Từng là nạn nhân của ngộ độc thực phẩm từ thuở thanh niên, ông Sáng nhận ra rằng nếu chính mình còn không kiểm soát được thứ mình ăn, thì người tiêu dùng sẽ còn rủi ro đến mức nào.

Sinh ra và lớn lên tại xã Đông Thọ, trong một gia đình thuần nông, đông anh em, bố mất sớm, ông Sáng đã thấy trách nhiệm gánh vác của một người đàn ông trong gia đình. Ông chọn cách nghỉ học, làm nông nghiệp hỗ trợ mẹ. Chính hoàn cảnh đó khiến ông hiểu rất rõ giá trị của lao động và cũng khiến ông suy nghĩ nhiều hơn về việc làm nông nghiệp như thế nào cho đúng.

Đến năm 2018, ông cùng một vài người thành lập Hợp tác xã Sáng Nhung. Trước đó, chỉ là các tổ hợp tác nhỏ lẻ, manh mún, chưa đủ sức tạo ra một quy trình bài bản theo tiêu chuẩn. Khi thành lập, ông được các thành viên tín nhiệm bầu làm Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc.

Đi lên từ con số 0, Hợp tác xã Sáng Nhung mất khoảng 3 năm chỉ để quy hoạch đất, thiết kế, xây dựng cơ sở hạ tầng, đến năm 2020 mới bắt đầu vận hành. Trong suốt 6 năm qua, khó khăn là vô kể, từ thiên tai, dịch bệnh đến biến động thị trường. Nhưng ngay từ đầu, Hợp tác xã Sáng Nhung đã xác định một nguyên tắc: Làm nông nghiệp thì không được làm thử. Làm là phải có tư duy, có quy trình, và phải làm bằng tâm.

Thế nhưng, để có thành tựu như hôm nay, ông và các cộng sự đã trải qua nhiều cú sốc của thị trường. Trong đó, cú sốc lớn nhất vào năm 2018 – thời điểm mà Hợp tác xã chăn nuôi quy mô lớn thì thị trường Trung Quốc đóng cửa, giá lợn trong nước sụp đổ, người chăn nuôi gần như mất kiểm soát.

Chính cú sốc đó buộc ông phải thay đổi tư duy. Thay vì phụ thuộc vào thương lái, để bảo đảm chất lượng "sạch từ trang trại đến bàn ăn", mô hình chăn nuôi thảo dược tại đây được thực hiện theo một chuỗi khép kín gồm 7 bước: từ con giống, thức ăn, chăn nuôi, giết mổ, chế biến, phân phối và cuối cùng là xử lý chất thải.

Theo đó, Hợp tác xã Sáng Nhung kiểm soát đầu vào bằng việc chủ động từ khâu chọn con giống, sản xuất thức ăn chăn nuôi đến việc lựa lọc nguồn nước uống để loại bỏ kim loại lỏng. Các nguồn nguyên liệu thảo dược được đưa vào quy trình chăn nuôi đều có thể truy xuất được nguồn gốc rõ ràng.

Hợp tác xã tận dụng các sản phẩm địa phương như lúa, ngô, khoai, sắn để hạ giá thành đầu vào và kết hợp với công nghệ xử lý chất thải thành phân bón hữu cơ organic để phục vụ lại trồng trọt. Đặc biệt, Hợp tác xã đầu tư công nghệ để biến chất thải thành phân bón hữu cơ, tạo thành một vòng tuần hoàn.

Đặc biệt nhất để tạo nên thương hiệu thịt lợn sạch Sáng Nhung đạt chứng chỉ OCOP chính là mạnh dạn thử nghiệm triển khai mô hình chăn nuôi bằng thảo dược.

Ông Sáng chia sẻ, thảo dược không thay thế hoàn toàn thuốc thú y, nhưng giúp kiểm soát vi khuẩn, tăng sức đề kháng và cải thiện chất lượng thịt. Hợp tác xã còn phối trộn thảo dược giúp thay thế một phần canxi trong chăn nuôi, tạo ra sản phẩm có hương vị đặc trưng, thơm ngon hơn, đồng thời có độ đạm và giá trị dinh dưỡng cao hơn so với thịt thông thường. Nhờ đó, sản phẩm thịt lợn thảo dược của Hợp tác xã Sáng Nhung đã đạt giải thưởng liên quan đến thịt lợn thảo dược lần thứ nhất tại Việt Nam năm 2024.

Ngoài giải thưởng quan trọng này, Hợp tác xã Sáng Nhung còn đạt được một số thành tựu và sự công nhận khác về chất lượng sản phẩm. Trong 2 năm liên tục, đơn vị đã được bình chọn là sản phẩm uy tín, chất lượng và nhận được sự tin cậy cao từ người tiêu dùng. Hợp tác xã có nhiều mã sản phẩm đạt chuẩn OCOP được người tiêu dùng tin cậy.

Các sản phẩm của Hợp tác xã đã đạt chuẩn ISO, khẳng định quy trình sản xuất và chế biến chuyên nghiệp, an toàn.

Dẫn chúng tôi đi trang trại lợn được chăm nuôi và kiểm soát các yếu tố môi trường nghiêm ngặt, ông Sáng chia sẻ, làm nông nghiệp mà chỉ làm một khâu thì rất rủi ro. Nếu không kiểm soát được đầu vào thì không thể đảm bảo đầu ra. Vì vậy, Hợp tác xã Sáng Nhung xác định phải làm toàn bộ chuỗi, từ giống, thức ăn đến bàn ăn.

Vì thế, Hợp tác xã có thể truy xuất toàn bộ nguồn gốc sản phẩm: từ con giống, nguyên liệu thức ăn, nguồn nước cho đến quy trình chăn nuôi. “Đây là yếu tố then chốt để tạo niềm tin với người tiêu dùng”, ông Sáng cho hay.

Để quảng bá sản phẩm ra thị trường tiêu dùng, Hợp tác xã cũng phát triển các chuỗi cửa hàng nông sản sạch để chủ động đầu ra. Sau Tuyên Quang, ông Sáng mở rộng xuống Phú Thọ và đang có kế hoạch phát triển thêm nhiều điểm bán tại Việt Trì.

Nếu chỉ sản xuất sạch mà không xử lý được chất thải thì vẫn chưa phải là nông nghiệp bền vững. Với suy nghĩ đó, Hợp tác xã Sáng Nhung đã hợp tác với đối tác Hàn Quốc để sản xuất phân bón hữu cơ từ chất thải chăn nuôi, mỗi năm khoảng 10–12 nghìn tấn.

Phân bón này không chỉ giúp cải tạo đất mà còn được dùng để phát triển vùng nguyên liệu hữu cơ, từ đó tạo ra chuỗi sản phẩm hoàn chỉnh. Hợp tác xã đang liên kết với nhiều hợp tác xã để vừa cung ứng phân bón, vừa bao tiêu sản phẩm. Song song, Hợp tác xã cũng đầu tư vào các mô hình như trồng rau hữu cơ, chè, bưởi và đặc biệt là lúa ST25 tại địa phương. Tất cả đều hướng đến mục tiêu nâng cao giá trị nông sản, thay vì chạy theo số lượng.

Nhìn lại hành trình 6 năm bền bỉ vừa qua, có những thời điểm thua lỗ tiền tỷ, phải bán rẻ sản phẩm ra thị trường, ông Nguyễn Ngọc Sáng tâm sự, điều ông tự hào nhất không phải là doanh thu hay quy mô, mà là Hợp tác xã đã tạo ra được một hệ sinh thái và một niềm tin. Hiện nay, Hợp tác xã có khoảng 120 lao động trực tiếp với thu nhập ổn định, cùng hơn 1.000 lao động liên kết. Đây cũng là mô hình tiên tiến trong toàn tỉnh, được nhiều địa phương, nhiều đoàn công tác đến tham quan, học hỏi.

“Tôi luôn nhắc mình rằng không được dừng lại. Làm nông nghiệp sạch là một hành trình dài, đòi hỏi sự kiên trì, đổi mới và kỷ luật. Chúng tôi đặt mục tiêu tăng trưởng 20% mỗi năm, nhưng quan trọng hơn là phải giữ được chất lượng và uy tín”, ông nói.

Ông chủ thương hiệu thịt lợn sạch Sáng Nhung theo đuổi một triết lý trong con đường làm nông nghiệp sạch của mình, rằng làm nông nghiệp không thể làm qua loa. Phải làm bằng tâm, bằng trách nhiệm với sức khỏe cộng đồng. Và đã làm thì phải khác biệt, phải kiểm soát được từ gốc đến ngọn. Khó khăn là điều chắc chắn có, nhưng khó thì mới có cơ hội. Nếu mình bỏ cuộc thì không có gì cả. Còn nếu kiên trì, sáng tạo và làm thật, thì chắc chắn sẽ có kết quả.

Sáng Nhung đang mạnh dạn bước vào thị trường lúa gạo với những thử nghiệm trồng lúa ST25 – lúa gạo ngon nhất thế giới. Dự án trồng lúa ST25 tại xã Đông Thọ do Hợp tác xã Sáng Nhung triển khai đang có những bước tiến triển rất khả quan và được xem là một sự đột phá trong việc thay đổi cơ cấu cây trồng tại địa phương.

Tính đến thời điểm tháng 4/2026, lúa gạo ST25 đã được 45 ngày tuổi và được đánh giá là phát triển rất tốt. Dự kiến khoảng tháng 5, Hợp tác xã sẽ thu hoạch và có kết quả cuối cùng về chất lượng cũng như sản lượng của vụ mùa này.

“Việc đưa giống lúa ST25 (loại gạo được vinh danh ngon nhất thế giới) về trồng tại xã nhà nhằm nâng cao chất lượng nông sản địa phương, tạo ra sự khác biệt về giá thành sản phẩm và khẳng định uy tín của nông nghiệp sạch tại Tuyên Quang”, ông nói đầy hy vọng.

Dự án này nằm trong định hướng phát triển nông nghiệp hữu cơ và kinh tế tuần hoàn của Hợp tác xã, sử dụng phân bón hữu cơ organic (được sản xuất từ chất thải chăn nuôi phối hợp với công nghệ Hàn Quốc) để cải thiện cấu trúc đất, giúp bộ rễ phát triển tốt và cây lúa hấp thụ dinh dưỡng hiệu quả hơn.

Hợp tác xã Sáng Nhung không chỉ dừng lại ở việc sản xuất mà còn hướng tới mục tiêu thay đổi nền nông nghiệp của tỉnh Tuyên Quang theo hướng nông nghiệp hữu cơ, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn. Hiện tại, Hợp tác xã đang tiếp tục đầu tư vào các chuỗi cửa hàng nông sản sạch, liên kết với các hộ nông dân và các Hợp tác xã khác để mở rộng quy trình sản xuất tiêu chuẩn hữu cơ.

Ông Sáng chia sẻ, hiện Hợp tác xã đang hợp tác với Tập đoàn KVK Hàn Quốc để sản xuất các dòng sản phẩm liên quan đến nông nghiệp hữu cơ và chế biến sâu. Hợp tác xã ứng dụng công nghệ cao để xử lý và tận thu chất thải, phế thải từ chăn nuôi. Thông qua hợp tác với phía Hàn Quốc, Hợp tác xã đã tạo ra được ba mã sản phẩm phân bón hữu cơ organic. Sản phẩm này hiện đang được đầu tư cho bà con nông dân và các Hợp tác xã khác trong tỉnh để cải thiện cấu trúc đất và phục vụ mô hình nông nghiệp hữu cơ.

Trong kế hoạch hợp tác, phía Hàn Quốc dự kiến xây dựng nhà máy tại xã Đông Thọ (Tuyên Quang) để chế biến nông sản. Hợp tác xã Sáng Nhung sẽ đóng vai trò cung ứng nguyên liệu để tập đoàn KVK nghiền ra tinh bột khoai lang và khoai tây. Chiết xuất dầu hẹ cũng là một sản phẩm trọng tâm trong thỏa thuận hợp tác nhằm mục đích xuất khẩu sang nước ngoài.

Sự hợp tác này không chỉ dừng lại ở việc sản xuất sản phẩm mà còn nằm trong chiến lược phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn của Hợp tác xã, giúp nâng cao giá trị nông sản địa phương và tạo ra chuỗi giá trị bền vững. Hợp tác xã kỳ vọng sự hợp tác này sẽ tạo ra bước đột phá phát triển trong giai đoạn 2026-2030.

“Chúng tôi đang xây dựng mô hình này trở thành một điểm sáng, một mô hình kinh tế tuần hoàn tiên phong của miền bắc Việt Nam, góp phần tạo việc làm và sinh kế bền vững cho hàng nghìn lao động địa phương”, ông chủ Sáng Nhung nói đầy quyết tâm.

Được trực tiếp thăm quan mô hình chăn nuôi cho tới sản xuất, chế biến thực phẩm sạch, nhìn cách làm đến cùng và làm khác biệt, bài bản của ông Nguyễn Ngọc Sáng, mới thấy không phải tự dưng mà người tiêu dùng ở một tỉnh miền núi này lại sẵn sàng chi tiền mua sản phẩm chế biến từ thịt lợn thảo dược đắt gấp rưỡi so với thịt lợn thông thường.

Trong bối cảnh nông nghiệp đang đứng trước nhiều thách thức về môi trường, thị trường và niềm tin người tiêu dùng, câu chuyện của ông Nguyễn Ngọc Sáng cho thấy một điều rõ ràng theo đuổi nông nghiệp sạch cần phải có sự kỷ luật, đầu tư dài hạn và sự kiên định. Bởi với ông, làm nông nghiệp không chỉ là câu chuyện kinh doanh, mà là câu chuyện của niềm tin và trách nhiệm với sức khỏe cộng đồng. Và chỉ khi “thắng” được trên chính mảnh đất Tuyên Quang, phục vụ được bà con quê hương mình, thì con đường nông nghiệp sạch ấy mới thực sự có ý nghĩa và có thể đi xa.