Từ những điều tai nghe mắt thấy
Ông Bùi Quang Thái, Bí thư Đảng ủy xã Thượng Cốc, huyện Lạc Sơn cho biết, từ năm 1982 người ta đã phát hiện ở địa phương này có mỏ than trải rộng khoảng 20 ha với trữ lượng khá lớn tập trung ở khu vực đồi Cổm của xã Thượng Cốc và một phần thuộc địa phận xã Phúc Tuy nhưng là than non không thể khai thác quy mô lớn được vì phá vỡ môi trường sinh thái trong khu vực, hiệu quả kinh tế thấp.
Cũng từ đó những người dân trong khu vực tự ý khai thác than để sử dụng trong gia đình là chủ yếu. Đặc biệt khoảng gần 10 năm nay thì tình trạng khai thác than trái phép ở đây khá rầm rộ làm thất thoát tài nguyên, gây ô nhiễm môi trường, làm mất an ninh trật tự xã hội và an toàn lao động, đã có gần 10 người chết trong khi khai thác than.
Trước tình hình đó các cấp chính quyền từ tỉnh đến cơ sở cùng các ngành chức năng ở Hòa Bình đã nhiều lần tuyền truyền vận động và tổ chức giải tỏa không cho người dân tự ý khai thác than. Nhưng xem ra các biện pháp chưa đủ mạnh nên sau mỗi lần ra quân giải tỏa, tình trạng lại đâu vào đấy chẳng khác gì “ném đá ao bèo”.
Để khắc phục tình trạng này, Sở Tài nguyên - môi trường (TN-MT) tỉnh Hòa Bình đã tham mưu UBND tỉnh cấp Giấy phép khai thác khoáng sản số 38/QĐ-UBND ngày 01-04-2008 cho phép Công ty TNHH cơ khí Lâm Minh (Lâm Minh) tổ chức khai thác than tại đây. Ông Bùi Đình Tâm, Phó giám đốc Sở TN-MT lý giải cho Lâm Minh vào khai thác thì tỉnh Hòa Bình mới có điều kiện quản lý chặt chẽ, có hiệu quả hơn. Đồng thời tạo công ăn việc làm cho người dân địa phương và tỉnh có thêm nguồn thu.
Tuy nhiên cho đến nay Lâm Minh vẫn chưa giải phóng mặt bằng, chưa hoàn chỉnh các thủ tục theo quy định để thực hiện quyền khai thác. Vì diện tích đất rừng ở đây, huyện Lạc Sơn và tỉnh Hòa Bình đã giao, cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ) cho các hộ dân sản xuất lâm nghiệp. Vì vậy khi được tin có Công ty của nhà nước vào khai thác than thì các hộ dân “đòi” giá đền bù với mức rất cao, quá khả năng sản xuất kinh doanh của mình nên Lâm Minh không đáp ứng được. Theo đó tình trạng khai thác than trái phép vẫn tiếp diễn trong sự buông xuôi của các cấp chính quyền ở Hòa Bình.
Chỉ đến khoảng đầu tháng ba trở lại đây, khi dư luận lên tiếng tình trạng khai thác than tràn lan, vô tổ chức ở Lạc Sơn ảnh hưởng đến sự an toàn của tuyến đường dây 500KV Bắc - Nam, đoạn qua khu vực này thì các cấp chính quyền cùng các ngành chức năng ở Hòa Bình mới lại tổ chức kiểm tra, bàn biện pháp xử lý.
Báo cáo của Sở TN-MT Hòa Bình nêu rõ : Hiện tại trên địa bàn xã Ngọc Mỹ (huyện Tân Lạc) và hai xã Thượng Cốc, Phúc Tuy (huyện Lạc Sơn) có tuyến đường dây 500KV Bắc- Nam đi qua có số hiệu cột từ 97 đến 100 (tạm gọi là tuyến đường cũ) đồng thời có tuyến đường dây 500KV từ Nho Quan đi Hòa Bình- Sơn La (tuyến mới), có số hiệu cột là 61, 62 và 63. Tuyến mới này chạy song song với tuyến cũ, đang thi công, hiện mới đổ xong các móng cột. Việc khai thác than trái phép có ảnh hưởng đến tuyến mới là chính.
Cụ thể trên địa bàn hai xóm Khặng, Cổm của xã Thượng Cốc hiện có 14 lò và xã Phúc Tuy (tiếp giáp với xã Thượng Cốc) có hai lò khai thác than trái phép, chủ yếu do người dân địa phương đào hầm lò thủ công, có sử dụng vật liệu nổ. Các đường lò đang khai thác bên xã Thượng Cốc có thể xuyên qua đỉnh đồi đi sâu vào địa phận xã Tuy Phúc và có khả năng ảnh hưởng đến sự an toàn của hai móng cột 62, 63.
Qua kiểm tra thực địa đã phát hiện hiện tượng lún sụt đất đá, biến dạng địa hình trên đỉnh và sườn đồi cách móng cột 63 khoảng 100 về phía bắc và đông bắc. Còn ở xã Ngọc Mỹ (Tân Lạc), hiện có Công ty TNHH một thành viên kinh doanh than (gọi tắt là Công ty than) Hòa Bình được UBND tỉnh Hòa Bình cấp giấy phép khai thác số 52/QĐ- UBND ngày 23-5-2008 đang tổ chức khai thác than.
Công tác kiểm tra cũng cho thấy đường lò chính dài khoảng 200m; khoảng cách từ cửa lò đến chân móng cột số 61 là 470m và nếu tiếp tục đào lò về phía đông bắc thì sẽ cõ khả năng gây ảnh hưởng đến chân cột này. Mặt khác do không xác định đường đi của các hầm lò đã và đang khai thác nên chưa thể xác định được mức độ ảnh hưởng đến tuyến cũ.
Tuy nhiên qua những tư liệu mà đồng nghiệp của chúng tôi có được thì tình trạng khai thác than trái phép ở khu vực đồi Cổm thuộc địa phận hai xã Thượng Cốc và Phúc Tuy phức tạp hơn nhiều. Hiện có 16 đường lò do 16 chủ lò đang khai thác và nhiều hào, hố, lò đã khai thác hết than. Mỗi đường lò thường có độ dài 300- 400m, rộng từ 1,2m trở lên, cao 1,5 -1,7m, khai thác trong thời gian khoảng năm, sáu tháng. Trong một tháng nếu trúng vỉa thì khai thác được khoảng 550m3 than/lò; bình thường thì 150m3 than/tháng/lò. Nếu lấy những số liệu này nhân với khoảng thời gian 10 năm gần đây thì có thể hình dung khu vực đồi Cổm đã bị đào “rỗng” như thế nào. Nhưng nó vẫn phải “cõng” trên mình một công trình trọng điểm quốc gia (!).
Đến thái độ của các cơ quan chức năng
Ông Bùi Văn Hành, Chủ tịch UBND huyện Lạc Sơn khẳng định : Mặc dù những diện tích đất lâm nghiệp như đã nêu ở trên đã giao và cấp sổ đỏ cho các hộ dân nhưng việc người dân tự ý khai thác than trên đó là trái phép thể hiện ở chỗ, sử dụng đất được giao sai mục đích và vi phạm luật Khoáng sản. Tình trạng này làm thất thoát tài nguyên, gây ô nhiễm môi trường, làm mất an ninh trật tự xã hội và an toàn lao động.
Chính quyền huyện, xã đều biết và cũng tuyên truyền vận động nhân dân không không được làm. Nhưng rồi trên thực thấy cuộc sống của người dân trong khu vực vẫn còn khó khăn nên chính quyền thấy “thương” và không mạnh tay dẹp bỏ ngay từ đầu dẫn tới tình trạng khai thác than trái phép tràn lan trên địa bàn. Cho đến nay lại thêm hậu quả của việc làm trái phép này đối với tuyến đường dây 500KV Bắc - Nam, công trình trọng điểm quốc gia đã hiện hữu. Lần này huyện sẽ quyết liệt xử lý.
Ngày 14- 04-2009, UBND huyện Lạc Sơn có Quyết định đình chỉ việc khai thác than trái phép tại khu vực đồi Cổm thuộc địa phận hai xã Thượng Cốc, Phúc Tuy. Chưa yên tâm, chiều ngày 21-04-2009, Chủ tịch Bùi Văn Hành xuống làm việc trực tiếp với cán bộ, đảng viên hai xã Thượng Cốc, Phúc Tuy yêu cầu hai xã này thực hiện nghiêm túc quyết định của huyện cho dừng ngay việc khai thác than trái phép trên địa bàn.
Quyết định phải được gửi tới tận tay các chủ lò. Trong thời gian còn lại của tháng tư, các chủ lò phải thu dọn mặt bằng, đưa phương tiện, sản phẩm đã khai thác ra khỏi khu vực và chấm dứt mọi hoạt động khai thác than trái phép trên địa bàn. Các ngành chức năng của huyện sẽ phối hợp chặt chẽ với chính quyền xã tăng cường kiểm tra nếu ai cố tình vi phạm sẽ xử lý theo pháp luật.
Ông Bùi Đình Tâm, Phó giám đốc Sở TN-MT Hòa Bình cho rằng cùng với việc thực hiện Quyết định của huyện Lạc Sơn, cần đề nghị công ty than Hòa Bình không đào lò và khai thác than theo hướng đông bắc vì có nguy cơ ảnh hưởng đến sự an toàn của móng cột 61 như đã kiểm tra trên thực địa. Đồng thời cần có sự phối hợp tích cực của đơn vị Truyền tải điện trong việc cung cấp các văn bản pháp luật quy định về phạm vi hành lang an toàn lưới điện của tuyến đường dây 500KV cả tuyến cũ và tuyến mới để địa phương thực hiện cho đúng.
Trước mắt, Truyền tải điện Hòa Bình cho kiểm tra, khảo sát, đánh giá lại địa chất công trình trên các móng cột điện 500KV có khả năng bị ảnh hưởng như đã nêu ở trên. Tuy nhiên theo quan điểm của chúng tôi, việc khai thác than trái phép tại địa phương này phải được ngăn chặn ngay. Nếu hậu quả xấu xảy ra thì trách nhiệm trước hết thuộc về các cấp chính quyền cùng các ngành chức năng có liên quan ở tỉnh Hòa Bình, vì chính họ đã buông lỏng công tác quản lý trên lĩnh vực này từ nhiều năm nay.
