích cực đến sự phát triển kinh tế.
Mặt khác, giá xăng dầu xuất khẩu giảm cũng khiến cho xuất khẩu nhiều hơn mà lượng tiền thu về ít hơn, giảm thu NSNN trực tiếp từ khai thác dầu thô (6 tháng đầu năm 2015, so cùng kỳ năm 2014 giá dầu thô giảm 47,7%, Việt Nam khai thác dầu thô tăng 11%, xuất khẩu dầu thô đạt gần 4,7 triệu tấn, tăng 2,7%, nhưng kim ngạch thu về chỉ đạt 2,14 tỷ USD, giảm 46,3%).
Theo Bộ Công Thương, năm 2015, nhu cầu tiêu thụ xăng, dầu nội địa ước tăng khoảng 6% so với năm 2014 và sẽ đạt khoảng 16,4 triệu tấn (nếu quy đổi mỗi tấn bằng 7 thùng và mỗi thùng khoảng 159 lít thì tương đương 114.800.000 lít, trong đó khoảng 50% sẽ nhập khẩu). Cơ chế dự trữ bảo đảm an ninh xăng dầu 15 ngày trong bối cảnh giá xuống cũng khiến nhiều đầu mối gặp áp lực nhập cao, bán thấp, không có lãi hoặc tồn kho cao, đòi hỏi năng lực dự báo và điều phối thị trường linh hoạt và hiệu quả; bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước-doanh nghiệp-người tiêu dùng như là mục tiêu cao nhất.
Theo PVN ước tính, hiện chi phí khai thác dầu thô của Việt Nam từ 30-70 USD/thùng; khi giá dầu xuống dưới 70 USD/thùng, PVN sẽ hụt thu khoảng 28 nghìn tỷ đồng; xuống 60 USD/thùng, mức hụt thu gần 56 nghìn tỷ đồng; xuống 40 USD/thùng thì số hụt thu sẽ tăng lên rất lớn và lúc đó Tập đoàn PVN phải tính đến phương án đóng các mỏ dầu có chi phí khai thác trên 60 USD/thùng mà hiện chiếm khoảng 450 nghìn tấn/27 triệu tấn sản lượng khai thác trong năm, và áp dụng các biện pháp tăng hệ số thu hồi dầu, cũng như tăng khai thác ở mỏ có giá thành thấp theo chỉ đạo để giảm lượng hụt thu.
Trong bối cảnh đó, việc xem xét bãi bỏ Quỹ bình ổn xăng dầu đặt ra càng cấp thiết cả do tính hình thức nửa vời, phi thị trường, thiếu hiệu năng và dễ bị lạm dụng trong cơ chế hình thành và quy trình vận hành của nó.
Hơn nữa, một nghịch lý là: Giá xăng, dầu diễn biến phức tạp và cạnh tranh ngày càng gay gắt vì nhiều nguồn cung, khiến mức thù lao đại lý/tổng đại lý luôn duy trì ở mức cao (hiện có đại lý bán lẻ được chiết khấu tới 1.300 đồng/lít. Đây là mức lãi lý tưởng cho hoạt động bán lẻ xăng dầu trong bối cảnh cơ hội kinh doanh và thu lợi nhuận với đa số doanh nghiệp vẫn chưa có nhiều đột phá và thậm chí nhiều tổng đại lý nhập khẩu xăng dầu đang kêu lỗ nặng…?!
