Khắc phục tình trạng bỏ hoang đất tại các khu công nghiệp

KCN trở thành nơi chăn thả trâu, bò

Nằm giáp quốc lộ 10, KCN Mỹ Trung (Mỹ Lộc, Nam Ðịnh) có vị trí đắc địa, thuận lợi mọi mặt, nhưng 11 năm qua, nhiều diện tích "đất vàng", lại bị bỏ hoang, biến thành nơi chăn thả trâu, bò. Hệ thống thoát nước, trạm điện thi công dang dở bắt đầu xuống cấp. Ðường giao thông lầy lội, rác thải lấp đầy các hố ga, cống thoát nước. Một số doanh nghiệp thuê đất sản xuất tùy tiện xả nước thải công nghiệp, nước sinh hoạt, chất thải rắn chưa qua xử lý ra môi trường. Nhiều người dân xã Mỹ Trung lo sợ nguồn nước thải gây ô nhiễm môi trường, cho nên đã san lấp mương thoát nước của KCN, chảy ra tuyến kênh T311 của xã, làm cho KCN Mỹ Trung thường xuyên úng lụt.

Ông Trần Minh Hoan, Trưởng ban quản lý các KCN tỉnh Nam Ðịnh cho biết: "KCN Mỹ Trung có diện tích 150,68 ha, nhưng mới có 30 ha được một số ít doanh nghiệp vào thuê xây dựng cơ sở sản xuất. Sáu đơn vị được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Ðơn vị được giao làm chủ đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng là Công ty Hoàng Anh, thuộc Tập đoàn Công nghiệp tàu thủy Việt Nam. Công ty Hoàng Anh được UBND tỉnh Nam Ðịnh cấp giấy chứng nhận đầu tư san lấp mặt bằng, xây dựng tường bao, thi công đường giao thông nội bộ, hệ thống thoát nước từ năm 2006; cam kết tiến độ hoàn thành vào năm 2007. Sau đó, đơn vị này xin gia hạn tiến độ hoàn thành vào năm 2012. Với KCN Mỹ Trung, tỉnh Nam Ðịnh kỳ vọng, sau khi "lấp đầy", cơ cấu kinh tế của tỉnh sẽ chuyển dịch theo hướng tích cực. Niềm vui ngắn chẳng tày gang vì Công ty Hoàng Anh dừng mọi hoạt động đầu tư tại KCN Mỹ Trung, khi đơn vị chủ quản là Tập đoàn Công nghiệp tàu thủy Việt Nam thua lỗ, một số cán bộ lãnh đạo Tập đoàn bị bắt.

Ông Trần Văn Dũng, cán bộ địa chính xã Mỹ Trung cho biết: Xã có 700 hộ bị thu hồi đất sản xuất, đất ở, phục vụ xây dựng KCN Mỹ Trung. Hiện tại, 114 hộ thuộc các thôn 4, 5, thôn 12 đã làm được nhà ở tái định cư nhưng chưa được cấp sổ đỏ, mặc dù xã kiến nghị với ngành chức năng của tỉnh nhiều lần. Có hộ ở thôn 3, thôn 12 mất 100% diện tích đất canh tác phải tận dụng đất ở KCN Mỹ Trung bỏ hoang, trồng các loại cây ngắn ngày, trồng rau, nhưng cũng chưa hết khó khăn! Nhiều người dân ở xã Mỹ Trung cho biết, khi thu hồi đất, chính quyền, doanh nghiệp đều hứa ưu tiên cho người dân sở tại làm việc khi KCN này hoàn thành. Chờ mãi chẳng thấy đâu, con em của một số hộ trong xã bị mất đất sản xuất buộc phải đi làm thuê ở các KCN khác xa nhà, rất vất vả.

Xác minh đơn thư bạn đọc về tình trạng lãng phí đất tại KCN Thanh Bình (huyện Chợ Mới, Bắc Cạn), chúng tôi thấy: Hơn 27 ha đất sạch giao cho Công ty cổ phần khoáng sản và gang thép Kim Sơn, để thực hiện dự án xây dựng Khu liên hiệp gang thép và dự án nhà máy nung tuyển quặng sắt, nhưng 10 năm qua vẫn bỏ hoang, lau sậy, cỏ mọc um tùm. Trong khi đó, nhiều nhà đầu tư mới muốn đầu tư vào KCN Thanh Bình lại không có mặt bằng xây dựng. Ðiều đó, tạo nghịch lý "kẻ găm giữ đất, người lần không ra". Phó Trưởng ban Quản lý các KCN tỉnh Bắc Cạn Nông Ðình Huân cho biết: "Năm 2016, UBND tỉnh Bắc Cạn đã thu hồi gần 9,6 ha đất của Công ty cổ phần khoáng sản và gang thép Kim Sơn, vì đơn vị này không đầu tư xây dựng gì sau khi được giao đất tại KCN Thanh Bình. Công ty này còn nợ tiền dịch vụ công ích hơn 12 tỷ đồng, nợ tiền thuê đất gần sáu tỷ đồng. Ban Quản lý các KCN tỉnh đang đề xuất UBND tỉnh xem xét thu hồi nốt hơn 17 ha đất còn lại của công ty này. Một số doanh nghiệp khác, như Công ty cổ phần Sahabak thuê 7 ha đất; Công ty cổ phần vật tư thiết bị Matexim thuê 6 ha đất ở KCN Thanh Bình cũng sử dụng đất kém hiệu quả, nhiều diện tích đất bỏ hoang, gây bức xúc dư luận".

Không chỉ đất đai ở các KCN, mà nhiều dự án ở một số địa phương cũng có tình trạng khởi công, hoặc khảo sát xong rồi "đắp chiếu", như: Dự án Khu nghỉ dưỡng Sông Hồng ở thị xã Cửa Lò (Nghệ An) được giao sử dụng 10.000 m2 đất, do Công ty cổ phần xây dựng Sông Hồng làm chủ đầu tư và nhiều dự án khác...

Bất cập về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

Nguyên nhân của tình trạng nêu trên là do một số địa phương nôn nóng muốn phát triển nhanh các KCN theo kiểu phong trào. Tỉnh bạn có KCN thì tỉnh ta cũng phải xin được giấy phép xây dựng KCN, khiến chất lượng quy hoạch các KCN ở nhiều địa phương rất thấp. Ông Ðào Duy Nhất, Phó Trưởng ban quản lý khu Kinh tế - Cửa khẩu Lào Cai cho biết: KCN Tằng Loỏng (Bảo Thắng, Lào Cai) là một trong nhiều KCN của cả nước bộc lộ rõ sự phát triển "nóng". Quy hoạch cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ, thiếu hệ thống xử lý nước thải và chất thải rắn tập trung, công tác bảo vệ môi trường chưa hướng tới phát triển bền vững. Do vậy, nhiều doanh nghiệp trong KCN Tằng Loỏng hiện tại vẫn dùng sân bãi, khuôn viên của đơn vị để đổ chất thải rắn, như Nhà máy Hóa chất Ðức Giang - Lào Cai. Mặt khác, khói bụi hỗn hợp từ các cơ sở sản xuất tại KCN Tằng Loỏng đồng loạt xả ra chưa kiểm soát triệt để, ảnh hưởng môi trường sống của người dân trong vùng. Nhiều chuyên gia cho rằng, quy hoạch xây dựng là cơ sở để thực hiện có hiệu quả các dự án. Tuy nhiên, thời gian qua một số địa phương do phát triển nhanh các KCN, cụm công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp (CN-TTCN), các dự án, cho nên quy hoạch xây dựng mới chỉ tính toán tới yếu tố thuận lợi về giao thông, chứ chưa gắn kết quy hoạch chuyên ngành với quy hoạch vùng, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, hoặc liên vùng, liên tỉnh. Một số địa phương khác chưa thật sự chú trọng lựa chọn đơn vị đầu tư có đủ năng lực tài chính, dẫn đến việc xây dựng cơ sở hạ tầng trong các KCN bị "hụt hơi, đuối sức".

Qua tìm hiểu, chúng tôi được biết, nhiều KCN chưa tính toán chỗ ở, nơi sinh hoạt cho người lao động, trường học cho con em công nhân. Hoặc việc thực hiện các dự án chưa gắn kết với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất ở địa phương. Thí dụ, 48 dự án mà tỉnh Bắc Ninh cho phép các doanh nghiệp khảo sát địa điểm để sử dụng hơn 1.000 ha đất, bộc lộ rõ bất cập về kế hoạch sử dụng đất, đó là: Cả 48 dự án này đã quá thời hạn rất lâu, nhưng không có doanh nghiệp nào thực hiện, như dự án Khu thương mại, dịch vụ tại xã Hòa Long, TP Bắc Ninh, do Công ty cổ phần tập đoàn HDB làm chủ đầu tư; dự án Trung tâm thương mại, du lịch sinh thái Làng Việt do Công ty cổ phần thương mại Làng Việt làm chủ đầu tư. Thậm chí có văn bản của tỉnh cho phép doanh nghiệp khảo sát địa điểm thuê đất, song không ghi rõ thời gian thực hiện như: Văn bản số 2206/UBND-CN của UBND tỉnh Bắc Ninh, ngày 1-12-2009, cho phép Công ty cổ phần xây dựng Sông Ðà, khảo sát địa điểm thực hiện dự án xây dựng khách sạn, văn phòng cho thuê, nhưng đến nay đã gần tám năm, doanh nghiệp này vẫn "phớt lờ", khiến dư luận hoang mang.

Cả nước hiện có 325 KCN, hàng nghìn dự án sử dụng hàng trăm nghìn héc-ta đất. Bên cạnh nhiều KCN, nhiều dự án sử dụng đất có hiệu quả cũng có không ít KCN, dự án còn bỏ hoang hoặc không thực hiện. Do vậy, các địa phương cần sớm rà soát trình tự, thủ tục đầu tư, quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, việc xây dựng cơ sở hạ tầng, bảo vệ môi trường tại các KCN, cụm CN-TTCN và các dự án liên quan giao đất, cho thuê đất, đấu giá quyền sử dụng đất. Ðối với các KCN, cụm CN-TTCN bỏ hoang, cần kiên quyết thu hồi đất, loại bỏ KCN không hiệu quả, không thu hút được dự án, nhà đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng. Ðối với các dự án sau 12 tháng không đưa đất vào sử dụng; hoặc sau 24 tháng sử dụng đất không đúng tiến độ buộc phải thu hồi, địa phương cần tính toán trả lại tiền cho nhà đầu tư phù hợp giá trị đầu tư. Hoặc sau 12 tháng không thực hiện, địa phương có thể gia hạn kéo dài 24 tháng, sau đó không thực hiện, thì thu hồi, không bồi thường giá trị đầu tư, theo quy định của Luật Ðất đai.